Дагъистанлан имам Шамилли урусла гIярмияла генераллизи хьарбаибсири: «Сен хIуша нушала ванзаличи дакIибтирая?» Генерал викIар: «Нушани хIушаб сагаси цивилизация ва сагаси культура хили дакIилра…» ИлхIели имам Шамилли сунечи урусла гIярмицра ва сунела нукерра тIалаббарили, дабри чердатахъес тиладибарили сай. «Гьанна, хIера, иш дила нукерла кьяшличи, ил мургьиван умули саби. СенахIенну илини илди бархIилис шуйна ицути сари, дехIибала дарес дазала дирухIели. ХIела ургъанна биалли мякьла тIашизесалра вирули ахIен, илала кьяшмазибад башуси гягIли. ХIера, ихгъуна цивилизация сабив хIушани нушаб лебхуси…»
Иш бакьалаличил наб гьаннала Дагъистайчила бурес дигулра. ИтхIели урусла гIярмияли чула цивилизация нушачи хиб. Ил хили гIергъи нушала халкь гIяхIцадла барскабиуб.
Шагьарла анхъкадли къунзикIухIели, хабарагарли чичи-биалра хъячIикалли, ил адамли хIед хIедурибти кавлули ахIен. Илцадра ил гьимуркIули сай, хIятта кавшесра селизилра бирули ахIен.
Шагьарла кьакьурбазир жярга-зекъла бекIни сари, гьар се-секIал хяса-пухIли кIапIдарили сари. Гьундурачир кагъурти, дебкIибти мицIираг, заядиубти продуктуни ва цархIилти секIал чедиули сари. ВиштIаси дурхIяли биаб, халаси адамли биаб кампет берки гIергъи кагъар чIябарличи лайкабикIули саби. Гьарахъли ахIи жярга-зекъ лайдикIуси тIакьа лебкъира. ЦацадехIти мераначиб биалли халаси гьуни ахъили хьалли, илгъуна тIакьа баргес вирули ахIен.
Илкьяйдали гьар-чинаралра, гьундурачир балли багьахъниби сари: «Нушала дурхIялис операция барес хIяжатли саби. Нушала арц агу…» дикIути кагъурти, кьяшмау арц кадихьахъес тIакьнира хIядурдарили, дяхIра дигIяндарили кабирули саби. ЦацахIели илдачил барх хъяша дурхIнира бирар.
Цагьачам МяхIячкъалализив ну къунзикIули леври. ЦУМ-лизибад гьарахъли ахIи «Октябрь» бикIуси кинотеатр леб. ХIера, илаб бирар бахъал илдигъунти адамти. Илди-ургар лерри кIапIриубси хьунул адам, илала гьалаб нуни чедибра гьанбушиливан белкIличилси кагъарра лебри, илала мякьлаб бет-садбашули дурхIнира, някълизиб биалли бегIла гIергъи дурабухъунси айфон. ГIяй хIела хъали анкIили бицI, гушлив дурхIни тяхIуси мерла кахIебатурли, бицили хIела някълизибси айфон аса илдас дарман, берк-бержла продуктуни, палтар-кьяш ва цархIилти гIягIниахълуми.
Дагъистайзир гIуррара дахъал вайти анцIбукьуни лер кадиркути. Имам Шамил виаб, Ахъушан ГIялихIяжи виаб, яра чи-биалра цархIил, сабира урусла гIярмияличил бургъути хIяблабад абизурли ишхIелла Дагъистанкад къунзбухъалли, лерилра шинна дегъубти хIуркIби сагадан шинни дирцIур. Шин – илдала нургъби сари. Ил багьанадан хIурматла дагъистанланти, хIурматла узби-рузби мяхIкамбирехIе нушала Дагъистан, ва илди вайти анцIбукьуназибад умубирехIе.
МяхIяммадшапи Матаев
