Дагъиста ва Татарста рухIлашалси цадеш

Ишдусла Фев­раль­личиб Та­тар­с­тан Республикала гIил­­­мур­­та­ла Академиялизиб ­Фа­­тихI Амир­ха­н­ни респуб­ли­кала куль­ту­ра­­лизи ка­би­хьибси пайличила ва илала кьис­­мат­ли­чила буруси халкьани-ургабси гIил­мула конференция бетерхур. Ил бал­­буцличир делчIунти бекI­ли­диуб­ти­гъунти докладуназибад ца сабри ДГУ-ла профессор, Дагъиста писа­тельтала Союзла сек­ретарь Муса БяхIяммадовла «Дагъиста ва Татарста асилти уршби» би­кIу­­си доклад.
Казаньнизи Россияла, Казахста, Къиргъизияла, Узбекиста, Турцияла гIялимти цалабикилри. Литературализиб бузути гIялимтас ФатихI Амирхан ХХ-ибил даршдусла бехIбихьудлизив миллатла багьуди тIинтIбирнила, рухIла чIумадешла, литература сагабирнила лишанни ветаурси сай.
Балбуцла бутIакьянчибала халаси пикри сунечи битIакIиб Муса Расулович Бя­хIям­­мадовла докладли. Илини кIел­ра машгьурти адамла гIямрула гьу­ни­ли­чилацун хIе­бурили, рес­­публикала ургабси рухIла ца­дешличила, бархбасуна­чила мурхьти пик­руми цалабикибтас гьаладихьиб. Док­лад­лизиб бекIлибиубси мер буцилри Фа­тихI Амирхан­на ва ГIялибег Тахо-Годила кьис­­­матунани. ГIялимли буриливан, илдала кьис­матуни ахъли белчIунси далайгъунтири — шалали ухути, халкьлис къуллукъличирти, мезлис марти, багьуди ва гьаркьяти пик­руми тIинтIдирнилис харждарибти сарри.
«Дагъистанра Татарстанра тарихличилцун ахIен дархдасунти, нушала культурара дебали гъамси саби. ГIябдулла Тукайличила, ванати дугьби Расул ХIямзатовли ду­рибтири — илис миллатла адаб-хIяяла ла­ми ухахъан, викIусири», — буриб М.Бя­хIям­мадовли.
Докладлизиб пикри бяхI­чи­аиб неш­ла мезличира. КIелра гIякь­лукарли, лите­ра­тура, фольклор, нешла мезличилси багьуди агарли халкь гьалабяхI арбукьес хIебирниличила ункъли балусири. ФатихI Амирханни «МухIяммадия» мад­ра­сализиб багьуди касибсири, декIли зя­гIип­лихIелира бузери даимбарибсири.
ГIя­­либег Тахо-Години Москвала университет белчIунсири, Дагъистайзиб гIилму ва багьуди тIинтIбиахъес халаси хIяракат барибсири ва сунела пикрумас баркьудлумас мурталра марли калунсири.
Илдала гIямру балагьличил къябдердибти диънили сархибдешуни гьа­тIира ахътили детарахъули сари. Амирхан изайс мутIигI­хIей­­кIули узулри, Тахо-Годи 1937 ибил дуслизив такьсир агарли танбихIлизи викибсири, чIянкIли 1956 ибил дуслизивцун ил марварибсири. «Амма илдала далайла тIама тIашхIебизур, илдала пикруми, белкIани ишбархIира дузули сари, чеалкIуси наслулизир ва чула мутагIялимтазир», —буриб Муса Расуловичли.
М.БяхIяммадовла декIарли пикри бяхIчиаиб иш­бархIила литературализирти тяхIяр-кьяйдаличи. Или­ни республикализир миллатла газетаби ва журналти гIердурцули ва дуракайули диъниличила буриб.
М.БяхIяммадовла конференция дураберкIибтас, хас­ли Татарстан Республикала ГIил­муртала Ака­­де­­­мияла мезла ва литературала Г.Ибра­гьи­мов­л­­а уличилси институтла директор И.­­Ха­ли­кьов­л­ис­­ баркалла багьахъур. Илини Та­тарс­­та гIя­лим­­тас Р.ХIям­­затовла чердикIибти ­наз­мур­­та­ла­ жуз сав­гъат­­бариб, цалабикибтас ну­шала рес­пуб­ликализир ду­ра­кайути журналти ва га­зе­та­би гьа­ла­дихьиб. Ил­да­ла ургар лерри Да­гъис­та ле­рил­ра мезаначил ду­радулхъути «Да­гъиста хьу­нул адам», «Лачин», «Гьал­магъдеш» жур­нал­ти, «За­ма­на», «Лезги газет», «Ёл­даш», «Ил­чи», «ХIя­кьи­кьат» ва цархIилтира га­зе­та­би.
Нушала культураби-ургабси бархбас, гIил­му­ли­зиб, литературализиб, дарсур ихти­латуназиб даим­биубли биъни, Казаньнизиб бетер­хур­си конференцияли гIячихъли чебаахъиб.
Муса Расуловичли сунела доклад даргала че­вяхIси поэт ГIямарла Батирайла «даршлизи ца ул­хъуси» гIяхIгъабзачила дурибти дугьбачил та­ман­бариб.

ХIядурбарибси – Муъминат Хаттаева