Деза биаб Каримлис
Гьар мурталраван, ишбархIи савлира ну цIябли лебалли урхьула дубла ваира. Гьалабра буриливан, берхIила журуга мява мусисиртличибад ахъбирес бехIбихьайчи ну ила вашусира. ХIера, иш яргалисра, скамейкаличи кайили, берхIиличи хIерлира. Алавчарли чилра агара. Камси заманали алгъай шайчиб багьарибиуб адамла къаралди. Ил нуни хIегьурси адам, кабикибси скамейкаличи гIяшиубли, илизи кьякьли вирхъес вехIихьиб. «Каримгу ит! – бакIиб уркIилизи пикри. – ЦархIил чи вакIеса иша цIябли лебалли?»
Ахъушала районна ХIямшимала мякьлабси Мегъала шилизив акIубси сай Карим Кьурбанович Кьурбанов. Гьачам, школализив учIули левай, ил, маза изухIели, илди ласдалтахъес кумеклис дубурличи укибсири. ГIяхIдизур диэс Каримлис букIунна хIянчи, 16 дус виубси ил колхозла маза дуки дикес арякьун ва 50 дусличивра имцIали букIунни узули калун. Илдазивад 25 дус – мазала дурзамла хала букIунни. ДуцIрумлизив Карим дубуртачив вирусири, яни – Кочубейла мер-мусаличив, дянг авлахъуначив. ГIеларти чумал дус – Ногъайла районнизив, Терекли-Мектебла мякьлабси хъарахълизив.
Дурули дуилри Каримличила илала юлдашунани ишди дугьбира: «Пурс-Каримли азир мазала хIенкьлизибра пулан мукьара чидил мазала сабил бала». ГIе, Пурс-Карим бикIули буилри илис. БегI гьалаб нуни ил у бакьибхIели, бекIлизи бакIиб «пурс-кьяца» ибси дев. «Пурс-кьяца» (урус мезли «тур») «дугIла кьяца» ибси саби. Се-биалра лебли бурги нушала Каримлизиб пурс-кьяцачи мешуси? Или хIебиалри, илис Пурс-Карим хIебикIи.
Дебали гIяхIли далули уили сай Каримли букIунна къиянти гIямру. Дила зилан виублихьар, наб Карим гIяпабаркь дила дудешличи мешуиркули сай. Илра лерилра сунела гIямру, ЧебяхIси ВатIа дергълизир деркIибти дусми ахIенти, колхозла мазала хала букIун вирусири. Бахъал адамтани валусири, бикIар, ил Юждагла районтазив. Сай хъулив агархIелира, камхIебири нушачиб илала гIяхIли. Дарган мезливан гъайикIи ил къумукъла, булегила, агъулла, рутулла мезаначивра. Баркалла хIед, Карим, хIу чевиухIели, наб дудеш гьаниркахънилис. МицIирси дудеш.
2016 ибил дуслизив Карим, урши МяхIяммадзагьирличи хъарбарили мазала хIенкь, МяхIячкъалала Редукторный посёлоклизи гечирули сай. Хьунуйчил варх.
Ну иличил тянишиубсира, Карим урхьула дублар гьаларра пайдаладарибти уркьлазирад скамейкаби тIашдалтес вехIихьибхIели. Гьала хили бурулра: МяхIячкъалала Редукторный посёлоклизибси урхьула дублар Каримли 47 скамейка тIашдатурли сари.
Гьаланачир илинира хьунул ЖумягIлира урхьула дубларти гьаларра пайдаладарибти уркьли учидирхъули бири. ГIур илдазирад духъяна утни (скамейкаби) дири, илис гIергъи илди утни цархIилтачир шинничи гъамли урхьула дубла тIашдалти. Бурес чебиркур, гьачамцун ахIенри илди утни убяхIти адамтани вайбаркьлисван, гъумлизирад дурасили, дячи, лайдикIути. Савли-жявли гьар бархIи урхьула дубла вашуси Каримли илди далдирутири ва сагадан чула мерличи тIашдалтутири. ХIера, ишбархIира тяп ил хIянчи бирули чеваира нуни Карим Кьурбанович. Дебали разибиуб дила уркIи, ва нуни пикрибарира иличила нушала газетализи макьала белкIес.
