Ишди бурхIназиб «Россия дила тарих» бикIуси тарихла парклизиб багьуди тIинтIбирнила ва гIилмулашалси Министерствола дусла бухIнабси бузери баянбируси пресс-конференция бетерхур.
Ила цалабикилри СМИ-бала журналистуни, багьуди бедлугнила даража ахтардибирути кабизунала хIянчизарти, жамигIятла вакилти, балгунси бархбасличил дузути министерствобала хIянчизарти.
Багьуди тIинтIбирнила ва гIилмулашалси Министерстволи сунела бузериличил балбуцла бутIакьянчиби гъамливан тянишбарес багьандан чедетаахъили далкьаахъурти хIябал журнал гьаладихьилри. БикIули бирар: «Кагъар сегъуна биалра, илис бедлугуси кьиматра илгъуна бируси саби». Илар гьаладихьибти журналти пикридаралли, Министерствола бузери ахъси даражаличиб саби или бурес вирар. Министерствола бузери кьиматлабирутани, гьайгьайрагу, гьаладихьибти баянти чедетаахъили хIердиру ва бузерилис лайикьси кьимат кабалта.
Нуни биалли бурес рирус Я.ХI.Бучаевли журналтазирти лугIурби сунела някълизиб кагъар агарли уркIиличир дурулри: республикализир чум школа лерал, илдазиб сецад дурхIни бучIулил, чум учитель бузулил ва цархIилтира баянти. Министр багьуди бедлугнилизи уркIи кабихьили узули виъни гьарил балбуцла бутIакьянчини чебиулри. Цалабикибтала гIяхIцад суалтас илини чедетаахъибти жавабти чардатур.
Гьаладихьибти журналтазирад касибти, нуни бахълис дагьес лайикьтази халдарибти, къантIти баянти газета бучIантас гьаладирхьулра.
ИшбархIи республикализир школалис гьалабси бяркъ ва багьуди бедлугули 1098 организация дузули сари. Илдази 2 базличибад бехIбихьили 8 дусличи бикайчити дусмала 112300 дурхIя алавбуцили саби. Ил лугIи лебилра дурхIнала 93,10 процентличи халбирули саби. Школалис гьаларти багьуди ва бяркъ бедлугути организациябази буцахъес яргаличи кабизурли 7546 дурхIя лебал. Министерстволи 2026 ибил дуслизиб сунела гьала тIашбатурси бекIлибиубси масъала саби, лебилра илди дурхIни школалис гьаларти багьуди ва бяркъ бедлугути организациябази буцни.
Илкьяйда, ишдуслизиб пикрибарили саби Дагъиста халкьанала миллатла мезани далахъути программаби школалис гьаларти организациябазир багьуди бедлугнилизир дузахъес дехIдихьахъес.
БекIлибиубси багьуди бедлугнилизир Дагъистайзир дузули сари 1376 организация. Илдазиб 486500 дурхIя бучIули саби. БучIантас ахъси даражала багьуди бедлугни Министерствола гьала тIашдатурти бекIлидиубти масъултазибад ца саби.
Миллатла мезанала шайчиб пачалихъла ахирласи аттестация (ГИА) 2025 ибил дуслизиб бегIлара гьалаб дураберкIес имканбакIили саби. Лебилра улкала бухIнаб дураберкIибси ахтардили чебаахъиливан, Дагъистайзир багьуди бедлугнилизир хIярхIли дузути 267 школа белгидарили сари. Илди, лерилра школабачил цугдуцибхIели, 19,2 процентличи халдиубли сари. 2024 ибил дуслизир 19,5 процентличи халдиубтири.
Нушани чебиуливан, Министерстволи бархьдеш дигIянбирули ахIен ва республикализибси багьуди бедлугнила даража саби лебсиван чебаахъили саби.
ЧехIеруди бирути организациябала (Россобрнадзор)-ла 2025 ибил дуслизиб дураберкIибси ахтардила баянти хIясибли ДР-ла багьуди бедлугнила даража 59 ибил мерличи халбиубли саби, 2024 ибил дуслизиб биалли 84 ибил мерличиб лебсири. 2025 ибил дуслизир 34 бучIантала багьудлуми 100 балличи лайикьдикили сари. 11 ибил класс таманбарибти 1060 дурхIя «Багьуди бедлугнилизир диахъубти сархибдешуни багьандан» бикIути 1-ибил даражала, 871 дурхIя 2-ибил даражала медальтачи лайикьбикили саби.
Россияла Президент В.Путинна 2024 ибил дусла майла 7-личибадси 309-ибил буйрухъ хIясибли, 2036 ибил дусличи бикайчи Министерствола гьала тIашбатурси бекIлибиубси масъала саби гьарил адамлизир лерти пагьмурти белгидарили, илди гIямрулизир детерхахъес имканти акIахъни.
Республикализиб пагьмучебти дурхIни белгибирули, илдала пагьмурти гIердурцуси «Альтаир» бикIуси центрлизиб «гIилму», «искусство», «спорт» бикIути бяхIчибизуназиб 30700 дурхIя бучIули саби. ДурхIнала багьудлуми ва пагьмурти кьиматладирути конкурсуни ва олимпиадаби дурадуркIули сари.
