Мез калниличи умутбирхьулра

«Рахли жагIял дила мез деткахъалли, ну иш­бар­хIил вебкIес хIядурлира», — викIусири чевяхIси Расул ХIям­затов.
Амма, дигусили биаб яра хIейгусили биаб нушаб ил анцIбукь, Дагъиста миллатунала мезани дет­кайхъ­ни­ла лишанти дакIудухъи сари.
Дила макьалализив ну, даргала мезличила ахIи, цар­хIилти мезаначила гъайхIейкIус. Къайгъибирис, ди­­ла хъалибаргличила ахIи, цархIилти хъалибар­гу­на­чила гъайхIейкIесра.
Дила шел уршира, ца рурсира леб. Шелра уршила хьунулра дила шилизибадти саби. Дила шан сайри, гIя­пабаркь, рурсила мурулра. Илдала саби-бегIти хъа­либаргунира лер. Урегалра хъалибарглизиб акIуб ва ха­лакабаиб 15 дурхIя, 9 урши ва 6 рурси. Илдазибадти ца­цабехIти, биштIахIели шилизи нушачи гIяхIладли ба­­шу­тири. Илдани дарган мезра далули сари, итдилтани далули ахIен. ХIебиалли, къиянни ахIен ишав ца бархь­си пикриличи вакIесра: дурхIнани чула миллатла мез хIе­далнилис гIяйибла бегIти илдала неш-дудеш саби.
Нушала бегIлара виштIаси уршила кIелра уршили даргала мез хIедалнилис гIяйибла дегIти, бурес сецадла хIейгули виаслира, нуша, хала дудешра хала нешра, сарра. Мез руркъуси замана илди кIелра урши неш-дудешличибичиб нушачиб имцIали бирутири. Нуша- духIнаркIун муирала лугъатличил, дарган мезличил гъайдикIутири. Или биубхIели, сен, гьатIи, илди нушала даргала мезли гъайхIебикIути?… Нуша илдачил нушала мезлицун гъайдикIес гIягIнитири. Урус мез илдани кьакьурбазирра руркъи. ХIера, их цаибил хатIа. Ил анцIбукьлизир чIянкIли нушацун сарра гIяйибла дегIти.
КIиибил хатIаличила гъайикIасли, гьандушес чевкъар школа ва миллатла мезанала программали даргала мезлис чедаахъибти сягIятуни.
Ну халаси урга даражала школала директорли узули калунсира. Ил багьандан наб гьанбиркур: итхIели даргала мезлис ва литературалис шила школабала 5-9-ибти классуназир хIяб-хIябал сягIят чедаахъили дирутири. Гьанна бусягIят илди клас­суназир жумягIла духIнар дарган мезла сецад дурсри кадирхьули или ну урус мезла учительли узули калунти Дибгашила ва Кьялкнила урга даражала школабала директортази телефоннизибад хьарбаира. «Гьарил класслизир кIикIел дарс, — бикIар илди, — урчIемъибил класслис даргала мезлисра ли­те­ратуралисра чебаахъибси ца сягIят саби».
Се багьахъес вируси бучIантази учительли жу­мягIла бухIнаб кабирхьуси ца яра байхъала дарс­ли­чиб?
Шагьарла школабазир миллатла мезани руркъяхънила анцIбукь гьатIира вайси даражаличиб саби. Илаб миллатла мезлис чебаахъибси ца сягIятцун саби. Бурес чебиркур, нушала шагьарла школабазиб верхIел ва имцIали миллатла вакил ца класслизиб барх бучIули къаршибикесра асубирар илира. Илди гьариллис цаца мугIяллим гIягIнилигу. Гьамадли ахIен нушачиб ил суал арзес. ГIяйибла вегI варгесра гьамадли хIейрар.
Телефонничив ну Кьялкнила школала директор Абакар Абакаровличил гъайикIухIели, илала мякьлав тIашси вахъхIила дарган мезла учитель ГIябдулла ГIябдуллаевли бурибсиличи дебали разивиубра. Илини бурни хIясибли, бусягIят Москвализиб 500 бяхIла бабза даргала мезла муирала лугъатла грамматикала жуз дурайули саби. Ил хIянчилис сиптакар Нина Романовна Сумбатова сари, или буриб. Даргала мезла ТIантIала лугъатла грамматикала жуз илдани гьалаб дураибсири. Нуни ил жузличила нушала га­зетала бекI редакторли бу­ру­ли гьалабра бакьибсири. ХIе­биалли, нушала мез калниличи умутбирхьехIе.

ХIяжимурад Ражабов