Жузачил ва адамтачил гIямру дархдасахъунси

Ванзаличир нушачила гьан­би­куни кавлули дирар. Чеал­кIу­си наслулизи гьан­дир­кахъули чула уми калахъесли маш­гьур­биэс бахълис-декIар имкан­бикIули хIе­би­рар.
ДР-ла Миллатла биб­ли­отекализиб бузути пенсио­нерти —библиотекарьти – бу­зе­­рилизиб шалали ухути хIян­чизарти саби, илди чула мурхьти багьудлумачил, чихъти адабдешличил, уркIила ванадешличил цархIилтазибад декIарбулхъули саби. Дагъиста халкьла дай уркIилизибад дурабухъунти илдани, республикала Миллатла библиотекала бузерилизи халаси пай кабихьиб, илди мурталра бузерила гьабкьяби бирутири. Илдазибад бахъалгъунти гьанна иш дунъяличиб агара. Илдас гIяхIси дев бурес нушаб мурталра замана биуси ахIенри. ГIур пашмандирутири.
Р.ХIямзатовла уличилси Миллатла биб­лиотекала край руркънила ва миллатла литературала отдел 90 дус бирниличил бархбасахъи, ил отделла заведующаяли дахъал дусмазир рузули калунси Баху Мя­хIяммадовна Мажидовас уркIи-ур­кIи­ларадти баркаллала дугьби дурес дигулра.
Ил шуцIали дусличирра имцIали биб­лиотекализир ру­зули калун.Дахъал дусмазибси асилси бузери багьандан, биб­лиотекабала бузери ва культура гьалабяхI арбукес кабихьибси халаси пай багьандан цаибтала къяяназир илини Россияла Федерациялала ва Дагъистан Республикала культурала рурибси хIянчизар, библиотекала бузерила гьаркьяна бикIути уми сархиб, ил дахъал ХIурматла Грамотабачил, Баркаллала кагъуртачил шабагъатларариб. Бузерила ветеран бусягIятла замана пенсияличир, сунела хъулир сари, нушачил рарх гIядатла ва хIурматла гIямру дуркIули хIеррирули сари. Асубирар Баху МяхIяммадовнани чебяхIти адамти абацIибси тахличи арацIесли гьунарти сархили хIериэс, амма ДР-ла Миллатла библиотекала тарихлизиб илала у даимлис калниличи сегъуналра ташмишдеш агара. Ил гьарил учIанничила, гьарил жузличила уркIи-уркIиларад пикририкIусири, илди дигахъутири, къайгъиличил алавбурцутири, адамтала челукьутачила иргъусири, вайтира гIяхIтира уркIиличир дихIутири. Гьарил шадлихъла ва пашмандешла балбуцличир бегI гьалар рирусири. Илала кахIебурхуси жигарчебдеш цархIилтас гIибратли бирусири, лерилра гIямру жузлис харждарибтири. Арадешра, гIяхIдешра, гIеркъати гIямрура диаб хIед хIурматла Баху МяхIяммадовна, хIу илгъуна риънилис, илкьяйда хIу-алавти ва бузери дигахънилис. Нушаб лебтасалра хIу лерсигъунали кали дигулра, хIерумсусили, черетаибсили, гьаларван нушаб сагати пикруми ва бузерила бетуцуни лугусили.
Илала гIямрула биография гIядатласи саби, дергълис гIергъи хIербиубти лебилрара-сера Дагъиста халкьлагъуна. Сергокъалализир акIубси сари. БегIтазирад жявли мяхIрумриуб.
Халаси узи ГIябдусаламличи хъарли, цIуръали калунси Бахуни жявли гIямрула мягIна багьур. Илала дурхIядешла бурхIни ЧебяхIси ВатIа дергъла, ва илис гIеларти дусмала къияндешуназир шалгIердухъун. Дургъбала дурхIни или чус ирути наслула адамтани бузерила багьа балуси саби. Бузери диг­ни, Баху МяхIяммадовнала бегIлара чеб­бикIибси къиликъ сабри. Илала юртличиб давла аги, амма вахъ гIяхIси мурул ХIяжи — Дагъистан Республикала урибси машинаби диран, ва сунес дигахъути жузи лерри. ХIяжи ириъ гIямрулизивад арякьун. Илини камси секIайчи разили хIерриэс балуси сари.
Библиотекала дирекцияла, барх бузу­тала пикри хIясибли, Баху МяхIям­ма­дов­на бузерилизир сагакьянчи ва уркIи кабихьили рузусири. Илала халати устадешра лерли, бузери тIашбатесра балули, сунечи хъарбарибси секIайзир рузес рехIрирхьусири ва мурталра тIашбатурси мурад бетурхахъусири. Ил секIал барес гIягIнили саби или, илар дузути нуша пикридикIули лерай, Баху МяхIяммадовнани хIянчи барили бекIбирусири.