Математикала шайчиб багьуди бедлугниличи имцIали пикри бяхIчиаили 2025-2026-ибил белчIудила дуслизир сагати физикала ва математикала 175 класс абхьили сари. Илкьяйдали имцIали пикри бяхIчиаили саби «урус мез», «литература» ва «нешла мез», «литература» руркъниличи. «Урус мез» ва «литература»-ла дурсрас гьарил дарсла плантира хIядурдарили сари. 2025-2026-ибил белчIудила дус бехIбирхьухIели республикала школабас 562 учитель биули ахIенри. Ил масъала, цабутIаван, гIяхIцад сагати школаби абхьниличил бархбасунси саби. Ил шайчиб, учительти хIебиънила масъала арзес багьандан Дагъиста багьуди бедлугнила ва гIилмула шайчибси Министерстволи 2025 ибил дусла июньна 30-чиб дурадеркIес чараагарти далдуцунала план кьабулбарибсири.
2026 ибил дуслизир дурадеркIес пикридарили сари гIергъити далдуцуни: лебил Россияла багьудила даража ахтардибирути хIянчурби дурадуркIни ва гIердуцни, регионнизирти «нешла мезанала» ва «литературала», «Дагъиста тарихла ва географияла» шайчирти багьудлумала ва цархIилтира багьудлумала ахтарди дураберкIни. Лерилра дедлугути багьудлумала даража ахъбиахъести далдуцуни дурадеркIни, математикаличи, урус ва нешла мезла ва литературала шайчирти багьудлумачи имцIали пикри бяхIчиаъни, пагьмучебти дурхIни белгибарили, илдала пагьмурти гIердуцни, гIурра цархIилтира.
СанигIятлашалси багьуди бедлугниличила буралли Министерстволи ДГУ-личил, ДГСУ-личил, ДГПТУ-личил ДГМУ-личил, ДГУНХ-личил бархбасунси бузериличил школабазир хасти классуни акIахъубли сари: 84 — агрокласс, 15 — инженертала, илдазирад авал ишдуслизир, 3 — медицинала, илдира ишдуслизир, 12 — туристунала — ишдуслизир, 179 — физика-математикала, 629 — химия-биологияла класс акIахъубли дузули сари. Инженертала классуни алкIахънилис кумекбирули сари АО «Концерн КЭМЗ», АО «Завод Дагдизель», АО «Завод им.Гаджиева» бикIути Дагъиста предприятиебани.
2025 ибил дуслизир Дагъистайзир 15 сагати школа, чузибра 5440 дурхIя бучIути, тIашдатурли ва абхьили сари. ТIашдатурли ва абхьили сари 5 дурхIнала анхъ, чузира 850 дурхIя кьабулбарили саби. БусягIят тIашдалтули сари бекIлибиубси багьуди бедлугути 19 учреждение, чузибра 10200 дурхIя бучIес бирути, ва 12 дурхIнала анхъ, чузира 2098 дурхIя кьабулбирути.
Капитальный тяхIярли республикала школаби сагадарахъес федерацияла бюджетлизирад 562,542 миллион къуруш декIардарили сари. Илдазирад 80,526 миллион багьуди бедлугути учреждениеби ваяхIличил гIердуцахъес чедаахъибти сари. ДурхIнала унхъри капитальный тяхIярли сагадарахъес 128,08 миллион къуруш чедаахъили сари, илдазирад 8,08 миллион ваяхI асахъес декIардарибти сари.
Лерилра багьуди бедлугнила ва гIилмула шайчибси Министерстволи дурадеркIибти хIянчиличила ва дарес пикридарибти плантачила баянти журналтазир даргес вирули сай.
СанигIятла шайчибси багьуди бедлугнилизир, багьудиличил барх бяркъ бедлугнилизир, чеимцIали багьуди бедлугнилизир, дурхIнази бамсриихъахънилизир ва арадеш къулайбирнилизир, Министерствола бюджет бетурхахънилизир, регионна «Жагьилти ва дурхIни», «Хъалибарг» бикIути далдуцуни детурхахънилизир, СВО-ла бутIакьянчибала дурхIни ва хъалибаргуни социальный тяхIярли гIердуцнилизир дарес гIягIнити лерилра далдуцуни белгидарили, илди детурхахънила тяхIяр-кьяйда кадизахъурти планти кьабулдарили сари.
Гьаладихьибти хIябалра журналлизиб дяхIимцIайзибван лебилра Министерствола бузери чебиули саби. Дила пикрили бузери ахъси кьиматличи лайикьли саби. Министр Я.ХI.Бучаев халкьла гьалав дяхI шалали тIашлири, сегъунти-дигара суалтас чедетаахъибти жавабти лугулри.
ХIурматла газета бучIанти, гьари пикрибарая сегъуна къиян сабил ца вегIла дурхIялизи багьуди касахъес ва бяркъличи викахъес. Лебилра Дагъиста челябкьуси наслулис багьуди ва бяркъ бедлугни лайикьси даражаличиб гIеббуцни дебали халаси къиян, бузери, жавабкардеш саби. Ил бузерилизир жавабкардешра ахъси багьудиличилси, халадеш агарси, халкьличил валикес ва узес балуси, гьарахъли лебай челукьуси масъала сегъуна сабил ва ил секьяйда ирзусил балуси адамли дихули виъни Дагъиста челябкьла ахъси багьудиличилси ва духуси бяркъличилси бирнилис хьулчили бетаурли саби.
Дагъиста багьуди тIинтIбирнила ва гIилмулашалси Министерствола бузерилизир, гьарра шайчирад сархибдешуни дулгехIе.
Муъминат Хаттаева

