Даргантала культураличила гъайикIухIели, гьанхIедушес хIейрар ил миллатла хасдешуни мяхIкамди дихIнила шайчиб дурабуркIуси хIянчиличила ва ил кьялилизиб бузути адамтачила.
Лебтасалра ашкарливан, халаси кьадри лебси саби Дагъиста мезаначил дузути багьахънибала гIягIниахълумала. Илди сари: Даргала театр, дарган мезличил дурадулхъути республикала газетаби-журналти, илдала лугIилизир — районтала газетабира, «Дагъистан» РГВК-лизибси дарган мезличил бузахъуси «Адамти ва замана» передачара. Гьайгьайрагу, гьандушибти масъулти ирзнилизи халаси пай кабирхьуси саби декIар-декIарти организациябанира. Камли ахIенти дарганти-ургаб илдигъунти организациябазиб бузутира. Нушала чеблара саби илдала бузериличила цархIилтазира багьахъни.
Ил сабабли арбякьунси декабрь базличиб «Адамти ва замана» передача балкьарахъути хIянчизартани даргантала рухIла гIевдухьлизи архIя дураберкIибсири. Иличила бурес пикри саби иш макьалализибра.
Иш яргализиб илдала бузерила архIя сабри Сагаси Вихърила ургала даражала школализи. ГIяхIлас школала къапула гьалаб дяхI шалали гьунибаиб директор Ч.Чупанов, илала заместительти, шила администрацияла бекI Н.МяхIяммадов, илала заместитель А.ХIясайниева, поэтуни ва журналистуни.
Балбуц бетурхуси, 300-цад адам кабурцуси школала актовый зал гарчли бицIилри. Ил байрамласун жагали балкьаахънира чебиулри: чебаъла ваяхIличил, школала гIямруличила бурути багьахънибачил, дурхIнала някъбани дарибти газетабачил. Илаб лебри миллатла гIямзира. Хаслира чучи пикри битIикIулри жагати палтарли дегIдарибти начурбани. Школала мугIяллимти-поэтуни ХIясайни ГIяппаевла, Рустам МуртузагIялиевла ва ХIябиб ГIялиевла жузала выставкабира гьаладихьилри. Вихъранти гIяхIлас бизити хурегуначил баршибси кьумурличилра гьунибаилри.
Балбуц жагали къелгIеббикуси мугIяллим ХIясайни ГIяппаевли цалабикибтас саламла дугьби дурили гIергъи, школала директор Чупан Чупановлизи гъай бедиб. Сунела яргализиб, илини балбуц жагабарибти гIяхIлас баркалла багьахъур ва къантI-къантIли школала тарихличила буриб. Илкьяйдали школала директорли ши ва школа машгьурдарибти, бусягIятла замана саби-ургаб агарти мугIяллимтала умира гьандушиб. ИшбархIила школала гIямруличила гъайикIули, илини бузерилизиб декIарбухъунтачила буресра хъумхIертур. Ч.Чупановли даргала передача бузахъуси, Дагъиста халкьла поэт Аминат ГIябдулманаповас уркIи-уркIилабад баркалла багьахъур школаличил цIацIали бархбасуни дузахънилис ва гьархIели илала далдуцуназир жигарла бутIакьяндеш дирнилис.

КIинайс ХIясайни ГIяппаевли хIядурбарибти 6-7-ибти классунала бучIантани Вихърила шилис багъишладарибти сунела поэмала бутIни уркIиличир делчIахъун. Лебилра бутIакьянчиби гьар-урла миллатла палтарли бегIбиублири. Заллизи кабиибтас дигесили бетаур бегIлара виштIаси бутIакьянчи, 3-ибил классла учIан Кьурбан МяхIяммадовли белчIунси ХIясайни ГIяппаевла «Даим дурхIначи хIерти» бикIуси назмула ца бутIа. Илини, дявила палтарличил вегIиубли, жагали саркъахъили назму белчIун. Гьайгьайрагу, вяхли дяхъибти хъутрала кахIедурхути тIамрани ил гIевуцни иргъахъулри.
Назмуртала дурарад, гьанбушибси поэмализирад касибти дугьби хIясибли далуйтира зайдухъун. Далуйти жагали делчIун даргала машгьурси далайчи ГIяйшат ХIяпизовани ва ил школализир ручIули калунси ПатIимат Кьурбановани. Хаслира лебтасалра гIяхIбизур Хунчаназ Чупановани белчIунси ХIясайни ГIяппаевли белчIунси «Дила ахIерси Вихъри» бикIуси далай.
Балбуцла ахирличиб гъай бедиб Дагъиста халкьла поэт, халкьани-ургарти, пачалихъла ва республикала гIяхIцад шабагъатуначи лайикьрикибси Аминат ГIябдулманаповази. Илини балбуц дураберкIибтас баркалла багьахъур, илдигъунти далдуцунани биштIатазир дарган мезличи иштяхI-кьасани имцIадирахъниличила аргъахъиб. Сари рузуси, дурхIнас хасбарибси «Лачин» журнал гьар дус къулбасбирнилисра вихърантас илини баркалла багьахъур. Илкьяйдали илини гьанбушиб школализиб сунела сипталичибли Сирияла машгьурси поэт Ибрагьим Истамбуриличил гьунибаъни бетерхниличилара. Ил Р.ХIямзатовла ва сунела назмурти гIяраб мезличи шурдалтнилизив ибкьли узниличила буриб.
Балбуц таманбиубхIели, Аминат ГIябдулманаповани вихърантачил ихтилатунира дурадеркIиб.
