— Ягъари, Закариге, сен ишцад бацIбухъунсив нушала урхьула дуб ишди дуцIарти дуцIрумла бурхIназиб? – ца бархIи савли хьарикIулра МяхIячкъалала Редукторный посёлоклизибси урхьула дубкад къунзикIуси ну юлдашлизи.
— БацIли хIебиэс бирару, дила узи, нушала адамтани гIяхIли хьурабирес хIебалалли. Ириъ нуни бакьибси саби икIди чедирти цаличи ца мешути хIунтIена кирпичла хIябал юртлизирадти ца хъа дегIти квартирабас ца дуги-хIерилис 3500-4000 къуруш гIяхIлазирад сайсули сари бикIули. Илала чеди цацабехIтани илаб папрус битIикIахъесра къадагъабирули саби, — викIар дила юлдаш.
— Авал азир къуруш дедили, дуги-хIерилис сасибси хъулив
хIерирухIели, папрус битIикIес урхьула дубла вашусив?! — дурабикиб гIясивиубси дила.
— ХIеризи, гьари, иш нушала урхьула дубличи. Кайэс скамейкаби, палтар дарсдирес кабинаби, даарицад спортла гIягIниахълуми лер…, — буруси даимбариб юлдашли. — Гьари, чебаахъа набзи цалра хIяжатхана. ГIягIнидеш ахъалли, чина башути нушала гIяхIли ва илдала биштIати?
Гьачамцун ахIенра нуша ил суалла черкад гъайдикIути. Гьачамцун ахIен нуни ил суал нушала газетализиб ахъбуцибсира. ДелкIунтаницун диэс викIулра ну газетаби дучIутира. Или хIебиалри, се-биалра бири.
2023 ибил дуслизиб Дагъистайзи 1750000 турист бакIили саби, 2024 ибил дус­лизиб — гьатIира бахъал — 1800000. Ириъ, 2025 ибил дуслизиб, нушачи бакIибти туристунала лугIи 2000000 аби­кили саби. Ишдусила цаибси байхъу дус­лизиб биалли нушачи бакIибти 719000 турист саби. Абзур дусла бухIнаб илдала лугIи мажахIят миллионничиб имцIабиэс.
Нуни илди бирхаудичерти дугьби Редукторный посёлоклизибси бацIси ур­хьула дуб чебиухIели дурути сари. Де­бали дигахъаси наб ил суайзив хатIаи­кили.
Ишдус нушачи гIяхIли хIебашнила цаибси ва имцIасигъуна сабаб, дила пикрили, мартла ахирличир ва апрельла бехIбихьудлизир дарибти заб-марка диэсра асубирар. СМИ-базиб нушачи бакIибси балагь чебаили, Дагъистайзи бакIес хьулбикIути бахъалтигъунти урухбиубли бургар. «Чина дукьес дирутира нуша, Дагъиста дубуртазирти гьунби гъятIдиили диалли», — гьанбикиб бургар илдас. Илди бархьлира саби. Амма гъятIдиибти мер-муса далдарниличила нушани ибкьли хIебурира. Яра дакьиб иличила баянти урусла мер-мусаличир, яра хIедакьиб.
Нушачи гIяхIли камли башнила кIиэсилгъуна сабаб туристуни башути мераначиб умудеш агни биэс гIягIнили саби. Илди хьурабирути гIяхIлала хъулри (гостиницаби) дунъяла даражаличи адикили ахIен. ГIяхIлани чебиули саби кафебазиб ва ресторантазиб чучи хъарси хIянчи бирес балути хIянчизарти агнира.
ХIябэсил сабабли нуни бураси самолётличив нушачи вакIес бахъ дурхъали биънира. Улкала цацадехIти регион­тазирад нушачи урцути само­лё­тунала багьа бахъ халасигу: 40 азир къуруш саби авиабилетла багьа. Или биалли 100000 къуруш гьунилисцун гIягI­ни­диркулигу.
4 азир къурушлис ца дуги-хIерилис лугуси, сунела бухIнаб папрус битIикIахъес хIебалтуси хъалира, сегъунти палтарличил вегIиэс гIягIнисил бурути лерилрара-сера мераначиб къаршибиркути «гIякьлучебти» адамтира, лутIи къаркъубани бицIили, сунези кавхъес хIейруси нясси урхьура…
ЦагьатIи бекIлибиубси секIал бурисра: нушани, Дагъиста миллатунала адамтани, гьанналис туристунала хIурматбирес, илди нушачи башахъес балули ахIенра, ва нуша иличи гьамадли бурсихIедирехIе. 

ХIяжимурад Ражабов