Географияла учительница ретаэс пикрибарибси рурсилис, сунела крайличила багьудичерси библиотекарь ретаэс чIала гьарбизур. Библиотекарь илала санигIят ахIенри, гIямрула баркьуди ва мурад сабри. Гьарил дурабуркIуси балбуцличи рахъхIи ва черетаили хIядуррикIусири. ЦацахIели машгьурти адамти библиотекализи жибарес, бучIантачил гьунибаахъес багьандан илди бузуси мерличи яра илдала хъули рашусири.
ВатIан, край руркънилизибси илала бузери лебилра республикала библиотекабазиб бузутас гIибратласи сабри или бурес вирар. Илини Дагъиста жузличила телевидениелизир дирути передачаби пикридирули, телевидениела «зубари» сари, масхаралисра, марлисра бикIутири барх бузути ва сари ралути.
Илини делкIунти макьалаби республикала печатьла бяхIяназир даим делчIес вирусири. Илди крайла литератураличи дигили ва къайгъили дицIибтири. Илала тIама сунела нешла мезличил радиолизибад зайбикIусири. Республикализир детурхути библиотекабала хIянчизартала совещаниебачир гъайрулхъухIели, сунела санигIятлашалси устадеш цар­­­­хIилтачил буртIусири. Баху Мя­­­хIям­мадовнала бахъал учительти леб­тири. Илдала ургаб леб­тири Р.Мя­­хIяммадов, М.Эль­даров, В.Гим­мельрейх, Б.ХIяжиев, А.Агъаев, Р.ХIямзатов, К.Абуков, С.ГIяхIмадов, М.ХIямидов, И.Шамов, М.-Р. Расулов, А.ШихсягIидов, Д.ГIяхIмадов, Ч.Мажидова, Г.СултIанова, К.ГIя­лиева ва цархIилтира хIурматла адам­ти. Бахъал илала бучIанти, рес­пуб­­ликала бухIнаб ахIенну, илала ду­рабра машгьурти адамти бе­таур. Иличи, библиотекализи цар­хIилти ша­гьуртазибадра башутири, ил чераэс, их­ти­лат­ба­рес багьандан. Илини жу­зи дучI­­ниличибра камси пикри бяхI­чи­­хIейи жагьилтас бяркъ бедлуг­ни­­ли­чи. Баху МяхIяммадовна интер­националист сарри, халкьла ур­габ ца­деш, гьалмагъдеш агарли дар­шудешра диэс хIедирниличила илини ба­лусири.
Баху МяхIяммадовнас биб­лиотека кIиибил хъали сабри, ил гьар бархIи савли ила гьалакли рирусири. Илис вакIибси учIан гIурра сунечи чарухъахъес дигахъи. Пагьмуличил бузери къел­гIеббикес бални, ил заманала тIа­лабуначи балбикахъни, чекаризурдеш илала бекIлидиубти къиликъуни сарри.
Ургабси ахъдешла, мурталра далдикибти палтарли регIриубси, миллатла кIунби чедяхъили рашуси (илала дахъал кIунби лертири), гьарли-марси дубурлан хьунул адам Баху МяхIяммадовнани бахъла пикри сунечи битIикIусири. Дусми ардашуцад гьатIира дигесили ретарусири. Ил сунела санигIятличи карцIсири, лебилра сунела замана бузерилис харжбарибсири. Иличи лехIизурхIели, тяп илдигъунали виэс чебиркур адам или гьанбиркусири. «ХIянчизартани сари лерил масъулти ирзути», — ибси жилис марси рургар Баху МяхIяммадовна или наб гьанбиркули бирар. Гьарил масъалаличи дебали черетаили рирусири, балликьянабала саби-бегIти хIял-тIабигIятличи, гьарилла имкантачи пикри бяхIчииусири. Ил хIякимтачи тиладиличил дугьарилзуси ахIенри.
Гьанбиркур отдел 50 дус биънила хIурматлис байрам дура­бур­кIухIели, 1996 ибил дуслизив, къумукъунала поэт ГIяхIмад Джа­чаев викIули: «Нуша крайла литературала отделличила гъайдикIухIели, пикруми Баху МяхIяммадовначила дирар, рахли Баху МяхIяммадовначила гъай­ди­кIу­ли диахIелли, пикруми краеведениела отделличила дирар. Ил гьарли-марси, бархьси кьимат кабатурси лишан саби. Илди цализибад ца декIарбарнилизиб сегъуналра мягIна агара».
Илала сарерхурдешли ДР-ла Миллатла библиотекала краеведениела отделлизиб Эфенди Къапиевла ва Камил СултIановла жузала фонд акIахъубсири, «литературала хамис бурхIни», жузачил тянишбирни (презентация), юбилейла, тема хIясибли, гьанбикунала вечерти, ЧебяхIси ВатIа дергъла бутIакьянчибачил, Афганистайзиб бургъули калунтачил, бузерила игитуначил гьунибаъниби дурадуркIутири, поэтунала, писательтала саби-бегIти жузала выставкаби дурадуркIутири.
