Нушала хала бегIтани жявхIейчибад бузахъуси, ванзала хIурматбирнила мягIна иргъахъуси ва чебиахъуси дурхъаси гIядат саби ХъубяхIрумала байрам. Гьанна ил дубуртала лерилра-декIар шимазибра дурабуркIули ахIен. Амма лер ил дусличи-дус ахъси даражаличиб бетерхахъес, иличила чеалкIуси наслулизира хъумхIертахъес, вегIла ахIерти мер-мусала кьадри-кьимат далахъес чекадизурти шими. Илдазибад ца саби Ахъушала районна ХIямшимала шира.
ХIера, ишди бурхIназибра ил машгьурси шилизиб Цаибил гъаршла байрам лебилра шантала цадешличил, бакIибти гIяхIлала бутIакьяндешличил, разили бетерхур.
15-20 дусра-сера набра чебаэс бикили ахIенри ХъубяхIрумала байрам. Ил ХIямшимала шилизиб бетурхулину, хIякьяду рикIуси дила рархкьяла жи нуни шаддешличил кьабулбарира. СенахIенну ил хIулбани чебаили, шадлихълизир бутIакьяндеш дарни нуни халаси игъбарлизи халбарира: илдигъунти шадлихъунани дирар миллатла культураличи ва тарихли
чи гьатIиралра диги имцIадирахъути, мурхьдиркахъути.
ХIяйнайсра ХIямшимала шилизи, илхIелира – байрамличи, аркьуси дила уркIи гьалакли тимхъбикIулри. Ила дураберкIибси цаибси архIяличибад ши, ил-алавси пергер тIабигIят, шилизиб хIербирути дяхI шалати дарганти дила уркIилизи ца тамашала ванадешличил минабиублири. Иш яргализиб биалли, наб бахъхIи тяништи адамтачи гIяхIладли аркьусиван кабизур. Тяп илкьяйда биъни якьинбиуб байрамличив бегI гьалав дяхI шаласи, нушала газетала марси гьалмагъ, дахъал дусмазив макьалаби нушачи дурхьуси, школализир гIяхIцад хIянчи дарибси Муса-ази (нуни сунела дила хала дудешлагъуна хIурматбирухIели, илкьяйда дугьарилзули рирус хIямшиман Муса МяхIяммадовличи) чеваибхIели.
— ХIела гIямрула вархкьячил тянишвиубра. Камси ихтилатбарили гIергъи, хIулбачил хIегIив умцIули калунра, иша ляркьниличила багьурхIели, — викIар Муса-ази. Илцадра халати дигиличил ва хIурматличил ихтилатвикIули вирар ил, нушачи редакциялизи гьаввакIалра, сайра нушаб дебали дурхъаси гIяхIялли ветаурси.
Ил бархIи ХIямшимаб гьарли-марси, шантала балгундеш ва уржибдеш чедиахъуси байрам сабри. Ил дебали жагали къелгIеббикулри урга даражала школала мугIяллим Чупанов СулайбанхIяжи Чупановли.

Цалабикибтала гьалав гъайухъи, илини лебилра ХъубяхIрумала байрамличил уркIи-уркIилабад мубаракбариб ва ишдуслизиб шадлихъ дурабуркIнилис жавабкардеш дихуси класслизи, илкьяйдали илдала руководительница МяхIяммадова Сакинат МяхIяммадовнази гъай бедиб. Ишдуслизиб байрам дурабуркIни арагIебли чучи чекасилри 1992 ибил дусла выпускла дурхIнани (Ил шилизиб кабизурси гIядат хIясибли, гьар дус чидил-биалра выпускла классли ХъубяхIрумала байрам дурабуркIуси буили саби. Ишдуслизиб ил выпускличи ярга баилри). Илди балбуцличиб гьарли-марти хужаимти биъни багьеслири, сенахIенну илдала бутIакьяндеш агарли байрамла цалра бутIа бетхIеберхур. Баркалла биаб, илдани гьарил секIал балкьарахънилизи чула уркIи кабихьибсигъунари, илцадра чебетаахъибси хIядурдеш барилри. Ил баркьудилизи халаси пай кабихьилри, ил выпусклизирадси, ДР-ла культурала рурибси хIянчизар Кумсият ГIяхIмадовани.
Сакинат МяхIяммадова гъайрухъи гIергъи, илини школализиб бучIухIеливан, классла бучIанти, уми дурули, лебталалра гьала дураиб. Лебилра байрамласун жагали балкьаурлири. Гьаланачи ил класслизиб бучIули калунти хьунул адамти чебаибхIели, наб илди делхъ дарес жагали балкьаурти бургар или гьанбикиб: лебилра цагъунти жагати, шиниша рангла, жявхIелла кIунбачил, жагати хIевначил. Илди цархIилтазибад гIяхIцадла декIарбулхъулри. Гъайбухъи гIергъи, гьарли-марли илдани делхъра дариб. Делхъ ибхIелира, бегIлара черикIла, далдикибти. Илдачи хIерикIес дебали иштяхIлири: кIикIел, жут-жутли, мурул адам ва хьунул адам делхълизи кабухъунхIели, дубуртира дархли дулхъескадиибтиванри. Илдицунрив, гьатIи, илдани делхъ дарибти. Байрам каберхайчи илди, гьарил далайчи гIевурцулира, делхъла мявализи кабулхъи. ГьатIира, миллатла палтарли бегIбарили, хIямшимантала машгьурти «Яркам» делхъра илдани халати устадешличил чедаахъиб.
