Шадлихъла аги-хIяйзиб дураберкIиб
Гьалабван Дагъиста пачалихъла университетла актовый заллизиб халаси сакIубдешри. Ила ДГУ 95 дус биънила шадлихъличи республикала руководство, гIилмула ва багьудила цахIнабикла вузанала руководительти, декIар-декIарти дусмазиб ДГУ-лизиб бучIули калунти выпускникуни, преподавательти, цархIилти хIянчизарти ва студентуни цалабикилри.
Северный Кавказлизибра халасигъуна вузла тарихла бяхIяни, ишхIелла манзиллизир илар кьадричерти сагадешуни дурадуркIниличила ва челябкьлализир дарестачила баянти гьандуршнилис сабаблира бетаур ил балбуц.
Даршдуслихълацад манзиллизиб ДГУ-ли халали ахIенси педагогический институтличибадли гIилмула-багьудила зурбаси центрличи баайчи гьуни ахъили саби. Ил республикала, ва улкалара бархли, культурала ва жамигIятла гIямрула бутIалира бетаурли саби. ИшхIелла манзиллизиб илаб бучIули саби 19 азир студент, бузули саби цара байхъалара азир хIянчизар, вузла выпускникунала лугIи 150 азирличибадли шалгIеббухъи саби.
Университетлис мубаракла дугьби зайдухъахъун республикала ва Дубуртар Улкала тах шагьарла руководительтала, Россияла гIилмула Академияла, улкала машгьуртигъунти вузанала, гIилмула организациябала ва санигIятлашалти цалабяхъунала хIянчизартала шайзирадли.
Шадлихъла балбуц ибхьули, ДГУ-ла ректор МуртазагIяли Рабадановли баянбариб университетла 95 дусла тарихлизир дахъал наслубала гIибратчебси бузери, азирти адамтала кьисматуни ва багьудлуми тIинтIдирнила баркьудилис мардеш дирни белгидирули саби или.
«ИшбархIи нушала университетла хасси бархIи саби. Нушани ил 95 дус биънила юбилей дурабуркIулра. Шел дус камли илини даршдуслихъла гьуни ахъили саби. Илди дусмазиб халаси хIянчи дураберкIили саби, азирти ункъли хIядурбиубти дахъал наслубала вакилтазибадти специалистуни балкьаахъурли саби», — буриб ректорли.
ДГУ 1931 ибил дусла октябрьла 8-личиб Дагъиста АССР-ла халкьла комиссартала Советли хIукму кьабулбарибси саби Дагъиста агропедагогический институт абхьес ибси.
Жагьси республикалис дебали хIяжатлири мугIяллимти, чулира дубурла гьарахъти шимази баайчи адамтас багьудлуми дедлугнила даража ункъбиахъес хIяжатти. БучIес багьандан даарицад аудиторияби ва общежитиеби агниличи хIерхIеили, вецIал преподавательли хIябал отделениелизир занятиеби дехIдихьибтири. БегI гьалаб 75 адам бучIули калунти саби институтлизиб.
«Дагъиста пачалихъла университет нулличибадли бехIбихьиб викIалра хатIа бетхIерар, бурули сай ректорли, — кадрала шайчибси масъала арзес багьандан халаси кумек гIеббаахъибси саби Северный Осетияла пачалихъла университетли».
Ректорли илкьяйдали багьахъур декIар-декIарти миллатунала гIялимтала ва педагогунала чебетаибси хIянчиличилара. Илди уржили бузерилизи ахъибтири ва ишхIелла манзиллизибра ил гIядат лебтанилра халаси иштяхIличил бузахъули саби. Илди Дагъистайзи бакIили, республикаличил чула кьисмат цабарибсири ва гIилмула-педагогикала кадраби хIядурдирнилизир жигарла бутIакьяндеш дарибтири.
Хаслира юбилей халаси мягIничебдешличилсили бетаурли саби ил Россияла халкьанала цадешла Дусличил цугбикниличибли.
МуртазагIяли Хулаттаевичли гьанбушиб ЧебяхIси ВатIа дергъла замана ДГУ-ла преподавательтани ва студентунани улка багьандан чула жан ахIерахIедарниличила. ИтхIели дергълизи саби-гIяхIъулали арбякьунтири 116 студент ва 15 преподаватель. Университетличил дархдасунти сари Советский Союзла Игитуни Шамсулла ГIялиевла, Александр Рыбниковла, ХIяжи Бугановла ва Николай Подорожныйла умира.
ИшхIелла манзиллизибра университетла студентуни ва выпускникуни леб СВО-лизир бутIакьяндеш дирули.
ГIяхIцад дусмазиб университетли багьудила бетуцуни дягIудирулицунра ахIи, специалистунира хIядурбирули саби гIилмулизиб бузахъес багьандан. 1950 ибил дуслизиб ил республикализиб халасигъуна вузли бетаурсири. 1957 ибил дуслизиб биалли СССР-ла министртала Советли ил Дагъиста пачалихъла университет бетаахъес ибси хIукму кьабулбарибсири.
ДакIудухъун белчIудила корпусуни, общежитиеби, спортла КIялгIя, планетарий, гIилмула библиотека, гьаладяхI дашулри гIилмула школаби.
ИшхIелла манзиллизиб ДГУ-ли 30-лицад улкала 70 университетличил уржибси бархбас бузахъули саби. ГIергъити дусмазиб 300 преподавательли вузани-дархкьябала дазурбазир стажировкализир бутIакьяндеш дарили сари.
