«Ну игъбарла сарра…»

КIишала дахъал ша­лубар гимназияла биб­лиотекализир илди дус­ма­зир рузули сари ПатIимат Сул­тIа­нова. ВецI­ну кIира дурхIяла неш. ХIя­­лалси бузерили ахъ­­руцибси хьу­нул адам. Шилизирра район­ни­зир­ра бахъли ралуси ва хIурмат­би­руси хIя­ра­кат­чи.
ПатIиматли сунела уркIили чеб­би­кIиб­си ил хIянчи 1974 ибил дуслизиб КIи­шала урга даражала школализиб бехI­бихьибсири. ИтхIели ил урга даражала ба­гьуди касибси че­хьери рурси сарри. ГIур чу­мал дус гьар-гIергъили илини лаборанткала хIян­чира бариб. Биалра, китабханали (библиотека – И. И.) ил им­цIа­ливан сунечи ри­тIакIиб.
— РиштIахIелил художественный жузи дучIес ди­гахъира, — гьанбир­кахъули сари Па­тIиматли. — ГI. Абу-Бакарла, Р.Рашидовла, С.Ра­бадановла, ХI.ГIя­лиев­ла ва цархIилти дар­гала писательти-поэтунала жузи ду­чIи­ра. Дудешли цацахIели, рурси, хIед хъулир дарестира камли ахIен или, къадагъаби­рули вири. ИлхIели дугели, ка­ри­хьун­хIели, бехI­бихьибси жуз таманбирира. Ит­­хIели гьаннаван ахIи, жузличи ди­ги­чебти ба­хъал бири: дурхIнира, учительтира, хIятта да­хъал дусми дер­кIибти бухънабира бархли. Рах-магли шила кьакьалар яра гумайлар «Ит пулан писательла «Ле­нинна бай­­рахъ­лизибси» сагаси хабар бел­­чIунраяв, «Гьал­­магъдеш»-лизибси С.Ра­ба­дановла «Умут» бикIуси поэма сегъуна саб­ри, Б.ГIя­ли­­­­бековла «Шагьла барг» бикIуси жуз хIу­­ша­ни че­баираяв?..» ибти суалти иргъули ди­­­­ри. ДурхIяли библиотекализибад касибси жуз чарбирухIели, белчIи саял, ахIенал, ах­­тар­дивируси гIядат бири, ва ну­ни бухI­на­­буц хьарбиира. Пергер манзил сабри ит, шко­лабала ва шила библиотекабази сагали ду­радухъунти жузи заманаличир диахъуси. БучIантала сияхIра азирличибра им­цIали би­ри. Гьанна, сецад хIейгеси биалра, илгъуна хIя­ракат агара, бархьли бурасли, рухI­лашал мис­­киндиубтиван сарра…
— ПатIимат-рузи, урусла ва дурала пачалихъунала литературабачилра бархбас лебри кьалли?
— Гьайгьай, Л.Толстойла, И.Тур­ге­невла, А.Че­хов­ла, О. Бальзакла, С.Цвейгла, Д.Лон­дон­на жу­зала черкад бучIантала конференцияби ду­ра­дур­кIира, назмуртала конкурсуни ва сценала произведениебала ихтилатуни детурхахъира.
— ИшбархIи кьалли илгъуна иш­тяхI-гъира кали ахIен!
— Валлагьрагу, кали ахIен! Жу­за­чи гъира камкабаили саби биш­тIа­талара, халаталара. Телефонтани ва Интернетли илдас акьуси замана бир­кахъули ахIен.
— Гьалабван Дагъиста халкьла писатель М-Р.Расулов акIубхIейчирад 90 дус диркнилис хасбарибси бу­чIан­та­ла конференция бетерхур. ГIур се­гъуна ихтилат хIерли гимназиялизиб?
— Ишдус ГI. Абу-Бакар акIуб­хIей­чирад 95 дус диркнила юбилей хIерли саби. Ил даргала литературала халаси байрамли бетарар. КьасбирехIе нушара гIелахIедухъес!
— Гьамадли хIебургар халаси кул­петлис, зягIипси мурул СултIайс, баркьибтала баркьибтас къуллукъ гIеб­буцес? ХIянчи бархьбатес замана хIебаилив?
— МайкIуд, гъари! Бажардириркулра. Ну илцад рамсурли ахIенра. Я хIянчи бархьбатес пикри агара. ЧевяхIси Аллагьла икьайчибли, гIурра нушала гимназияла китабхана хIербарес дигахъира…
ПатIимат СултIанова бара балугълараибмад, бегIтани шери редибсири. Илди гIямру баракатла детаур: ара-сагъси, халаси кулпет абикьур, багьуди дигусилис багьуди кайсахъули, хIянчи дигусилис хIянчи бургули, гIямрулизи гьуниббатур.
— Ну гIямрулизиб гьарбилзуси, Аллагьли гIер­руцибси хьунул адам сарра, — ри­кIар уркIи гьаргли ПатIимат. – Нешла, хала нешла уми сархес риубси хьунул адам та­лихI­черси сари. Вай, хIябилра ур­кIи разибирули бирар, гьар бархIили дурхI­нира дурхIнала дурхIнира нушачи ба­шу­хIели, «Ассаламу гIялайкум!», «Хала неш, рел­хIун­рив?», «ХIу нушаб цIакьли ригахъури!» ибти яхши-хуш иргъухIели. ГIе, гIе, ну игъбарла регI сарра!
Лебтасалра ашкарси ва хIекьси анцI­букь саби хьунул адам неш ре­таэс риъни. Хаслира бахъал дурхI­­нала. Нешлис хIебамсурли деза­­­бикIули бирар поэтуни, илис багъиш­ладирули бирар далайчибани чула чердикIибти далуйти-дезни, сенахIенну дунъяличир гIям­ру дихIуси, даимдируси ил сари. ЧевяхI­сини Адам Идбаг акIа­­хъуб­­лихьар, ванзаличир жан са­ри-сарил акIес хIейри, ил багьандан илис Кьудратла ВегIли ХIявара акIа­хъуб­си­ри.
Чуйна делчIаллира, чула кьадри-кьимат детхIейхъути сари Дагъиста халкьла машгьурси поэт С. Рабадановла ишди тугъи:
«Лебил хIела жагадеш,
Неш, гибсири нушази,
ХIела михъирлизирад
Ниъ дерхъиб лачинтази.