Шанти ва гIяхIли бахес чула харжаначил кьумуртира даршили, илцад адамтира цалабяхъили, шадлихъра бузахъес ва бегIлара жигарла бутIакьяндеш дарес илцад-декIар гьамадси хIянчи ахIен. Амма илдани чучи хъарси гIягIниси тяхIярли дураберкIни лебтасалра ил бархIи якьинбиуб. Ил выпускла ца хьунул адамлизибад нуни бакьира кIел базалра чули байрамличи хIядурдеш бирниличила. Валлагь, халаси гьунар саби, илцад узидешла хIяланани бицIибси, гьариллис дигусили бетаурси байрам ахъси даражаличиб дураберкIни.
ХIербикIутас анцIхIебукьахъес, ца адам гъайухъунхIели, гIур далай бучIахъулри яра делхъ чедиахъулри. Школала бучIантанира чула пагьмурти гьаргдариб: музыкала гIягIниахълуми дирхъули, алавчарти хIяйранбариб, пергер делхъличил байрамла бутIакьянчиби разибариб.
Балбуц жагабариб пергер далайчибанира – культурала бурибти хIянчизарти, «Дагъиста рухI» бикIуси премияла лауреатуни Пирдас ХIяжимяхIяммадовани ва ХIяжимурад Мусаадаевли, ПатIимат Ситуевани ва цархIилтани. Илди-ургаб лебри дурабад бакIибтира: мулебкIан Шамил Халаладзиев, Дагъиста рурибси гIяртист Зульфия Ильясова, Сиясат Халадаева. Лебтачилра жигарла бутIакьяндеш дарибси, лугIилашал дахъал далуйти делчIунси, гьайбатси ва адам хIяйранвиэси тIамала регI Пирдас ХIяжимяхIяммадовас баркалла хIейкIес хIейри. Ил бархIи, далайрикIнила дурарад, кьяшмачир тIашли, сунела урши-рурсила мекъ бетурхухIеливан, гьарил секIайчи черетаэсра бажардириркулри.
ХIямшиманти мубаракбирули, гъайбухъун ва чула багъишлабачил назмурти зайдухъахъун Муса МяхIяммадовли, БяхIмуд Булатовли, Мисей ГIябдусаламовани, иш белкIла авторли ва цархIилтанира. Балбуцличиб агарли хьалли, хIямшиман Байгинат Кьурбановала ва Хулал ЖумягIла назмуртира делчIун.

Байрамла цаибил бутIа таманбиубхIели, цаибил гъарш каэс лебилра хъучи арбякьун. Дигеслири, выпускла бучIанти-ургав хала хъубзарара декIарварни. Ил гьар-урла палтарли вегIвиубли, балбуцла гьавкьянали ветаурлири. ХIера, гъарш кайънилизибра, урчи гьаббуцили, илини хIурматла адамтази ва выпускла бархкьябази гъарш кайахъулри. ГIядатла ил бутIа байрамла бекI мягIнара сабри, суненира ванза сабухъчебсили бетаахъни иргъахъуси. Хъубзурала хъу дерхъалли, абзур дус букес кьацIра бирар. КьацI биалли, гIямрула хьулчи саби. Ил багьандан хIебла замана дураберкIибси ХъубяхIрумала байрамра сабухъчебси дуслис хьулчилира бетарусири.
Ил гIядатла гIергъи, хIябал гIулухъани музала бекIличирад хIулегаби гердатур. Агь, биштIатала сакIубдеш, илдала хIурегаби дуцес, камси биалра, кесек бикахъес къайгъи дебали халасири. Саби-ургаб абзбикили, чумлира хIулегаби яра илдала бутIни дикахъиб.
КIинайс дурхIнала анхълизи башути биштIатачибад бехIбихьили, халатачи бикайчи дуцIла абзани дурадеркIиб. БутIакьяндеш дарибти ва гьаларти мерани касибтира выпускла бучIантани шабагъатлабирулри. ДурхIнала абзаначи халаси иштяхI лебри, чула ярга сабаайчи, яхIбуцес хIебирутира бархли хIисаббирулри. Илдасцун ахIенрину, нушабра саби байрам кьяйдалира, ил бархIира, каберхахъес ва хъули чардухъес хIейгусигъунари. Дубурла пергер гьавали, сахаватти гIяхIялдеш дарибти хIямшимантани (илдани, байрамличиб бахи хьалли, гьарил гIяхIяйс дарх духахъес вавнала халубира, гьарушра, хIулегабира дедиб) нушала гьав ахъбуцилри, хIятта илдачил декIардикес хIейгусиван кабизур. Сепайда, бархIиахъайчи хъули чардухъес хIяжатлири… Нушаб кавлусицун илдас эс: «ГIяхIли каленая, хала бегIтала гIядатуни дузахъес хIедумсути, хIурматла хIямшиманти!»
Салимат ГIялиева