ГIергъиси замана университетлизир гьаладяхI ардякьи сари инженерный центр, лугIурбала программа ва предпринимательтала сагадешуни.
Ишдуслизиб ДГУ-ла кIел аспирант Россияла Президентла стипендия касес лайикьбикили саби.
«Кадры для космоса» ибси программала дазурбазиб университет федеральный конкурсличиб чедибикиб. Вузли балкьаахъур «Манаров-1» ибси цаибси багьудила космос. Дагъистанлан Советский Союзла Игит космонавт Муса Манаровла хIурматлис илгъуна у бедибси саби спутниклис.
ЦагьатIи проект леб «Каспий» бикIуси карбоновый полигонна. Илра газла шайчирти хIялумцIлаби дурадуркIнила гIилмула гьаргбаркьуни дурадуркIуси майданни бетарар.
Балбуцла дазурбазиб мезла масъала ахъбурцули МуртазагIяли Хулаттаевичли буриб: «ЛугIурбала дунъяличиб нешла мезанази белгиси мер буцахъес багьандан нушани кумекбарес хIяжатси саби. Илди чеалкIуси наслула вакилтас дяркъяхъес ва гъамтили диахъес имканбикIур илгъуна бетуцла кумекличил».
Университетла гIямрулизиб мягIничебси мер бурцули саби творчествола, спортла, жамигIятла гIямрула бетуцунанира. ДГУ-ла студентунани сархибдешуни дирахъули сари азадли мушулбашнила, дзюдола, волейболла абзаназир. Илдани творчествола ва лебил Россияла студентунала далуйтала конкурсуначирра гьаларти мерани дурцули сари. Университетла выпускникуни-ургаб 9 олимпиадала чемпион леб.
МуртазагIяли Хулаттаевичли балбуцла ахирличиб лебилра цалабикибтас баркалла багьахъур.
ГIур гъайухъун ДР-ла БекI Фёдор Щукин. Илини университет юбилейличил мубаракбариб ва багьахъур ил байрам чIянкIли студентунала, выпускникунала ва преподавательталацун ахIен, ил лебилра Дагъистан Республикала шадлихъра саби или.
Илала гъай хIясибли 150 азир выпускник республикала гIякьлу-дагьрила лебгIеб халаси цIакь саби. Илди-ургаб леб машгьурти гIялимти, педагогуни, пачалихъла ва жамигIятла, культурала ва вачарла вакилти.
Илини ДГУ-ла выпускуни-ургаб, хIурматла къуллукъуни дузахъути жагьилти-ургаб Эдуард ГIябдулхаликьовлара у гьанбушиб. Ил ишхIелла манзиллизив ДР-ла БекIла жагьилтачил дурабуркIуси хIянчила шайчивси насихIятчи сай.
М.Ломоносовла уличилси Москвала пачалихъла университетла ректор, Россияла ректортала союзла президент ва Евразияла университетунала Ассоциацияла президент Виктор Садовничийли саламтала кагъар бархьиб ДГУ-ла коллективлис.
«Нушала университетунала узидеш, улкала багьудлумала бетуцлизиб халкьани цабирахънила гIядатуни даимдирнила чебяхIси бетуц саби», — балахъули сай МГУ-ла ректорли.
Университетунала Ассоциацияла президент, Астраханьна пачалихъла технический университетла президент Ю.Пименовли, Россияла сагаси университетла ректор, профессор О.Васильевани, МГУ-ла профессор Ю.Зинченкони ДГУ-ла преподавательти ва студентуни мубаракбарили кагъурти дархьиб.
К.Хетагуровла уличилси Северный Осетияла пачалихъла университетла вакиллира кIелра вузла уржибти бархбасуначила къугъати гъай дуриб.
МяхIячкъалала мэр Жамбулат Салавовлира университетла тарих республикала тах шагьарлайчил чIумали бархбасунси саби или багьахъур.
ДГУ-ла выпускница, ДР-ла Халкьла Собраниела депутат, республикала БекIла насихIятчи Людмила Авшалумовара ДГУ-личила гьанбикуни дурули, гъайрухъун.
Республикалис университетли гIилмуласи цIакь лугниличила буриб Россияла гIилмула академияла Дагъиста федералласи хIялумцIлабала Центрла директор академик Ахъай Муртазаевли.
«Центрла лебилрара-сера хIянчизарти ДГУ-ла выпускникуни саби. Нура илдала лугIилизивадси сайра. Университетлизиб багьуди касибти специалистуни сегъунти-дигара учреждениебазиб ва организациябазиб бузес бирули саби. ДГУ-ли бегI гьалаб барес хIяжатси хIянчи саби багьудлуми дедлугни, кIиэсилра – багьудлуми дедлугни, хIябэсилра – багьудлуми дедлугни. Ил баркьудиличил ункъли бажардибиркниличира вирхулра», — иб илини.
ЦархIилти гъайбухъунтанира университетлис дахъал гIяхIти гъай дуриб. Байрамла балбуцла башрилизиб ва ил ахирличи биркухIели ДГУ-ла пагьмучебти гIяртистунани къугъати номертачил цалабикибти разибиахъуб. БегIла гIергъи ДГУ-ла студентунани университетличила далай зайбухъахъун.