Ишди бурхIназир районна багьудила уп­равлениела начальник Муслим Кьур­бан­мяхIяммадович Мус­­ли­мовличил къантIси их­тилат дура­бер­кIиб.
— Муслим Кьурбан­мя­хIям­мадович, 2025-2026-ибил бел­чIу­дила дусличила се бурес вира­ра?
— 2025-2026-ибил бел­чIу­дила дуслизиб бекIлибиубси пикри бяхIчиаибси саби 2030 ибил дусличи бикайчиси манзиллис Россияла пачалихъла бухIнаб кьабулбарибси ва таманбарес гIягIниси «Багьудлумала даража ахъбурцнила бяхIчибиз» ибси уличилси проект бетурхахъниличи. Илизиб хьулчилибиубси мер бурцули саби багьуди кайсахънила даража ахъбуцнили, илала хьулчи сабливан багьудила учреждениеби ишхIелла дурусли дузути гIягIниахълумачил гIердурцули, хасти кабинетунала лугIи имцIабиахънили.
Миллатлати проектуни хIя­сиб­­­ли — «ДурхIни ва жагьилти», «Хъа­­либарг» ибти умачилти, 2025-2026-ибил белчIудила дуслизиб мягI­­ничебси хIянчи бетурхули саби хас­­ти гIягIниахълумачил багьудила уч­­реж­дениеби гIердурцнила шайчиб. Иш­бар­хIилис далкьаахъурли са­ри 34 кабинет, хаслира «ВатIайс уре­хи хIе­биахъести хьулчни» ва «Бузе­ри» (Тех­­нология) ибти предметуни хIя­сиб­ли.
Гъамси заманала духIнар далкьаахъес пикри саби «Физика», «Изобразительное искусство», «Музыка» ибти предметунала шайчирти кабинетуни.
РФ-ла Правительстволи 2024 ибил дуслизиб кьабулбарибси хасси план лебси саби, сунелара хьулчилибиубси мягIна сабси 2030 ибил дусличи бикайчи математикала, тIабигIят руркънила гIилмула шайчирти багьудлуми чеахъдуцни. Ил план хIясибли кьабулбарибси балбуц нушала районнизибра лебси сабси ва бахъхIиагарли бузес бехIбирхьур. Ил план хIясибли физикала, математикала классуни имцIадарибти сари: гьалар илдигъунти классуни шел лерхIели, ишбархIилис илдала лугIи абикахъибси саби вецIну шураличи.
ЦархIилван биэсра хIебирар, се­­нахIенну нушала улкала бухI­наб дебали хIяжатли саби физикуни, инженерти, информатикала шайчибти специалистуни. Ил масъалаличил бархбасунси саби 2030 ибил дусличи бикайчи хIяжатли биъни имцIабиахъес пачалихъла имтихIянти дедлугути бучIантала лугIи ишдигъунти предметунала шайчиб: химияла, физикала, информатикала ва биологияла. Ил лугIи абикахъес чараагарли хIяжатли саби 35 процентличи, нушала районнизиб ил лугIи ишбархIилис цугли саби 24-личи. Ил масъалаличи чебетаибси пикри бяхIчиаэс чебси биъниличила бурибси саби ишдусла август базла учительтала совещаниеличиб.
Чедиб гьанбушибси масъала арзес багьандан асарчерти тя­хIур­ти далдуцибти сари ва илдазибад цали бетаур «Челябкьлала код» ибси уличилси проект бетурхахъни. Гъамси заманализир ил проект хIясибли шуртIри акIахъубли дирар багьудила 18 организациялизир, гьалар кIилизирцун лерхIели. Илала дурарад, «Финуниверситет» ибси проектла черкад вягIдурти дарили сари багьудила хIябал организацияли: Ахъушала цаибил, ХIинтIала ва Усишала кIиибил урга даражала школабани. Информатикала шайчир багьудлуми ахъдурцуси проектла черкад вягIдурти дарили сари 14 багьудила учреждениели.
— Багьудила-бяркъла шайчибси хIянчила даража гIурра ахъбуцес багьандан сегъунти имканти лера?
— Ил шайчиб бекIлибиубси саби гIяхIти багьудлуми кайсути уршби-рурсби ва илди бучIахъути педагогуни уркIичеббирни. Илгъуна баркьуди нушала районнизиб пикрила дайлаб бихIули саби, хаслира районна бекIдешличи ГIябдулкаримов МяхIяч Кьадиевич вакIили гIергъи. Гьар дус гIяхIси гIядатли бетаурли саби «шула» кьиматуначил бучIути ва медальличил школа таманбарибти бучIантира илдала педагогунира районна администрацияла шайзибад ХIурматла Грамотабачил ва арцличил шабагъатлабирни. Ишдуслизиб илгъуна балбуц бетерхур майла 13-личиб, сунечибра бахъал бучIанти ва учительти разибарибси.