Халасири Баху МяхIям­ма­довнани жамигIятла ургаб дура­бур­кIуси хIянчира. Ил шагьарла Ленинна уличилси районна исполнительный комитетла депутатли рикIибсири, жигарчерли рузусири республикала библиоте­ка­бала Ассоциацияличилти барх­­­басуназир, «Шамилла» ва «Батирайла» фонданазир, ­дахъал дус­­мазир рузусири библиотека­ла партияла организацияла сек­ре­тарьли, гIур Р.ХIямзатовла ули­­чилси Миллатла библиотека­ла профсоюзла организацияла секретарьли. Ил, гьачамцун ахIи, республикала ва шагьарла библиотекабала хIянчизартала совещаниебачир Миллатла библиотекала хIурматла вакилли рирусири ва илар гъайрулхъусири. Илини, профсоюзунала гьабкьябазирад цаибтала къяяназир, библиотекала администрацияличил хIянчизартала социальный ва бузерила ихтиюрти далтахъути, хасти ва дархти (коллективные договоры) вягIдурти дигьунтири.
1974 ибил дус, июньна 19. Ну бегI гьалар заведующая Баху Мажидовачил тянишриубра. Гъай барс бурес хIейруси хIурмат-кьи­матличилси, пасихIкарси наси­хIятчи, барх бузанталара, бучIан­талара хIурмат ва бирхауди сархибси, илгъунали гьаргриуб дила гьалар Баху Мажидова, гьаннара дила гIямрулизир илгъунали кав­лули сари. Отделла юбилейличил бархбасахъи, библиотекала лебилра коллективли Баху Мя­хIяммадовнас дахъал арати дусми ва баракат дулгули сари. Ну­шани барх бузули калунти хIур­матла хIянчизарти хъумуртули ахIенра.
ИшбархIи, миллатла литературала отделла хIянчизартани, илис бекIдеш дируси, ДР-ла культурала рурибси хIянчизар ПатIимат Ти­­на­мяхIяммадовна Мур­ту­за­гIя­лиевани Баху МяхIям­ма­довна Ма­жидовани бехI­би­хьибси бузери даимбирули саби.
Библиотекала хIянчизартани, Совет хIукумат кабизес гьалаб хIербиубти Дагъиста гIялимтала культурала, философияла, пикрумала давла халкьлизи аргъахъес ва халкьла ургаб тIинтIбарес халаси хIянчи бирули саби; илкьяйдали халаси хIянчи бирули саби гьанна бусягIят хIербирули лебти Дагъиста лерилра миллатунала поэтунала, писательтала, жамигIятла хIяракатчибала бузери ва пагьму халкьла ургаб тIинтI­барес багьандан. Илдани дахъал журабала жамигIятла ургарти, халкь­личил дархдасунти далдуцуни дура­дуркIули сари. Миллатла литературала отделлизиб «Миллатла мезанала клуб» акIахъубли саби, илизир верхIел секция дузули сари, илдала бекIлибиубси масъала миллатла мезани ахIерадарни саби. ДекIар-декIарти дусмала, гIям­рула адамтачил далдуцуни дура­дуркIули дирар.
Ну дебали разилира дила санигIятлашалти устадеш А.Пуш­­кинна уличилси библиотекала крайла литературала отделлизир касниличи. Гьаннара ну ил отделлизир рузулра.
Нуни бирхаудиличил бурес рирус Р.ХIямзатовла уличилси Миллатла библиотека ГIяли Жаватович ГIялиевла бекIдешлиуб пасихIдешла, тарихла, гIилмула, культурала гIевдухьцун ахIен, ил гIур сабигъуна цархIил агарси, миллатла культурала центр, устахана саби, сунезирра лебилра дунъяла халкьла жузи адамтала ургар тIинтIдируси, лерилра миллатунала культураби чула ургар дархдасни гьалабяхI арбикуси, цазаманализир, дузахъули лерти гIядатуни детхIехъахъили ахIерадируси, бирхаудиличил сагати багьахънибала технологияби бузерилизир къуллукъличи кадалтуси. Библиотека гьалабяхI ганзбикIули саби. Иша адамти багьудлуми касес багьанданцун ахIен башути, илдас хасси журала кумек хIяжатбиркули саби, илгъуна кумек библиотекарьтани ва библиографунаницун барес бирар, илди тамашала адамти саби, илдала гIякьлулизир азирти адамтала ва белкIанала уми мяхIкамли хIердирули дирар.

С.Мусаева,
Р.ХIямзатовла уличилси Миллатла библиотекала край руркънила ва миллатла литературала отделла бекIлириубси библиотекарь, бузерила ветеран, Дагъистан Республикала культурала рурибси хIянчизар