ДалхахIев арцанти яра хIедалхахIев?
ИшбархIира вякьунра ну савли урхьула дубла. Гьар мурталраван, хъуливад сягIят шел хIедикили, дуравхъунра. Гьаланачив уркьлала гьуникад алгъай шайчивяхI вашули, «ЦIуба синка» бикIуси адамти арабируси центрлизи ваира. ГIур биалли, 15 минутцадхIи вет-садвашули, бамсриахъес скамейкаличи кайира.
СягIят шелра байхъалара хIедикили лебай, шагьарлизивад урхьула дубла вашуси гьунчив някълизиб ризкьили бицIибси таврара сайра нуни кьан-кьанни вагьурси, Сиражутдин бикIуси, гьести гIямрула адам вагьарвиуб.
Ил гьар бархIи ила вашуси сай. ХIера, ишбархIира урхьула дублар иличи хIерли сари лагьни – манавша-хьанцIа рангла жагати арцанти. Таврализирад кайсули, лайдикIули сари лугIянси къирла гьунчи Сиражутдинни анкIи, илис гIергъи дашули, луцIули, илди лагьнани дугули сари.
Дебали дигеси сурат саби ил. ИшбархIи Сиражутдинни таврализирад анкIи набзира касахъиб, нунира илди лагьнас игьубра. ХIебиалли, бикIуливан, ишбархIи набзибадра кирила хIянчи дурабикиб.
Адамтани ил хIянчи гIяхIбаркьла хIянчилизи халбируси саби. Нушала шагьарлизиб гьачамцун ахIен нуни илгъуна сурат чебаибси. Нуни иличила белкIра белкIунси саби дила хабуртазиб.
Амма гьарилли ил хIянчи гIяхIсилизи халбирули ахIен. Гьачам ишавра къаршиикиб наб шагьуртала кьакьурбазирти ва азбуртазирти лагьни далхес асубируси ахIен викIуси адам. Ца арцанти руркъяннира бурибсири набзи, шагьуртазирти манавша-хьанцIа рангла лагьни нушани далхути ахIенну, илдани чули чус бергеси бургуси саби или. «Далхалли, илди дебали дахъдиур, — викIар ил, —дахъдаалли, илди чейхъути излуми дихути мицIирти жан детарути сари».
Лагьнани гIяхIцад чейхъути излуми дихути сари. Илала чеди лагьнани чула чархлизир чердукантира (паразиты) дихути сари: цIика, къанда, кIакIари, жура-журала тусахIярти ва жибжни. Илди лагьназир ва илдала пукьназир дирути сари. Илди чехъес асубирар арцайчилси бархбасниличил яра илала деклизирад. Дебали урехиласи саби арца дек лерихIив гьигьикIни. Арцайчил гъамли виъни имцIаливан урехиласи саби биштIатас ва бухънабас. Арца деклизир 60 зягIипдеш алкIахъути секIал дирути сари, арцантала грипп ва цархIилти.
Арцанти далхес гIягIнити сари анкIили ва жура-журала курпали. Илдас шянкIбиубли заябиубси кьацI бедлугес асубируси ахIен.
Лагьни шагьуртала санитарти сари бикIулира бирар. Илдани лайбакIибси берка бутIни дукути сари, иличибли адамлис заралла микробуни агардирули. Адамлис зараллати жибжнира дукути сари илдани.
Дурути дацIти гъайли хIедиахъес багьандан, макьалала ахирлизиб ца насихIят бухIнабси гIямрулизиб биубси анцIбукьличилара бурисра.
Арбякьунси даршдусла 50 ибси дуслизиб Китайлизиб биубси саби иш анцIбукь. Валлагь, шан чякнани лерилра анкIи дугули, нуша гушдирутира бикIули, итхIели илаб миллионти адамти шан чякначи къаршили дурабухъунтири. Ахъли вявбикIули урухдирули, ванзаличирад чякни урцахъутири ва гIяхIцад замана илди ванзаличи гъамдиахъес ва дугахъес далтути ахIенри. Иличирли Китайлизир кIел миллигIярдцада шан чяка дебкIили сари. Китайлантани итхIели хъумкартурли саби чякнани къабулданти, цIурцIби дугути диъни. Сари дугути чякни агниличирли, дахъдаибти милкъяни дерги сари ит дус дакIибти лерилра ризкьи. Чули барибсиличи шакбикибти китайлантани дурала улкназир, илдала лугIилизир Советский Союзлизирра, дахъал миллионти шан чяка асибти сари.
Нуни макьалализиб, ахIерти гьалмагъуни, гьалабирхьулра ишгъуна суал: «ДалхехIев арцанти яра хIедалхахIев?»