Жавабкардешличил бузути

Ишди бурхIназиб «Россия ди­ла тарих» бикIуси тарихла парк­лизиб ба­гьуди тIинтI­бир­нила ва гIил­му­лашалси Министерствола дусла бухI­набси бу­зери баянбируси пресс-конференция бе­тер­­хур.
Ила цалабикилри СМИ-бала журна­лис­туни, багьуди бедлугнила даража ах­тардибирути кабизунала хIянчизарти, жа­мигIятла вакилти, балгунси бархбасличил дузути министерствобала хIян­чи­зарти.
Багьуди тIинтIбирнила ва гIил­му­ла­шал­си Министерстволи сунела бузериличил балбуцла бутIакьянчиби гъамливан тянишбарес багьандан чедетаахъили далкьаахъурти хIябал журнал гьаладихьилри. БикIули бирар: «Кагъар сегъуна биалра, илис бедлугуси кьимат­ра илгъуна бируси саби». Илар гьаладихьибти журналти пикридаралли, Министерствола бузери ахъси даражаличиб саби или бурес вирар. Министерствола бузери кьиматлабирутани, гьайгьайрагу, гьаладихьибти баянти чедетаахъили хIердиру ва бузерилис лайикьси кьимат кабалта.
Нуни биалли бурес рирус Я.ХI.Бучаевли журналтазирти лугIурби су­­нела някълизиб кагъар агарли уркIи­ли­­­чир дурулри: республикализир чум шко­ла лерал, илдазиб сецад дурхIни бу­­чIулил, чум учитель бу­зулил ва цар­хIил­тира баянти. Министр багьуди бедлугнилизи уркIи каби­хьи­ли узули виъни гьарил балбуцла бутIа­кьян­чи­ни чебиулри. Цалабикибтала гIяхIцад су­алтас илини чедетаахъибти жавабти чар­датур.
Гьаладихьибти журналтазирад касибти, нуни бахълис дагьес лайикьтази халдарибти, къантIти баянти газета бучIантас гьаладирхьулра.
ИшбархIи республикализир школалис гьалабси бяркъ ва багьуди бедлугули 1098 организация дузули сари. Илдази 2 базличибад бехIбихьили 8 дусличи бикайчити дусмала 112300 дур­хIя алавбуцили саби. Ил лугIи лебилра дурхIнала 93,10 процентличи халбирули саби. Школалис гьаларти багьуди ва бяркъ бедлугути организациябази бу­­цахъес яргаличи кабизурли 7546 дур­хIя лебал. Министерстволи 2026 ибил дусли­зиб сунела гьала тIашбатурси бекI­ли­биубси масъала саби, лебилра илди дурхIни школалис гьаларти багьуди ва бяркъ бедлугути организациябази буц­ни.
Илкьяйда, ишдуслизиб пикрибарили саби Дагъиста халкьанала миллатла мезани далахъути программаби школалис гьаларти организациябазир багьуди бедлугнилизир дузахъес дехIдихьахъес.
БекIлибиубси багьуди бедлугнилизир Дагъистайзир дузули сари 1376 ор­га­ни­зация. Илдазиб 486500 дурхIя бу­чIу­ли саби. БучIантас ахъси даражала ба­­гьу­ди бедлугни Министерствола гьала тIаш­да­тур­ти бекIлидиубти масъултазибад ца саби.
Миллатла мезанала шайчиб пачалихъла ахир­ласи аттестация (ГИА) 2025 ибил дус­лизиб бегI­лара гьалаб дураберкIес им­кан­бакIили саби. Лебилра улкала бухIнаб дурабер­кIибси ахтардили чебаахъиливан, Да­гъис­тайзир багьуди бедлугнилизир хIярхIли дузути 267 школа бел­гидари­ли сари. Илди, лерилра школабачил цуг­дуцибхIели, 19,2 процентличи халдиубли сари. 2024 ибил дуслизир 19,5 процентличи халдиубтири.
