Дебали тамашала замана хIердирулра нуша. ИшбархIи адамлис нушала улкализиб сунес дигуси санигIят сархес, дигуси мерлаб багьуди касес имкан леб. ХIянчила мер баргесра къиянни ахIен, узес иштяхI лебли биалли. Сепайда, нушала школабазиб бедлугуси багьуди вайси хIебиалра, гIямрула гьунчиб сунела мер баргахъес, сунес дигуси, иштяхI лебси секIал белгибарахъес дурхIни бурсибирули ахIен. Школабазиб учительтас бузес гIергъити дусмазиб дебали къиянбулхъули саби, сенахIенну илдас дахъал отчетуни хIядурдирес, кагъуртазирцун кавлути, гIягIниагарти документуначил бузес чевкъули саби. Илди хIядурдарес халаси замана хIяжатли саби. Дурсрачи хIядурдеш барес замана мурт бургуси? ЦагьатIи челукьуси масъала леб — гьар дус сагати программаби хIядурдирули сари, тIалабуни дарсдирули сари. Учительтас бедлугуси алапа биалли, дебали биштIаси саби.
Гьанна школабазир каникулти сари. ДурхIнани имтихIянти дедили, белчIудила заведениебази кабурхули саби. Амма дахъалгъунти анцIбукьуназиб илди чус дигуси мерла ахIен кабурхутину, имтихIянти чус имканбакIибси мерличи дедлугули сари. Илкьяйдали бахъалгъунти жагьилтани чус се журала санигIят сархес дигулилра балули ахIен. БегIти бикIули саби: «диплом сархес имканбакIалли гIяхIси саби, кIинайс хIянчиличила пикридулхъехIе». Илдас дигули саби дурхIялизи (рурсилизи) сегъуна-биалра диплом сархахъес. ЧIянкIли илди акьули хIебатес багьандан.
Гьаб-убла замана дурхIяли сархуси санигIят хъалибаргла гIядатуназибад дигахъусири. БегIтала гьуни даимбирули бири дурхIнанира. ИшбархIира илдигъунти анцIбукьуни дирар. Нушала республикализир дахъал хъалибаргуни лер тухтуртала, учительтала, гIялимтала санигIятуни даимдирути. Хала дудешуначибад бехIбихьили, илдала дурхIнала дурхIнанира илдала санигIят гIебисули саби. Советский Союзла замана белчIудила заведениебазир хIяжатти санигIятунас мерани алкIахъутири. БелчIуди хъараахъурти жагьилти хIянчизарти чумал дус бузахъес улкала декIар-декIарти мер-мусаличи бурхьутири. Алапала кьадар гьар мерличиб цугсири, программа ца сабри.
ИшбархIи жагьилси адамла сунес дигуси санигIят касес имканти лер. БекIлибиубси — дебали пикриухъес ва сунела уркIи кабизурси багьуди сархес. Дила пикрили, кайсуси алапаличила пикриикIес хIяжатдеш агара, иштяхIличил бируси хIянчили адамлис гьамаддеш биху. Давла ва цархIилти секIал заманаличир дирар, хIела уркIи кабизурли биалли бируси секIайчи. Дебали къиянни саби бархIиличи-бархIи, дусличи-дус вегIлис хIейгуси секIал бирес. Адам пикрумази виркули сай, гIямру анцIдулкьули сари, зигарвикIусили ветарули сай.
Гьанна багьудлумала шайчирти технологияби гьа­ла­дяхI дашуси манзил саби. ДакIудирули сари сагати тех­нологияби. Дебали гьалабяхI башули саби Искус­ственный Интеллект (ИИ). ДахъхIи агарли дахъал са­нигIятуни тарихлизи аркьян. ХIебиалли, ишбархIи пикридухъес хIяжатли саби ил масъалаличила. Нушала республикализиб дебали хIяжатли саби ургабси да­ражала хIянчизарти — сварщикуни, электрикуни, ин­женерти, сантехникуни, автомеханикуни. БегIтас ди­гули саби чула дурхIнази чебяхIси даражала багьуди ка­сахъес ва юристуни, экономистуни, тухтурти бетаахъес. Диплом жагаси кагъар саби. Ил лебнили хIу гIяхIси хIян­чизар ветарахъуси ахIенри. ХIела иштяхIли, гьуцIли, гьар бархIи сархуси устадешли (опыт) сайри хIу гьарли-марси специалист ветарахъуси. ХIебиалли, дузеная гьа­ла­дяхI ардукьес, сагаси секIал багьес. БелчIудила заведение хъараахъурхIели, тIашизес асубируси ахIен, гьар бархIи сагаси багьуди кайсес узес хIяжатли саби.

Руслан Ражабов