Бузери бетурхар – тIалабуни хIясибли
Ишди бурхIназир районна багьудила управлениела начальник Муслим КьурбанмяхIяммадович Муслимовличил къантIси ихтилат дураберкIиб.
— Муслим КьурбанмяхIяммадович, 2025-2026-ибил белчIудила дусличила се бурес вирара?
— 2025-2026-ибил белчIудила дуслизиб бекIлибиубси пикри бяхIчиаибси саби 2030 ибил дусличи бикайчиси манзиллис Россияла пачалихъла бухIнаб кьабулбарибси ва таманбарес гIягIниси «Багьудлумала даража ахъбурцнила бяхIчибиз» ибси уличилси проект бетурхахъниличи. Илизиб хьулчилибиубси мер бурцули саби багьуди кайсахънила даража ахъбуцнили, илала хьулчи сабливан багьудила учреждениеби ишхIелла дурусли дузути гIягIниахълумачил гIердурцули, хасти кабинетунала лугIи имцIабиахънили.
Миллатлати проектуни хIясибли — «ДурхIни ва жагьилти», «Хъалибарг» ибти умачилти, 2025-2026-ибил белчIудила дуслизиб мягIничебси хIянчи бетурхули саби хасти гIягIниахълумачил багьудила учреждениеби гIердурцнила шайчиб. ИшбархIилис далкьаахъурли сари 34 кабинет, хаслира «ВатIайс урехи хIебиахъести хьулчни» ва «Бузери» (Технология) ибти предметуни хIясибли.
Гъамси заманала духIнар далкьаахъес пикри саби «Физика», «Изобразительное искусство», «Музыка» ибти предметунала шайчирти кабинетуни.
РФ-ла Правительстволи 2024 ибил дуслизиб кьабулбарибси хасси план лебси саби, сунелара хьулчилибиубси мягIна сабси 2030 ибил дусличи бикайчи математикала, тIабигIят руркънила гIилмула шайчирти багьудлуми чеахъдуцни. Ил план хIясибли кьабулбарибси балбуц нушала районнизибра лебси сабси ва бахъхIиагарли бузес бехIбирхьур. Ил план хIясибли физикала, математикала классуни имцIадарибти сари: гьалар илдигъунти классуни шел лерхIели, ишбархIилис илдала лугIи абикахъибси саби вецIну шураличи.
ЦархIилван биэсра хIебирар, сенахIенну нушала улкала бухIнаб дебали хIяжатли саби физикуни, инженерти, информатикала шайчибти специалистуни. Ил масъалаличил бархбасунси саби 2030 ибил дусличи бикайчи хIяжатли биъни имцIабиахъес пачалихъла имтихIянти дедлугути бучIантала лугIи ишдигъунти предметунала шайчиб: химияла, физикала, информатикала ва биологияла. Ил лугIи абикахъес чараагарли хIяжатли саби 35 процентличи, нушала районнизиб ил лугIи ишбархIилис цугли саби 24-личи. Ил масъалаличи чебетаибси пикри бяхIчиаэс чебси биъниличила бурибси саби ишдусла август базла учительтала совещаниеличиб.
Чедиб гьанбушибси масъала арзес багьандан асарчерти тяхIурти далдуцибти сари ва илдазибад цали бетаур «Челябкьлала код» ибси уличилси проект бетурхахъни. Гъамси заманализир ил проект хIясибли шуртIри акIахъубли дирар багьудила 18 организациялизир, гьалар кIилизирцун лерхIели. Илала дурарад, «Финуниверситет» ибси проектла черкад вягIдурти дарили сари багьудила хIябал организацияли: Ахъушала цаибил, ХIинтIала ва Усишала кIиибил урга даражала школабани. Информатикала шайчир багьудлуми ахъдурцуси проектла черкад вягIдурти дарили сари 14 багьудила учреждениели.
— Багьудила-бяркъла шайчибси хIянчила даража гIурра ахъбуцес багьандан сегъунти имканти лера?
— Ил шайчиб бекIлибиубси саби гIяхIти багьудлуми кайсути уршби-рурсби ва илди бучIахъути педагогуни уркIичеббирни. Илгъуна баркьуди нушала районнизиб пикрила дайлаб бихIули саби, хаслира районна бекIдешличи ГIябдулкаримов МяхIяч Кьадиевич вакIили гIергъи. Гьар дус гIяхIси гIядатли бетаурли саби «шула» кьиматуначил бучIути ва медальличил школа таманбарибти бучIантира илдала педагогунира районна администрацияла шайзибад ХIурматла Грамотабачил ва арцличил шабагъатлабирни. Ишдуслизиб илгъуна балбуц бетерхур майла 13-личиб, сунечибра бахъал бучIанти ва учительти разибарибси.