Нушани чебиуливан, Министерстволи бархьдеш дигIянбирули ахIен ва республикализибси багьуди бедлугнила даража саби лебсиван чебаахъили саби.
ЧехIеруди бирути организациябала (Рос­собрнадзор)-ла 2025 ибил дуслизиб дура­бер­кIибси ахтардила баянти хIясибли ДР-ла багьуди бедлугнила даража 59 ибил мерличи халбиубли саби, 2024 ибил дуслизиб биалли 84 ибил мерличиб лебсири. 2025 ибил дуслизир 34 бучIантала багьудлуми 100 балличи лайикьдикили сари. 11 ибил класс таманбарибти 1060 дурхIя «Багьуди бедлугнилизир диахъубти сархиб­дешуни багьандан» бикIути 1-ибил даражала, 871 дурхIя 2-ибил даражала медальтачи лай­икьбикили саби.
Россияла Президент В.Путинна 2024 ибил дусла майла 7-личибадси 309-ибил буйрухъ хIясибли, 2036 ибил дусличи бикайчи Министерствола гьала тIаш­батурси бекI­либиубси масъала саби гьарил адамли­зир лерти пагьмурти белгидарили, ил­ди гIям­­рулизир детерхахъес имканти акIа­хъ­­ни.
Республикализиб пагьмучебти дурхI­ни белгибирули, илдала пагьмурти гIе­р­дур­цуси «Альтаир» бикIуси центрлизиб «гIил­му», «искусство», «спорт» бикIути бяхI­чи­бизуназиб 30700 дурхIя бучIули саби. ДурхIнала багьудлуми ва пагьмурти кьиматладирути конкурсуни ва олимпиадаби дурадуркIули сари.
Математикала шайчиб багьуди бедлугниличи имцIали пикри бяхIчиаили 2025-2026-ибил белчIудила дуслизир сагати физикала ва математикала 175 класс абхьили сари. Илкьяйдали имцIали пикри бяхIчиаили саби «урус мез», «литература» ва «нешла мез», «литература» руркъниличи. «Урус мез» ва «ли­те­ра­ту­ра»-ла дурсрас гьарил дарсла план­тира хIя­дур­дарили сари. 2025-2026-ибил белчIудила дус бехI­­бир­хьухIели республикала школабас 562 учитель биули ахIенри. Ил ма­съа­ла, ца­бу­тIаван, гIяхIцад сагати школаби абхьниличил бархбасунси саби. Ил шайчиб, учительти хIебиънила масъала арзес багьандан Дагъиста багьуди бедлугнила ва гIилмула шайчибси Министерстволи 2025 ибил дусла июньна 30-чиб дурадеркIес чараагарти далдуцунала план кьабулбарибсири.
2026 ибил дуслизир дурадеркIес пикридарили сари гIергъити далдуцуни: лебил Россияла багьудила даража ах­тар­­ди­бирути хIянчурби дурадуркIни ва гIер­дуц­ни, регионнизирти «нешла ме­занала» ва «литературала», «Дагъис­та тарихла ва географияла» шайчирти ба­гьудлумала ва цархIилтира багьудлума­ла ахтарди ду­ра­­берк­Iни. Лерилра дедлугу­ти багьудлумала даража ахъбиахъести далдуцуни дура­деркI­ни, мате­ма­тикаличи, урус ва нешла мезла ва литературала шайчирти багьудлумачи имцIали пикри бяхI­чиаъни, пагьмучебти дурхIни белгибарили, илдала пагьмурти гIердуцни, гIурра цар­хIил­тира.
