Дила нешличила, илцад-декIар гIямрула кьисматли разихIерарибсиличила, саби иш дила белкI. Ил хIяким, гIялим, мугIяллим хIерири, гIядатла дубурлан хьунул адам рири. Дахъал дусми шалгIердухъи сари нушани ил даимси архIяличи гьунирратурла. Амма нуни ил ца бархIилра хъумартурси ахIен.
Ну районна «Эркиндешличи» газетализир рузути дусмазиб Къаякентла районна Усемикентла шилизивадси ца мурул адамла редакциялизи кагъар бакIибсири. Илини илизиб сунела нешличила, саби абикьес багьандан чедаибти къиянтачила, дарибти дахъал хIянчиличила, дугели гьанкI, хIерели бамсри хIейхъули, бикIуливан лутIи кьяшмачи дяхI-някъ мешударили рузниличила белкIунсири.
— Агь, пякьир дила неш, ил гьанрикалли 70 дус виубси ну гьаннара кIантIивикIули вирус, — белкIири илини. Ит кагъар белчIунхIели нура кIантIиракIибсири, ил белкIличила ишбархIилизибра хъумартурси ахIен. Сунела нешличила мурул адамли илдигъунти дигиличил, уркIилизи атIести дугьбачил макьала белкIни бахъ тамашабизурсири.
Гьанна нура ил мурул адамла гIямруличи гъамрикIулра. Нунира дила неш ца бархIилизиралра хъумартурси ахIен, мицIирли лералцадхIи я хъумхIертис. Сунела гIямрулизир дахъал хIянчи дарибси, илцад-декIар халаси гIяхI чехIебаибси неш рири дила. Илини 10 дурхIя баркьибти саби, илдазибад кIел биштIали лебалли алхунти саби, 5 — рурсира, 3 — уршира биалли, абикьурти саби. Пикриухъалли, гIядатла хъубзури бегIтас, чула някъбачи хъарти, илцад дурхIни баркьили абикьес гьамадси ахIен. ИшбархIилизиб 3 дурхIя лебси хъалибарг бахъал дурхIначилсилизи буйгIули саби. Се бикIес гIягIнилив нушала бегIти илдицад дурхIни баркьили абикьурти. ИлхIелира гьанналагъунти пачалихъла шайзирадти кумекуни агарли. Амма нуша ца бархIилизиралра гушхIедиахъубли, гьариллизи лайикьси багьудира касахъили адикьес бажардибикиб илди.
Гьаланачи дила бегIти Хъар МахIаргила шилизиб хIербирутири. Илаб итхIели Сталинна уличилси колхоз бирусири. Илав дудеш бригадир вирусири, неш — колхозла зяхIматчи. Нешлис хъумачир, мицIирагла фермализир рузес, «БахIла гIелала» бикIуси мерличи арши иршес чевкъусири, дугелира бархли. Ила виштIаси урши булан викусири, барили сири-сегуг усахъес калтусири. Неш бархIехъ хъули къакъличиб кьарла махличил, дуклав виштIасиличил чаррулхъусири.
Нуша школализир дучIахъес или дила бегIти Сергокъалализи гечбиубтири, Хъар МахIаргирад Хьар МахIарги школализи хIедашахъес багьандан. Нуша дучIахъес даим махбикIутири, хаслира — неш, суненигъунти къиянти нушази чехIедаахъес. Ил школализир, гIур райкомлизир уборщицали, кьанниван «Сергокъала» совхозлизир ялчили рузусири. Савли бархIиахъайчи дурарти хIянчи бекIдирутири, бархIехъ хъулирти. Нушала хIяйван-къачара, гIяргIя-дагъара дири. Наб гьаннара тамашабилзан дила гIямрулизир гьачамалра хIяйвантачи хIеръахъесалра дярхълизи хIерархьниличила, кьял бирзахъесалра гъамриахъубси ахIенри. Лерилра хIянчи сунени бекIдирути дири дила нешли. Сунела къакъличир кьарла-урца чум мах гечдариб вара илини. ШилизирхIели кьалли, лерилра илала къакъличир дирути сари риштIахIейчирадал. Хъар МахIаргила шилизирад Мамайкъутайзи хIянчила рашули калунсири унцала уркурличир арши иршес, цIули гечдирес. ИтхIели чус гьундурачиб къачагъуни цугбиркниличила хабурти дурули рири нушази. Илдани уркрачиб лебси лебдеш хъямбирули буили саби.