ГьатIира имцIали разивиубра ну, Аминат ГIябдулманаповас РГВК-лизиб чебаахъес Каримличила передача хIядурбарес дигули саби или бакьибхIели. Ил балбуцлис сиптакардеш дарили сай Дахадаевла районна Хъярбукла шилизив акIубси ва бусягIят МяхIячкъалализив хIерируси Жамбулат Жамбулатовли. Нушаван, сайра гьар бархIи савли урхьула дубла вашуси Жамбулат тамашавиубли сай Каримли бируси хIянчиличи ва школализив учIухIели, сунела учительницали рируси Аминат ГIябдулманаповази «Адамти ва замана» передачализиб Каримличила бурахъес тиладибарили сай.
Ишди бурхIназир РГВК-ла операторличил рарх нушачи гIяхIладли урхьула дубла Дагъиста халкьла поэт Аминат ГIябдулманапова ракIиб.
Гьайгьайра, бакIиб нуша лерихIи Каримра ЖумягIра. МяхIячкъалала Редукторный посёлоклизиб илдачил биубси ихтилат камси гьалаб хIушаб РГВК-каналла «Адамти ва замана» передачализиб чебаахъиб, ахIерти нушала газета бучIанти.
ВяхI! ХIилхIи калунра арбякьунси жумягIлизиб Каримличил биубси цагьатIи анцIбукьличила гьанхIебушили кавлули.
Ит бархIи савлира ну, урхьула дублав скамейкаличи кайили, мусисиртличибад гьаббикIуси берхIила мяваличи хIерикIули левалли, дила мякьла гъамбиубли, Каримличил ихтилатбикIулри даргала дурхIни: уркухъанти Арсен ва Руслан, хъярбукан Жамбулат ва дила шан ГIябдуллагь. Нуни ГIябдуллагьлизи Каримличил барх нушала сурат касахъес тиладибарира. Суратуни кайсуси ГIябдуллагьли мякьлабси скамейкаличиб хьунул адамла биштIаси цIудара сумка хIисабхIебаресу. «Мякьлаб хьунул адамти агара, хIебиалли чила сумка саби ит?» — дугьавизур нушачи ГIябдуллагь. Нушазивад чилилра ГIябдуллагьлис жаваб гес хIейуб. Нушани ил сумкаличила хъумкартурра ва хъули ардякьунра.
Илав калунси Карим, гьарил адамличи гъамирули, сумкаличила хьарикIули кали сай. Ахирра ца пулан адамли илизи гIеббурили саби Редукторный посёлоклизибси полицияла отделлизи зянкъдяхъяхъес. Камси замана дикили гIергъи полицейскийтани сумка чучил арбухили саби. Илис гIергъи сумкалигIиб къяйцIбикIути кIел хьунул адамра бакIили саби ила. Урхьула дублабтани илдази сумка полицейскийтани арбухиб или бурили саби. Хьунул адамти полициялизи дугьабизурли саби ва илаб чула сумка баргили саби.
Полицияла отделла мякьлав илдас Карим къаршиикили сай, ва илини баягъи ит сумка багьурли сай. Чилирил бурили саби Оренбурглизибад бакIибти хьунул адамтази чула сумка баргибси адам Карим сай или. «Агь! Илдала разидеш, — викIар нушази Карим. – Сумкализир дуилри нешлара рурсилара паспортуни, машинала умхьни ва цархIилти секIал».
ГIергъиси бархIи савли Каримли нушази ил анцIбукьличила бурибхIели, ну пикриухъунра ва викIулра Жамбулатлизи: «Сен гьатIи нуша лебтазивад ца Каримцун уили беткахъибси сумкала бегIтагIив къяйцIухъунси?» «Нуша лерилра хIянчила аркьутири, Карим илав кавлусири, — жаваб чарбатур илини. —Илала мерличиб нушанира ил сабри бируси. ХIебиалли, хIечи хIу гIяйибта маркьуд»…
Нуни хIушаб гьалабирхьулра хIямшиман Карим Кьурбановла хIянчиличи тамашавиубси дила сагаси юлдаш Жамбулат Жамбулатовла Каримлис багъишлабарибси назму. Бурес чебиркур Жамбулатла назмулизир муирала, хъярбукла, лугъатла дугьби къаршидикес асубирар или. Назму заяхIебарес ибси пикриличил, нушани илди дугьби лерси тяхIярли датурра.