СанигIятлашалси багьуди бед­луг­ни­ли­чила буралли Министерстволи ДГУ-ли­чил, ДГСУ-личил, ДГПТУ-личил ДГМУ-ли­чил, ДГУНХ-личил бархбасун­си бу­зериличил школабазир хасти клас­суни акIахъубли сари: 84 — агрокласс, 15 — инженертала, илдазирад авал иш­дус­лизир, 3 — медицинала, илдира ишдуслизир, 12 — туристунала — ишдуслизир, 179 — физика-математикала, 629 — химия-биологияла класс акIахъубли ду­зули сари. Инженертала классуни ал­кIахъ­нилис кумекбирули сари АО «Концерн КЭМЗ», АО «Завод Дагдизель», АО «За­вод им.Гаджиева» бикIути Дагъиста пред­приятиебани.
2025 ибил дуслизир Дагъистайзир 15 сагати школа, чузибра 5440 дурхIя бучIути, тIаш­датурли ва абхьили сари. ТIашдатурли ва абхьили сари 5 дурхIнала анхъ, чузира 850 дурхIя кьабулбарили саби. БусягIят тIаш­дал­тули сари бекIлибиубси багьуди бедлугути 19 учреждение, чузибра 10200 дурхIя бучIес бирути, ва 12 дурхIнала анхъ, чузира 2098 дурхIя кьабулбирути.
Капитальный тяхIярли республикала школаби сагадарахъес федерацияла бюд­жет­лизирад 562,542 миллион къу­­руш де­­кIар­дарили сари. Илдазирад 80,526 мил­­лион багьуди бедлугути уч­реж­­дениеби ваяхIличил гIер­дуцахъес че­­даахъибти са­­ри. ДурхIнала унхъри капи­таль­ный тя­хIяр­­ли сагадарахъес 128,08 мил­лион къуруш чедаахъили сари, илдазирад 8,08 мил­лион ваяхI асахъес декIар­да­риб­ти сари.
Лерилра багьуди бедлугнила ва гIил­мула шайчибси Министерстволи дура­дер­кIиб­ти хIянчиличила ва дарес пикридарибти плантачила баянти журналтазир даргес вирули сай.
СанигIятла шайчибси багьуди бедлугнилизир, багьудиличил барх бяркъ бедлугнилизир, чеимцIали багьуди бедлугнилизир, дурхIнази бамсриихъахънилизир ва арадеш къулайбирнилизир, Министерствола бюджет бетурхахънилизир, регионна «Жагьилти ва дурхIни», «Хъалибарг» бикIути далдуцуни де­тур­хахънилизир, СВО-ла бутIакьянчибала дурхI­ни ва хъалибаргуни социальный тяхIярли гIердуцнилизир дарес гIягIнити лерилра далдуцуни белгидарили, илди детурхахънила тяхIяр-кьяйда кадизахъурти планти кьабулдарили сари.
Гьаладихьибти хIябалра журналлизиб дя­хIим­цIайзибван лебилра Министерствола бу­зери чебиули саби. Дила пик­рили бузери ахъси кьиматличи лай­икь­ли саби. Министр Я.ХI.Бучаев халкь­ла гьалав дяхI шалали тIаш­ли­ри, се­гъун­ти-дигара суалтас чедетаахъибти жавабти лугулри.
ХIурматла газета бучIанти, гьари пикрибарая сегъуна къиян сабил ца вегIла дурхIялизи багьуди касахъес ва бяркъличи викахъес. Лебилра Дагъиста челябкьуси наслулис багьуди ва бяркъ бедлугни лайикьси даражаличиб гIеббуцни дебали халаси къиян, бузери, жавабкардеш саби. Ил бузерилизир жавабкардешра ахъси багьудиличилси, халадеш агарси, халкьличил валикес ва узес балуси, гьарахъли лебай челукьуси масъала сегъуна сабил ва ил секьяйда ирзусил балуси адамли дихули виъни Дагъиста челябкьла ахъси багьудиличилси ва духуси бяркъличилси бирнилис хьулчили бетаурли саби.
Дагъиста багьуди тIинтI­бирнила ва гIил­му­лашалси Министерствола бузерилизир, гьарра шайчирад сархибдешуни дулгехIе.

Муъминат Хаттаева