«Дила Дагъиста дигуси далай»
Ит бархIи ну, савли сягIят вецIал хIедикили лерай, Пушкинна уличилси кьакьала ваира. Ил алхIят бархIи биъни балукъи, селис ну илцадра жявли ила лявкьусирил хIебалас. ПикрихIебарира ургус нуни сут бархIи нушала шагьарлизиб забли урзули биънира.
СягIят вецIну цара диркухIелира лебалри Северный Кавказла республикабала издательствобазибад нушачи жузала ярмаркаличи бакIибти гIяхIли майдунти далкьарахъули – чула издательстволи дуракаибти жузи столтачи кадирхьули.
Камси замана дикибхIели, КIарахъала театрла шайчибси ярмаркала дублаб, жузала фестивальла бекIлибиубси сценаличиб, ита-иша башути биштIати багьарибиуб. Илар «Тарки-Таула цIами» бикIуси биштIатала литературала-музыкала фестивальли чула номерти чедиахъес бехIбихьиб. Ну ила къаршиикира издательство «Эпоха»-ли дураибси Наира Алидесла «Жанавурла тIулека» бикIуси хабуртала жузличила гъайбикIухIели. БиштIатани чули фестивальлис хIядурдарибти далуйтира назмуртира делчIун. Наира Алидесли илдас сунела жузи пешкешдариб.
ГIяхIцад замана калунра ну ярмаркала ца дублавад итил дубла ваэс. Ну вашуси гьунила кIелра шайчир ярмаркаличи чула жузи садухибти издательствобала майдунти мерладиублири. Ну гъамхIейубси майдан цалра кахIелун биэс викIулра. Дебали дахъал жузи хIердарира нуни ит бархIи. Нуни илди някълизи кайсаси, садирхъули хIердираси иларти суратуни, дучIаси гьалагъайлизир делкIунти дугьби…
«Сен хIедирутири ишдигъунти ярмаркаби, нуша, Совет хIукуматла адамти, бегIлара дучIантили дирухIели, сагаси жуз бикахъес багьандан, тавруми дицIили, пайдаладарибти кагъурти талонтас дарсдарес дихухIели? Гьай вегIебшла дунъя! Дебали камбиубли саби гьанна жузи, газетаби дучIути адамти. БакIесгу гIуррара жузи дучIуси замана?
«БархIиахъайчи ярмаркаличив калунси ну, цалра жуз хIесили арукьес цугхIебиркур», — хапли бакIиб бекIлизи гIяхIси ва бархьси пикри. Ил пикрили арукира ну «Даггосиздат»-ла майдайчи. Ил мерлабиубси бегIлара ахирличибри. ВяхI! ИшдикIун нушала итабадти, бархIилис нушаб къаршибиркути хьунул адамти саби. Илдала ургар риштIаси Алпиятра лерри. Ил риэс гIягIнилири нушала майдайчир имцIаси жавабкардеш дихусира. Хьунул адамтази саламра бедили нура, жузи хIердирес вехIихьира. БегI гьалаб някълизи касира ГIяхIмадхан Абу-Бакарла 95 дусла юбилейлис «Даггосиздат»-ли дураибси «Даргала рурсби» бикIуси жуз. ИлхIели наб гьанбикиб Миллатла библиотекализиб бетерхурси ил жузличила балбуцра. Нуни илаб бегI гьалаб «Даргала рурсби» сегъуна иштяхIличил белчIунсирил бурибсири. Ил балбуцличиб наб сагали дураибси ГI.Абу-Бакарла жузра пешкешбарибсири.
ГIур дила хIер тIашбизур мякьлабси жузла мужаллатличибси дявила палтарли вегIиубси Эффенди Къапиевла суратличиб. Эффенди Къапиев наб бегIлара гIяхIилзуси Дагъиста писатель виалра, нуни бахъхIи чебаили ахIенри я илала сурат, я илала жуз. Гьайгьайрагу, Э.Къапиевла жузи дила шилизибси вегIдешла библиотекализир лер, шагьарлизибси квартирализиб яра хIянчилабси кабинетлизиб цалра агара биалра.
«Гьари, айсисра нуни Э.Къапиевла жуз» викIули, кайсулра ил някълизи, сабирхъулра мужаллат ва бучIулра жузла у: «Любимая песнь моего Дагестана» («Дила Дагъиста дигуси далай»). ВяхI! Гьалабра чинабрил бакьибси дугьбала цахIнабикгу иш. Тикрарбирулра: «Любимая песнь моего Дагестана». «Чис чи ихи викIусири?» — жуз сабирхъули, ибкьли пикриикIулра ну. Ахирра ца жузла бяхIлизиб чебиулра Расул ХIямзатовла «ХIябиб» бикIуси назму. ИлкIун нуни гIулухъахIелил уркIиличиб балусири. БучIулра:
«Я вижу твой чуб и морщинок изгиб
И взор от небес и от воздуха пьяный.
Как рано, как рано ушёл ты, Габиб,
Любимая песнь моего Дагестана».
Эффенди Къапиевлис гъамти юлдашуни ХIябиб бикIутири. Эффенди Къапиевличила белкIунси (илизи писательла произведениебира кадерхурли сари) сагаси жузлис илгъуна у бедибтас ну баркалла викIулра.
Някъбази буцили жузра, ну Сулайбан Стальскийла памятникличивяхI ватихьира: наб илаб гьамадли бирар жузличил тянишиэс.
Памятникла мякьлабси бягIуси скамейкаличи кайрулра. Сабирхъулра жуз. Мариэтта Чудаковала «Эффенди Къапиев» бикIуси жузлизирад бутIни дучIулра. Наб илар дебали гIяхIдизур Эффенди Къапиевла виштIахIелла гIямруличила делкIунти бутIни. Расул ХIямзатовла «Поэтличила дев» («Слово о поэте») ва Наталья Къапиевала «Умули деркIибти гIямру» («Жизнь, прожитая набело») нуни гьаларра делчIунтири. Сулайбан Стальскийла памятникла уди кайибси наб иштяхIдухъун Эффенди Къапиевли урус мезличи шурдатурти Дагъиста миллатунала мухIлила творчестволизирад ва нушала классикунала назмуртазирад ца–чумал назму делчIес. ДучIулра «Хочбар», ГIямарла Батирайла, МяхIмудла назмурти, сай поэтла назмурти, «Поэт» бикIуси жузлизирад бутIни, «Из фронтовых записок». ИмцIаливан хьулухъунра ну «Поэт» бикIуси жузла бутIни делчIесра. Сулайбан Стальскийлизира бакьахъес ибси пикрили урги, илди нуни ахъли дучIулра. БекI ахъбурцулра – пишяхъили набчи хIерикIуси жармала Сулайбан чевиулра: сунечила делкIунти илисра гIяхIдизурли диэс гIягIнили сари.
Баркалла биаб жузала ярмарка дураберкIибтас: ишбархIи наб дебали гIяхIси жуз бикиб.