ИшбархIира вякьунра ну савли урхьула дуб­ла. Гьар мурталраван, хъуливад сягIят шел хIе­ди­ки­ли, дуравхъунра. Гьаланачив уркьлала гьу­никад алгъай шайчивяхI вашули, «ЦIуба синка» бикIуси адамти арабируси центрлизи ваира. ГIур биалли, 15 ми­нут­цадхIи вет-садвашули, бамсриахъес скамейкаличи кайира.
СягIят шелра байхъалара хIедикили лебай, шагьарлизивад урхьула дубла вашуси гьунчив някълизиб ризкьили бицIибси таврара сайра нуни кьан-кьанни вагьурси, Сиражутдин бикIуси, гьести гIямрула адам вагьарвиуб.
Ил гьар бархIи ила вашуси сай. ХIера, ишбархIира урхьула дублар иличи хIерли сари лагьни – манавша-хьанцIа рангла жагати арцанти. Таврализирад кайсули, лайдикIули сари лугIянси къирла гьунчи Сиражутдинни анкIи, илис гIергъи дашули, луцIули, илди лагьнани дугули сари.
Дебали дигеси сурат саби ил. ИшбархIи Сиражутдинни таврализирад анкIи набзира касахъиб, нунира илди лагьнас игьубра. ХIебиалли, бикIуливан, ишбархIи набзибадра кирила хIянчи дурабикиб.
Адамтани ил хIянчи гIяхIбаркьла хIянчилизи халбируси саби. Нушала шагьарлизиб гьачамцун ахIен нуни илгъуна сурат чебаибси. Нуни иличила белкIра белкIунси саби дила хабуртазиб.
Амма гьарилли ил хIянчи гIяхIсилизи халбирули ахIен. Гьачам ишавра къаршиикиб наб шагьуртала кьакьурбазирти ва азбуртазирти лагьни далхес асубируси ахIен викIуси адам. Ца арцанти руркъяннира бурибсири набзи, шагьуртазирти манавша-хьанцIа рангла лагьни нушани далхути ахIенну, илдани чули чус бергеси бургуси саби или. «Далхалли, илди дебали дахъдиур, — викIар ил, —дахъдаалли, илди чейхъути излуми дихути мицIирти жан детарути сари».
Лагьнани гIяхIцад чейхъути излуми дихути сари. Илала чеди лагьнани чула чархлизир чердукантира (паразиты) дихути сари: цIика, къанда, кIакIари, жура-журала тусахIярти ва жибжни. Илди лагьназир ва илдала пукьназир дирути сари. Илди чехъес асубирар арцайчилси бархбасниличил яра илала деклизирад. Дебали урехиласи саби арца дек лерихIив гьигьикIни. Арцайчил гъамли виъни имцIаливан урехиласи саби биштIатас ва бухънабас. Арца деклизир 60 зягIипдеш алкIахъути секIал дирути сари, арцантала грипп ва цархIилти.
Арцанти далхес гIягIнити сари анкIили ва жура-журала курпали. Илдас шянкIбиубли заябиубси кьацI бедлугес асубируси ахIен.
Лагьни шагьуртала санитарти сари бикIулира бирар. Илдани лайбакIибси берка бутIни дукути сари, иличибли адамлис заралла микробуни агардирули. Адамлис зараллати жибжнира дукути сари илдани.
Дурути дацIти гъайли хIедиахъес багьандан, макьалала ахирлизиб ца насихIят бухI­набси гIямрулизиб биубси анцI­букь­личилара бурисра.
Арбякьунси даршдусла 50 ибси дуслизиб Китайлизиб биубси саби иш анцIбукь. Валлагь, шан чякнани лерилра анкIи дугули, нуша гушдирутира бикIули, итхIели илаб миллионти адамти шан чякначи къаршили дурабухъунтири. Ахъли вявбикIули урухдирули, ванзаличирад чякни урцахъутири ва гIяхIцад замана илди ванзаличи гъамдиахъес ва дугахъес далтути ахIенри. Иличирли Китайлизир кIел мил­лигIярдцада шан чяка деб­кIи­ли сари. Ки­­тайлантани ит­хIели хъумкартурли са­би чякнани къа­­­булданти, цIур­­цIби дугути диъни. Са­ри ду­гути чяк­ни агни­ли­­чирли, дахъ­даибти милкъяни дерги сари ит дус да­кIибти лерилра ризкьи. Чули барибсиличи шак­­бикибти китайлантани дурала улкназир, ил­дала лу­гIи­лизир Советский Союзлизирра, дахъал миллионти шан чяка асибти сари.
Нуни макьалализиб, ахIер­ти гьалмагъуни, гьала­бир­­хьулра ишгъуна суал: «Дал­хехIев арцанти яра хIедал­ха­хIев?» 

ХIяжимурад Ражабов