ХIуни нушаб гибти сар
ГIямру, дуклуми, шала.
ХIела уркIи тимхъ­би­кIар
Михъиртазиб нушала.

Чуйна гIяшриубри хIу
БиштIаси сириличи?
ЛехIдизес дигахъира
БучIуси лайлаличи.

Някъ буцили дукира
ХIуни школализи,
БегIла гьалаб бел­кI­у­н­ра
ХIела у тетрадьлизи.

Чуйна бисали, симкьли
ГьанкI бемцIахъура хIе­ла?
ЧехIеахъес нушази,
Илди дигIяндиради».
Аммаки цацахIели пачалихълира, мерла хIяким-агьлулира бузерила адам, сахаватли гIямру архуси ахIмакь багьадур, дурхIначи диги-хIерили рицIили гIямру дуркIуси неш – илди ва илдигъунти бахъал цархIилтира чехIебаили кавлули саби. Ил гIяхIси ахIен. ХIера, ПатIимат СултIанова жявлил неш-игитла уличи лайикьрикили сари, сепайда, иличи ил хIурмат гьачамлис баили ахIен. Хъумартес асухIебирар, нушала улкала Президент В.Путинни нешанира дурхIнира улкала цаибси челукьуси ма­съалализи халбируси биъниличила.
Ил пикри сунези гьанбушибхIели, Па­тIимат пишряхъиб:
— Дила хIурмат дурхIнани, узи-уршили, учительтани ва шантани бирули саби. Ил наб баибсира саби!
Сеналра нуша хIерли дирехIе Па­тIи­­матла михъирличирти нешдешла ша­­ба­гъатуни-ургаб неш-игитла ца гIур­ра имцIабир­ни­личи.
ЧевяхIси Аллагьли арадеш габ хIед, хIурматла ПатIимат-ру­зи!

Ибрагьим Ибрагьимов