Цугли дус биубли саби жузала кьасиличиб нуни гьаргхIебарили калунси «Гьалмагъдеш» журналла бекI редактор Кьади ГIялисултIановла «Дила дурхIядешла хIеб» бикIуси назмуртала жуз. Жуз хIебелчIи калнилис ну маррирути сабабти лерри. Ишди бурхIназиб сегъуна жуз кайсулрал пикрихIебарили, чIала буршухIеливан халали ахIенси жуз дурасира.
Сагаси жузлизиб, хаслира ил цаибсира биалли, гьарил лукIусила уркIила дунъя чебаэс вируси сай.
«Дила дурхIядешла хIеб»-лизиб уркIи умуси, пикруми шаласи, дунъяличи гIяхIдеш хьурабиахъес хьуликIуси жагьси поэтла уркIила дунъя гьаргли саби.
«ЦIацIадарая някъби,
Хъатлизи цIа дакIесли,
Гьими-кьяс ва ламартдеш,
ХIунтIен цIали дигесли».
Жузлизибси ца назмулизирадти илди авал къяй, сунени бурес дигуси, бекIлибиубси пикри сарливан кьабулдарира. Авторлис халкь мурталра саби-ургаб даршули, дигиличил хIербирули дигули сай.
Жуз, дила пикрумачил ахIи, сунечила саби гъайбикIахъес лайикьли саби или пикрибарира. Кь.ГIялисултIановла цаибил жузлизир сунела кьасани, пикруми, хьулани, гьарбизуни, гьархIебизуни, детаурти анцIбукьуни, тамашали далдикахъили, делкIунти назмуртазир даргес вирули сай.
ХIерая сегъунти сарил, поэтла пикрумазир хIебла марка.
«ЛехIдеш буун къукъули,
ГIур дамбяхъиб маркали,
Пашманси дунъя баршиб,
Пишбяхъили зурхIябли».
ГIе, гьарли-марли, хIебла марка илдигъунти сари. Ишаб баршиб ибси девра жагабариб ибси, мягIнализиб саби, Сагаси дусла ёлкаван, цIикурила хъаливан заб-маркала бамкьурдешлизибси дунъя зурхIябли жагабирули, биршули саби.
Дунъялис сагаси бархIи Аллагьли селис бурхьули?
«Вирхулра Аллагьли хIу,
Бархьибсири талихIлис,
Ва дургъби адилкьути,
Нажасунас танбихIлис».
Гьарли-марси хIекьдеш кьалли, хIурматла дучIанти, Аллагьли гьарил бархIи гIяхIдешлис бурхьуси биъни, цархIилван биэсра хIебирар. Гьайгьайрагу хIекьдеш саби дургъби адилкьутас танбихI гIеббиахънира. Иш дунъя акIубхIейчибад илкьяйда бузусири, гьаннара илкьяйда бузар, чIянкIли халкьли сабурбарес гIягIнили саби.
Поэтла пикри хIясибли се хIергъули дунъяла адамтани.
«ХIергъулра мяржли мегьван,
Хамдешли уркIи игни,
ГIямрула бархIехълизир,
КьутIкьути цундеш дургни».
Тамаша ахIену жагьси поэтли иличила балули виъни. Сай, Кьади ГIялисултIановлизир биалли сегъунтилра хамдеш лерти ахIен. Сай валутани иличила балуси саби, илгъуна къиликъ сунезиб лебли биалли, гьарил адам, дахъал бунагьуназивадра мяхIкамируси сай.
«Се камли хIякимтани,
Хараббирусив дунъя,
КахIедурхутив дургъби,
Кадизайчи кьияма?»
Илдигъунти сари дургъби тамандиахъес дигуси поэтла уркIила хьулани. Дургъбани дунъяличир кьияма кадизахъес дирниличилара балули сай илини. Дунъяличир, гьачамцун ахIи, лебил дунъя баргаэсцад ярагъ гьанналаур дуракаили хIядурли сари. Дунъялис гьуни чебиахъути хIякимти биалли, чула пикруми ва кьасани детерхахъес багьандан, лебил дунъя баргаэс хIядурбиубси дазуличи бетаили саби.
«ЛямцIван каберхур дуги,
КахIедерхур лукIути,
Сен гьамадли гъайикIес,
Дигайла кагъарлизив».
ТалихIчевси сай адам дигайличила кагъарлизи гъайикIес вируси. Наб гьарил дигай дихьибси мурадличи ваили дигахъира.
«УркIи-алав хIялира,
Нана хIулира хIури,
ХIу гьанни хIерирулра,
АхIерси дила Цугни».
Илдигъунти сари поэтла сай акIубси шиличи диги. УркIила дигиличил лукIули сай илини сунела шилис «БегIлара гIяхIси далай». Илала шанти назмуртачира гапличира лайикьти гIяхIгъубзни саби.
«Ванзаличиб Гьалжана,
Лебси саби гьар инса».
Поэтлис, гьайгьайрагу гьарил адамлисра, сай акIубси Ванза Гьалжана саби. Сунела ванзаличиб Гьалжана баргибси адамра талихIчевси сай.
Поэтли, урехи агарли, сунела пикруми дурили сай гьаннала хIякимтачилара.
«Агь хIякимти, хIякимти,
Агь, хIушала гIямулти,
Марлира дургудая,
Гурдначирад акIубти».
Илдигъунти пикрумачил поэт лебилра сунела халкьличил цауркIли сай. ГIямултарти, халкь биргIябургути хIякимти гурдначил мешубурцули сай.
ПикриикIули сай автор, жамигIятла ургарти далагардешуначилара.
«ХIяридирхьули сари,
Дурхъати гIядатуни,
ХIяб-хIябли гIерисули,
УрхIла уряхIти пишни».
Наб дебали гIяхIбизур «ЦадехI дигайла хабар» бикIуси назмура. Сунес ригахъуси чераэс сабаб пикрибарили, назмула игитли илала хъа гьалаб тIул бирхъяхъули сай. Иличи биалли цархIил музарулхъули сари. Илизир назмула игитла уркIиличирти хIялани гIячихъли гьаргдарили сари. Назмулизиб, селилра барсбарес хIейруси, гIямрула хIекьдеш чебиули саби.
Жузлизир лер назмурти гIяхIгъубзнас, тIабигIятлис, ВатIайс, нешлис, хIямшимантас, ГI.Батирайлис багъишладарибти, леб назму дудеш гьаниркахъуси, амма лебилра жуз дигиличила ва дигайличила саби.
Жузлизиб «дигай» ибси девра бегIла гIяхIси дев саби. Жуз дархьти дугьбала, хIялалти пикрумала хIурмат камбиубли, мас-давлала хIурмат халабаибси замана дурабухъи саби. Амма давла пяхIли бетахъесра бирар, марси дев даимлис калесра бирар.
Жузла авторра, редакторра, корректорра Кьади ГIялисултIанов сай. Ил багьандан дургар, гьамадли гьардарес вирути, камти хатIаби жузлизир кали сари. Илдани жузла бухIнабуцличи асар бирули ахIен. Сай-вегIти дигила, дигайла, пикрумачил автор сунела халкьличил вархвалги сай. Илини кагъарла кIапIилизи ахъли хIедурути пикруми дурули сай. Иличибли акIубли саби даргала литературализиб авторла сагаси жузра.
ХIела лерилра гIяхIти кьасани ва пикруми гьардизаб Кьади Зияутдинович.
Жузлис гьалагъай белкIнилис, жагьти лукIути гIеббурцнилис, ДГУ-ла профессор М.Р.БяхIяммадовлисра халаси баркалла.
Муъминат Хаттаева

