Нясдеш — сен?

Нуни ишбархIи дила белкI­ли­зиб ишгъуна масъала ахъ­буцес дигулра. Ил нушала рес­пуб­ликализиб дебали челукьусира саби. ХIер­дизирая алавчарли кьакьурбази — да­хъалгъунтазир нясдешуни, жярга-зекъ сари. Ил­ди жярга-зекъ лайдикIути тIакьнази ди­ахъули ахIенну, чус гьамадси мерличи лай­дикIули сари. Шагьуртазир илдас хас­­дарибти тIакьни лер. Дахъалгъунти ши­мазир илди агара. Агара илдигъунти ме­­рани вацIурбазир ва авлахъуначир. Хас­си мер агни сабаб ахIен, лебси мер­личи няс­деш лайдикIес. Бамсриахъес аркьу­хIе­ли, лебилра машинабачиб бирар. ХIу­шани дарибти нясдешуни цаладяхъили пакетлизи, машиналичир кадухес ва хасси мер­личи лайдакIес дирудая. Гьалавван нуни Къуппала шила мякьлабад Гъуниблизи ар­кьуси гьунчивад викили, илабси ва­цIа­ли­зиб багьлабарира. ЦацадехIти ме­ра­начир машинаби тIашиули сари ва бамс­риахъес адамти башули саби. ХIера, ил­ди мераначир нясдешунала «дубурти» са­ри. Чи­ли сари илди ила дихути? Юх, ту­рис­ту­на­ни ахIен.
Гьалабван Интернетлизиб «Чиркейское водохранилище» бикIуси шарализиб нясдешунала дамкъа чебаира. Илини арагIеб шара буцилри. Чинад дашути илди? Дубуртазирти шимазир лайдикIути нясдешуни хIеркIли иша дихули сари. ТIашдизираягу, адамти! ХIушала арадешличи пикри агарси биалли, хIушала дурхIнала арадешличилалра пикридухъенаягу.
Сен адамтани нясдешуни лайдикIутира или суал акIубхIели, ну Интернетлизи ухI­на­ухъунра ва илаб жаваб баргес хIе­ри­зурра. Илис сабаб адамла дагьрилизиб буили саби, илхIелира жяв замунтазибал ка­бизурси.
ХIушани хIисаббарибсив, адам хIер­хIей­руси хъулиб ца шишала бутIа бячалли, чумал бархIили илаб цалра араси улкьай хIебирар. ХIера, цаибси сабаблис «дячунти шишнала» асар бикIули саби. Ил белгибарибси саби гIя­лимти Д.Уилсонни ва Д.Келлингли. Илдала пик­ри хIясибли, бара акIубси балагардешли са­гати нукьсандешуни акIахъес сабаб бедлугули саби. Папрус пIагь­барили илала къандакъ лайбакIадли, ил мерличи бахъхIи агарли нясдешунала бекIа багьарбирар. Мисаллис бурасли, ну МяхIячкъалализив хIерируси мерличиб чилирил дила хъа гIела жярга-зекъла пакет лайбакIиб. Илабад 20 метрла тяйдили илдас хасси мер лебсири. Амма адамли ил ила хIебаахъиб ва лайбакIиб. Чумал бархIила бухI­наб илаб жярга-зекъла бекIа абаиб. Наб иларадли жярга-зекъла вецIал уркура лай­дакIес чебуркъиб. ХIера, цали лайбикIули са­би ва цархIиллира ил мерличи лайбакIили ар­кьули сай.
Чедибсилизибад алкIули саби кIиибил сабаб — «тоннельное восприятие». Ца­ца­бехIти адамти чули барибси секIай челябкьлализиб бируси асарличила пикрибулхъули ахIен. ЛайбакIилри нясдеш ца шайчи ва ил хIед иш гьакIлис беткайхъули саби. Адамла мехIе иш манзил лебси секIайчила сари пикридикIути.

Лебтанилра бируси гIебисни
Парклизиб чилилра нясдеш кьарличи лайбакIалли, цархIилтира пикрибулхъути саби «ишаб ил бирес асубируси саби» или. Рахли чили-биалра жярга-зекъ умудирули чедаалли, цархIилтанира нясдеш хIебиру. Иличила сунела хIянчурбазиб психолог Р.Чалдинни бурибсири.
Сунела жавабкардеш камбирни
Бахъли бируси барес яра адамтани че­хIейуси мерличиб секIал барес гьамадли са­би. ЛайдикIулив жярга-зекъ лебтанилра, ну­нира лайдикIис или вяшбикIули саби. Ца­гьа­­тIи мисал — гьалабван нушала шилизибти адамти бамсриахъес вацIализи бякьун. Илар гьар мерличир дебали дахъал жярга-зекъ лер­ри. Нуни нясдешуни пакетуназир машина­личи кадихьая или тIалаббарибхIели, ца хьунул адам рикIар «ишар лертачир нушалара кавлан» или. Ил хIебарахъес багьандан гьа­чам-гьатIи чIумали буйрухъбарес чебуркъиб.

ВегIлис гьамаддеш
Нясдешуни лайдикIуси мер гьарахъли саби. Иличи вашес дигули ахIенри ва лебси мерличи лайдикIулри. Яра ил хIуша хIер­дируси мерличиб агара.
БусягIятал танбихI агарли биалли, адамлис селалра хIяжатдеш агара. Чула хъулразиб умудеш бирули са­би, алавчарти мер-муса жярга-зекъла бекI­назир диалра, хIяжатдеш хIебирар. Чу­ли умудеш бирули ахIен, ил багьандан лай­бикIутира камхIебирар. Умуси мер би­руси ил умубирухIели ахIен, ила жярга-зекъ лайхIедикIухIели саби. Хъалибарг­лизиб, школализиб дурхIначил хIянчи бирес хIя­жатли саби умудеш бирахъес, жа­ми­гIят­ла мераначир нясдешуни лай­хIе­ди­кIахъес. Халатани чус дигуси мерличи жярга-зекъ лайдикIалли, биштIатани се биру? Нушала республикализиб бахъалгъунти бусурман адамти саби. Динна ца аслу саби — умудеш.

Руслан Ражабов