Цаибси ихтилат сабри школала директор Чупан Чупановличил. Илини школала тарихличила, иларти шуртIрачила, бузерилизир диахъубти сархибдешуначила гьанбушиб: «Дахадаевла районна Вихърила шилизиб бегI гьалаб динна ахIенси пачалихъла школа 1923-1924-ибил белчIудила дуслизиб абхьибсири. 1928 ибил дусличи бикайчи илаб гIярабла графика пайдалабирусири, ил дусличибад 1938 ибил дусличи бикайчи – латинна алфавит бузахъусири. Ил дуслизиб зяхIматчибала тилади хIясибли, урусла алфавит хьулчили буцили, даргала алфавит акIахъубсири.
Цаибти школаби вегIдешла хъулразир дирутири. 1930 ибил дуслизиб бехIбихьудла школа абхьибсири, сунезибра авал классра авал мугIяллимра лебти. 1939-1940-ибти дусмазиб ил верхIел классла школаличи шурбатурсири, 1957-1958-ибти дусмазиб – гехIел классла школаличи. 1970 ибил дусличи бикайчи школала хъалч шиферли кIапIбарибси ахIенри. Илди дусмазиб декIар-декIарти дурсрала мугIяллимтира биути ахIенри, хаслира – урус мезла ва математикала.
1968 ибил дуслизиб шанти диркьаличи гечбирес бехIбихьибтири. Гьала-гьала сагаси шилизибси школа вегIдешла юртаназиб мерлабарибсири. 70 ибти дусмазиб ца дерхIла, урцуйзибад барибси школа бузесаибсири. Ил школализиб бучIутири 90 ибти дусмачи бикайчи. БусягIятла замана биалли, кIел юртлизибад цалабикибси: ца кIел дерхIла, итил – хIябал дерхIла – 700 дурхIя бучIахъес имканбикIуси школа леб.
ИшбархIи биалли, школализир дурхIнас хIяжатти лерилра шуртIри акIахъубли лер. Ну 31 дус школала директорли узулра. Школализибти бахъалгъунти мугIяллимти чебяхIси категорияла саби. Школала белчIудилизир ва спортлизир гIяхIцад сархибдешунира лер. Нушала мугIяллимтани районна, республикала кьадрила декIар-декIарти конкурсуназир гьаларти мерани дурцули сари. БелчIудилизиб гьалабяхI арбякьунти бучIантанира школала сархибдешуни имцIадикIахъули сари. Сабухъчебси хIянчи дурабуркIути нушала мугIяллимти-поэтуни ХI.ГIяппаевли ва Р.МуртузагIялиевли хIядурбарибти дурхIнани халкьани-ургабси «МалхIямси девли рухI чериргъахъу» бикIуси конкурсличир гьар дусра-сера гьаларти мерани дурцу. Буралли, школала лебилра мугIяллимти гапличи лайикьти саби».

Ихтилатла гIергъи, гIяхIли дарган мезла ва литературала кабинетлизи абацIиб. Илар илдас дарган мезла мугIяллим Зугьра ГIялиева гьунираиб. Аминат ГIябдулманаповани илизи дарган мез руркънила шайчир сегъунти къияндешуни алкIулил, дурхIнала илди дагьес иштяхI лебал хьархъардяхъиб.
«Гьайгьайрагу, ишбархIи дарган мез руркънила шайчир гIяхIцад къияндешуни лер, — бурули сари мугIяллимли. – Дарган мезла жузи хIедиънили яра илди бекIлил агнилира масъулти алкIахъули дирар. Гьаннала дурхIнани нешла мез дебали къиянни далули сари яра илдас бекIлил гъайбикIес дигули ахIен. Илдигъунти дурхIначил узесра къиянбулхъули бирар. Амма леб дарган мез далнилизиб гIяхIти хIясилтачил декIарбулхъутира, илдани чула багьудлуми олимпиадабачир, декIар-декIарти конкурсуначир чедиахъули сари. Илис бикьридеш дирули сари ишбархIила балбуцлира. Гьайгьайрагу, нуша гьатIиралра халати сархибдешуначи хIерлира.
Ишаб гьанхIебушес хIерирус, нушала мугIяллимтанира бахъал даргантала бутIакьяндешличил дурабуркIуси (тотальный) диктантличирра «авла» ва «шула» кьиматуни кайсули сари».
Школализир гьунибаъниби, ихтилатуни тамандиубли гIергъи, гIяхIлани шила администрациялизира архIя дураберкIиб. Шила бекI Н.МяхIяммадовличила А.ГIябдулманаповани бегI гьалаб ахIенри бакьибси или буриб: иличила хабурти илини чумра мерличир аргъилри ва рахъхIи иличил къаршиикес хьулрикIулри. Дагъиста халкьла поэтлис шила бекI Набигуллагь МяхIяммадов ва илала заместитель Аймисей ХIясайниева уркIи гьаргли гьунибаиб. Илдачилси ихтилатлизибад А.ГIябдулманаповани Вихърила шила даража районна цархIилти шими-ургаб бегIлара ункъли биъниличила аргъахъиб. Шила бекIли гьар дусра-сера пачалихъла программализир бутIакьяндеш дирули, адамтала гIямру гIяхIдухъахъести имканти далдурцули сай. Илдала кумекличил шила бекIлидиубти кьакьурби къирли дуцили, къулайси агиличи дикахъили, адамти хутIличил гIеббуцили саби.
БелкI ахирличи биркахъули бурес дигахъаси: нешла мезличи гарчли дигили бицIибти адамти сабливан, гьаннала гIергъира ил шайчирти сархибдешуни имцIадикIахъули калаб, хIурматла вихъранти!
Нушала корр.

