Нуни ишбархIи дила белкIлизиб ишгъуна масъала ахъбуцес дигулра. Ил нушала республикализиб дебали челукьусира саби. ХIердизирая алавчарли кьакьурбази — дахъалгъунтазир нясдешуни, жярга-зекъ сари. Илди жярга-зекъ лайдикIути тIакьнази диахъули ахIенну, чус гьамадси мерличи лайдикIули сари. Шагьуртазир илдас хасдарибти тIакьни лер. Дахъалгъунти шимазир илди агара. Агара илдигъунти мерани вацIурбазир ва авлахъуначир. Хасси мер агни сабаб ахIен, лебси мерличи нясдеш лайдикIес. Бамсриахъес аркьухIели, лебилра машинабачиб бирар. ХIушани дарибти нясдешуни цаладяхъили пакетлизи, машиналичир кадухес ва хасси мерличи лайдакIес дирудая. Гьалавван нуни Къуппала шила мякьлабад Гъуниблизи аркьуси гьунчивад викили, илабси вацIализиб багьлабарира. ЦацадехIти мераначир машинаби тIашиули сари ва бамсриахъес адамти башули саби. ХIера, илди мераначир нясдешунала «дубурти» сари. Чили сари илди ила дихути? Юх, туристунани ахIен.
Гьалабван Интернетлизиб «Чиркейское водохранилище» бикIуси шарализиб нясдешунала дамкъа чебаира. Илини арагIеб шара буцилри. Чинад дашути илди? Дубуртазирти шимазир лайдикIути нясдешуни хIеркIли иша дихули сари. ТIашдизираягу, адамти! ХIушала арадешличи пикри агарси биалли, хIушала дурхIнала арадешличилалра пикридухъенаягу.
Сен адамтани нясдешуни лайдикIутира или суал акIубхIели, ну Интернетлизи ухIнаухъунра ва илаб жаваб баргес хIеризурра. Илис сабаб адамла дагьрилизиб буили саби, илхIелира жяв замунтазибал кабизурси.
ХIушани хIисаббарибсив, адам хIерхIейруси хъулиб ца шишала бутIа бячалли, чумал бархIили илаб цалра араси улкьай хIебирар. ХIера, цаибси сабаблис «дячунти шишнала» асар бикIули саби. Ил белгибарибси саби гIялимти Д.Уилсонни ва Д.Келлингли. Илдала пикри хIясибли, бара акIубси балагардешли сагати нукьсандешуни акIахъес сабаб бедлугули саби. Папрус пIагьбарили илала къандакъ лайбакIадли, ил мерличи бахъхIи агарли нясдешунала бекIа багьарбирар. Мисаллис бурасли, ну МяхIячкъалализив хIерируси мерличиб чилирил дила хъа гIела жярга-зекъла пакет лайбакIиб. Илабад 20 метрла тяйдили илдас хасси мер лебсири. Амма адамли ил ила хIебаахъиб ва лайбакIиб. Чумал бархIила бухIнаб илаб жярга-зекъла бекIа абаиб. Наб иларадли жярга-зекъла вецIал уркура лайдакIес чебуркъиб. ХIера, цали лайбикIули саби ва цархIиллира ил мерличи лайбакIили аркьули сай.
Чедибсилизибад алкIули саби кIиибил сабаб — «тоннельное восприятие». ЦацабехIти адамти чули барибси секIай челябкьлализиб бируси асарличила пикрибулхъули ахIен. ЛайбакIилри нясдеш ца шайчи ва ил хIед иш гьакIлис беткайхъули саби. Адамла мехIе иш манзил лебси секIайчила сари пикридикIути.
Лебтанилра бируси гIебисни
Парклизиб чилилра нясдеш кьарличи лайбакIалли, цархIилтира пикрибулхъути саби «ишаб ил бирес асубируси саби» или. Рахли чили-биалра жярга-зекъ умудирули чедаалли, цархIилтанира нясдеш хIебиру. Иличила сунела хIянчурбазиб психолог Р.Чалдинни бурибсири.
Сунела жавабкардеш камбирни
Бахъли бируси барес яра адамтани чехIейуси мерличиб секIал барес гьамадли саби. ЛайдикIулив жярга-зекъ лебтанилра, нунира лайдикIис или вяшбикIули саби. ЦагьатIи мисал — гьалабван нушала шилизибти адамти бамсриахъес вацIализи бякьун. Илар гьар мерличир дебали дахъал жярга-зекъ лерри. Нуни нясдешуни пакетуназир машиналичи кадихьая или тIалаббарибхIели, ца хьунул адам рикIар «ишар лертачир нушалара кавлан» или. Ил хIебарахъес багьандан гьачам-гьатIи чIумали буйрухъбарес чебуркъиб.
ВегIлис гьамаддеш
Нясдешуни лайдикIуси мер гьарахъли саби. Иличи вашес дигули ахIенри ва лебси мерличи лайдикIулри. Яра ил хIуша хIердируси мерличиб агара.
БусягIятал танбихI агарли биалли, адамлис селалра хIяжатдеш агара. Чула хъулразиб умудеш бирули саби, алавчарти мер-муса жярга-зекъла бекIназир диалра, хIяжатдеш хIебирар. Чули умудеш бирули ахIен, ил багьандан лайбикIутира камхIебирар. Умуси мер бируси ил умубирухIели ахIен, ила жярга-зекъ лайхIедикIухIели саби. Хъалибарглизиб, школализиб дурхIначил хIянчи бирес хIяжатли саби умудеш бирахъес, жамигIятла мераначир нясдешуни лайхIедикIахъес. Халатани чус дигуси мерличи жярга-зекъ лайдикIалли, биштIатани се биру? Нушала республикализиб бахъалгъунти бусурман адамти саби. Динна ца аслу саби — умудеш.
Руслан Ражабов