Имканти даргес гIягIнили саби «аграрный классуни» ибси уличилси баркьуди бетерхахъес. «Кадры в АПК» бикIуси проектлизи ишбархIилис кадерхурли сари Ахъушала цаибил школа, Усишала ва МухIела лицейти.
МухIела лицейли Советский Союзла Игит Сумен Кьурбановла уличилси агрофирмаличил ва аграрный университетличил вягIда кьабулбарили саби.
Багьуди кайсахънилизиб мягI­ни­чебси шартIли бетарар «Альтаир» ибси уличилси пагьмурти гьаладяхI ар­дукнилизиб бузуси Центрличил бархбас уржахъни. Гьар дус нушала районнизибадти 110-120 урши-рурсили ил Центрлизир багьудлуми чеахъдурцули сари «Наука», «Искусство», «Спорт» ибти предметунала шайчир. «Альтаир»-ла тIалабуни хIя­сиб­ли Ахъушала цаибил школализир хIя­­жат­ти гIягIниахълумачил хIябал каби­нет тамай гIердуцили сари.
МягIничебси баркьуди саби бу­­­чIанти хIяжатти жузачил гIеб­бурцни. Ил шайчибра хасси хIянчи дура­бур­кIес чебаахъибси саби 2030 ибил дусличи бикайчи, гьар мер­личир цагъунти учебникуни диа­хъ­ниличи бяхI­чиаибси.
Гьанналис гьалар дарсдарибти сари историяла жузи. 5-11-ибти клас­сунас хасдарибти, илди жузи бу­ч­Iантани касили сари. Жузачил цаибил яргалис гIеббурцути саби яшавлизиб нукьсандеш лебти хъалибаргуназибадти ва СВО-ла бутIа­кьян­чибала дурхIни.
Пикри имцIабарес хIяжатли са­би «Дагъиста электронный жура­ла багьуди» ибси уличилси система­ли­зи багьудила организацияби ка­дур­хахъниличи, сунечирлира гIяхI­ти имканти гIердуцес дируси ба­гьудлуми чедирцIахънила, ЕГЭ-бачи ва ОГЭ-бачи бучIанти хIя­дур­бир­нила шайчир.
— Сегъунти дарсдешуни диэс дирара 2026—2027-ибил белчIудила дуслизир?
— БелчIудила сагаси дуслис бикIули саби «Школализи башес ахIебаибтала Дус». Иличибли аргъесли саби дурхIни школаличи хIядурбирнила масъалаличи халаси пикри бяхIчиаили биъни. Ил шайчир чумал сагати проект ду­зесаили дирар, илдазибад ца саби дурхIнала унхъразир нешла мез далахънила шайчибси хIянчи ду­ра­­буркI­нила.
ГIяхIцад дарсдешуни кадерхахъурли дирар дурсрас чебаахъибси заманала, декIар-декIарти предметуни руркънила шайчир, им­цIабиубли са­би сагаси предмет: «Россияла рухI­ла-адаб-хIя­яла­шал­си культура» би­кIуси. Ил пред­мет бу­чIахъули саби 5-ибил клас­с­л­и­зибад.
ИмцIадирар «Орлята России», «Финансовая грамотность», «Обучение служением. Первые» иб­ти умачилти дурсри. БучIантала баркь-бац (поведение) кьиматлади­руси тяхIярра бузесиуси саби. Им­цIа­ливан пикри бяхIчиаили бирар «МягI­ни­чеб­силичила гъай», «Россия — мои горизонты» бикIути дурс­ри ду­радуркIниличи. Илдачир мягI­ни­черти ихтилатуни дирес ва дурхI­начилси гьунибаъниличи жиби­рули биэс гIягIнибиркур СВО-ла бу­тIа­кьян­чиби, декIар-декIарти замунтазиб дявила анцIбукьуназиб калунти, бузерила ветеранти ва цархIилтира хIурматла адамти.
Гьанналис гьалаб 9 школализиб лебтири директорла насихIятчиби бяркъ бедлугнила ва жамигIятла организациябачил бархбас бузахънила шайчибти, 2026 ибил дусла сентябрьла цаличибад илдигъунти насихIятчиби леб 27 багьудила учреждениелизиб. Иличибли аргъесли саби дурхIнала бяркъличи пачалихъла шайзибад пикри бяхIчиаъни гIяхIцадла имцIабиубли биъни. Лер цархIилти дарсдешунира, сарира белчIудила-бяркъла хIянчилизир кумекли детаэсти.
—Гьарбизуни диаб гьарил педагогла бузерилизир!
–Баркалла! 

ПатIимат Маллаева