Имканти даргес гIягIнили саби «аграрный классуни» ибси уличилси баркьуди бетерхахъес. «Кадры в АПК» бикIуси проектлизи ишбархIилис кадерхурли сари Ахъушала цаибил школа, Усишала ва МухIела лицейти.
МухIела лицейли Советский Союзла Игит Сумен Кьурбановла уличилси агрофирмаличил ва аграрный университетличил вягIда кьабулбарили саби.
Багьуди кайсахънилизиб мягIничебси шартIли бетарар «Альтаир» ибси уличилси пагьмурти гьаладяхI ардукнилизиб бузуси Центрличил бархбас уржахъни. Гьар дус нушала районнизибадти 110-120 урши-рурсили ил Центрлизир багьудлуми чеахъдурцули сари «Наука», «Искусство», «Спорт» ибти предметунала шайчир. «Альтаир»-ла тIалабуни хIясибли Ахъушала цаибил школализир хIяжатти гIягIниахълумачил хIябал кабинет тамай гIердуцили сари.
МягIничебси баркьуди саби бучIанти хIяжатти жузачил гIеббурцни. Ил шайчибра хасси хIянчи дурабуркIес чебаахъибси саби 2030 ибил дусличи бикайчи, гьар мерличир цагъунти учебникуни диахъниличи бяхIчиаибси.
Гьанналис гьалар дарсдарибти сари историяла жузи. 5-11-ибти классунас хасдарибти, илди жузи бучIантани касили сари. Жузачил цаибил яргалис гIеббурцути саби яшавлизиб нукьсандеш лебти хъалибаргуназибадти ва СВО-ла бутIакьянчибала дурхIни.
Пикри имцIабарес хIяжатли саби «Дагъиста электронный журала багьуди» ибси уличилси системализи багьудила организацияби кадурхахъниличи, сунечирлира гIяхIти имканти гIердуцес дируси багьудлуми чедирцIахънила, ЕГЭ-бачи ва ОГЭ-бачи бучIанти хIядурбирнила шайчир.
— Сегъунти дарсдешуни диэс дирара 2026—2027-ибил белчIудила дуслизир?
— БелчIудила сагаси дуслис бикIули саби «Школализи башес ахIебаибтала Дус». Иличибли аргъесли саби дурхIни школаличи хIядурбирнила масъалаличи халаси пикри бяхIчиаили биъни. Ил шайчир чумал сагати проект дузесаили дирар, илдазибад ца саби дурхIнала унхъразир нешла мез далахънила шайчибси хIянчи дурабуркIнила.
ГIяхIцад дарсдешуни кадерхахъурли дирар дурсрас чебаахъибси заманала, декIар-декIарти предметуни руркънила шайчир, имцIабиубли саби сагаси предмет: «Россияла рухIла-адаб-хIяялашалси культура» бикIуси. Ил предмет бучIахъули саби 5-ибил класслизибад.
ИмцIадирар «Орлята России», «Финансовая грамотность», «Обучение служением. Первые» ибти умачилти дурсри. БучIантала баркь-бац (поведение) кьиматладируси тяхIярра бузесиуси саби. ИмцIаливан пикри бяхIчиаили бирар «МягIничебсиличила гъай», «Россия — мои горизонты» бикIути дурсри дурадуркIниличи. Илдачир мягIничерти ихтилатуни дирес ва дурхIначилси гьунибаъниличи жибирули биэс гIягIнибиркур СВО-ла бутIакьянчиби, декIар-декIарти замунтазиб дявила анцIбукьуназиб калунти, бузерила ветеранти ва цархIилтира хIурматла адамти.
Гьанналис гьалаб 9 школализиб лебтири директорла насихIятчиби бяркъ бедлугнила ва жамигIятла организациябачил бархбас бузахънила шайчибти, 2026 ибил дусла сентябрьла цаличибад илдигъунти насихIятчиби леб 27 багьудила учреждениелизиб. Иличибли аргъесли саби дурхIнала бяркъличи пачалихъла шайзибад пикри бяхIчиаъни гIяхIцадла имцIабиубли биъни. Лер цархIилти дарсдешунира, сарира белчIудила-бяркъла хIянчилизир кумекли детаэсти.
—Гьарбизуни диаб гьарил педагогла бузерилизир!
–Баркалла!