Чихъси бузери багьандан дила нешлис дедибти дахъал шабагъатунира халкьла хIурматра бири. Неш дебали малхIямси, паргъатси хьунул адам сарри. Илини жагали далайрикIес бали. ВебкIибсилис, рисули, чIиллай бучIусири.
Хъули чаррухъунхIелира нешлис паргъатдеш лебси ахIенри. Илини шелра рурсилис сунела някъбани чIянкIби диршибтири, дугели душули. ИтхIели гьаннаван дигуси журала масли тукентира дицIили хIедири. Ил багьандан рузис хIяжатти секIал асес неш цархIилтачил рарх Бакулизира рякьунсири. Илкьяйда рурсбас мас асес чина-дигара башутири гьалаб. Вай, дила неш, хIябилра дахъал къияндешуни чIямдарири хIуни нуша адикьес, дудешра левкъира. УрхIла лебси нушалара биахъес хIяракатлизир риради хIура, хIела хIяб нурли шалабаркь.
Лерилра дуэсну гечбиубли иша бакIибхIели, чула сагати ери-юртра датурли, сари шигиртли, устала кумекчи риубли сагадан юрт белшунсири. «БархIи мурт ахъесара камси заманалисалра карихьи бамсриахъес или гьанбирки иш юрт лушухIели», — рикIули рири ил нушази. Илини буругъунала гIинизларад някъла уркураличи чарма кабихьили шин гечдирутири юрт лушухIели. Халаси къиян ахIену ил хьунул адамличибси. Нушала юртличи абаайчи ца халаси лагличилси гьунира лебгу илаб.
ХIера, дурхIнала хIенкьра абикьурси, илдази сегъуналра агрира хIебагьахъурси, гIяхIцад хIянчира дарибси зяхIматчи ва пергер хьунул адам рирусири дила неш ХIялимат. ХIейгахъира наб, нушачибад акIубтани илдигъунти къиянти чедаили.
Гьачам Хьар МахIаргила шила библиотекализиб нешанас хасбарибси балбуцличиб ца хьунул адамли иб: «ГIяхIси леб, гъари, гьаннала хьунул адамтас, някъбани палтар ицули ахIен, урцул-галичил печани адилкьули ахIен, къянуртачил шин хес башули ахIен, шинкьалар декь лукьули ахIен. ИлхIели цархIил хьунул адам рикIар: «Гьуя, вайсив гъари, илкьяйда гIямру гIяхIдухъунхIели, нушанигъуна къиян чехIебаили. Валлагь, ну хIилнариркьулра илдигъунти гIямруличи, хIябилра гIяхIси замана бакIиб нушачибад акIубтас». ХIябилра гIяхIси леб нушала бегIтанигъуна къиян кахIейсули, хIеркадирухIели рикIулра нура. ГьатIира гIяхIкабухъаб дунъяра, къулайдиаб халкьла яшавла шуртIрира, тамандиаб нешанас анцIкьи-децI дихути дургъбира. ХIера, илгъуна сабри дила цIуръали акIубси (илала дудеш Манас дургъбазив ветахъибсири), малхIямси нешла гIямрула кьисмат.
Нешличила далай хIебелчIунси далайчира, назму хIебелкIунси поэтра хIебургар. Илцадра черяхIси сари гьариллис неш. Нуни биалли, дила нешличила иш камси белкI саби барибси. Лебтала нешани арали батаб, илдас разити гIямру кьадардиаб, агартала илди Гьалжанализи хьурабараб.
«ГIинцIи дили дяргIябил
БурхIи дили димжурил», — илди халкьлизир дурути дугьби хасдирулра нуни дила нешлис иш белкIла ахирлизир.
Зугьра БяхIяммадова,
бузерила ветеран, Сергокъалала ши

