Хъарбаркьлис марли калнили илала гьав ахъбурцу
Дявила хасси балбуцли дагъистанлантала гIямруличи багьесли асарбариб, жамигIятла бухIнабси гьав барсбарниличил, гIядатуначи хъарихъути кьиматунала кьадри имцIабарниличил, дявила майдайчибти гIеббурцни-алав халкь цабариб. Илдигъунти аги-кьяйдализиб цархIилтас кумекбирни, гIяхIбаркьла баркьудлуми дурадуркIни чула гIямрула мягIнали бетаахъурти адамтала цалабяхъ акIахъуб.
Дагъистайзиб хьунул адамти фронтла цаибти къяяназибти бургъантала хъарихъунили бетаур. Илдани кумекчибала (волонтертала) зурбаси хIяракат акIахъуб ва бургъантала хъалибаргуни гIердурцес чесиб. Илдани дармунти, ванати палтар-кьяш, берклуми ва хIяжатдиркути цархIилти секIал дурчули сари. Илкьяйдали ванати палтар-кьяш, бекI ва дяхI кIапIдирути хасти кьапIни ибути цехани дузесаили сари, маскировочный сетани дирули сари.
Перзият БяхIяндова — цархIилтас кумекбикIути меценатунала сияхIлизирад цаибси сари. СВО бехIбихьибхIелира ил цархIилтас кумекрикIнила ва илди гIеббурцнила къиликъунас марли калун.
Тамашала анцIбукь саби, илала ура «фарзият» ибси гъайличил барх ца мягIнала биъни, сабира гIяраб мезличибад шурбатурхIели «хъарбаркь» «хIукму» ибси мягIна иргъахъуси. ГIур илгъуна мешудешличи тамашахIейэс вирару гьатIи, дила белкIла игитла гIямрула бекIлибиубси бяхIчибиз — гьар даим хъарбаркьлис къуллукъличи каризни биалли.
Гьар баз илини декIардарибти арцлис бургъантас хIяжатдиркути секIал исути сари. ЧеимцIаси савгъат сарливан, илини гуманитарияла шайчибси дехличил дарх, бизити пирогунира дурхьули сари, чулира бургъанти дебали разибирахъути.
Перзият БяхIяндовала дахъал шабагъатуни-ургар илала уркIилис хаслира дурхъати лер, илдикIун илала кабинетлизи бархьаначи дявила майдачирад даибти сари. Мисаллис, штурмовой ротала цаибил мотострелковый батальонна 57 ибил декIарси мотострелковый бригадала шайзибадси Баркаллала кагъар.
… Август баз. Урусла театрла биштIаси зал. Сценаличир – хьунул адам, сунелара у кабизалачердешла ва рухIлашалти сахаватдешла синонимли бетаурси. Нуша дикIулра «БяхIяндова»— илала ули биалли, цархIилтас кумекрикIни, гIеббурцни иргъахъули биъни пикрилизи кайсулра.
Ил юбилейличил мубаракрарес бегIлара гьалаб сценаличи ополченцыби (саби-гIяхIъулати бургъанти) абацIибтири. Заллизи кабиибти илдас дебали хъатбикIутири. Илдани сабригу дагъистанланти халкьани-ургарти вайнукьабала цалабяхъуназибад батахъурти. Илди сабри «Интербригада» бикIуси ополченцыбала цалабяхъ чула командир МутIалим МутIалимовла бекIдешлиуб Перзият Кьурбановна мубаракрарес бакIибти.
— ХIуни дирути гIяхIбаркьунас нушани уркIи-уркIилабадси баркалла балахъулра, — буриб илдани Перзият Кьурбановначи дугьабилзули. — ХIела кумек агарли СВО-ла мер-мусаличи бурхьуси цалра гуманитарный конвой бархьибси ахIен.
Илар илкьяйдали Дагъиста хьунул адамтала Союзлис бекIдеш дируси, итхIели нуша-ургар лерси Интизар Мамутаевара гъайрухъунсири.
— Дила кабинетлизиб гьар гIянручI наб илала сурат гьунибиули саби, — Перзият Кьурбановначи дугьаризурсири ил. – Нуни хIези салам лугулра, ва ил баркьудили наб абзур бархIилис гьав ахъбурцули саби, сенахIенну хIу илгъуна адам сарри, ну хIечил цугрикес гьуцIрикIуси.
Интизар Мамутаевани илис Россияла хьунул адамтала Союзла шайзибад шабагъат — «ВатIа рурсби» бикIуси медаль бедибтири. ЦIуба-хьанцIа ранганар кIаналичил Перзият Кьурбановнала хъуцIрумира кIапIдарили, мягIничебси савгъат пешкешбариб. Илдигъунти хьунул адамтани сабригу ца вяшатIайчил къалмакъар тIашиути, урехиагарти, кьасчебти ва иличил барх малхIямти ва дигути.
КIана дебали балбикили саби Перзият БяхIяндовачи. Политикала хIяракатчи, гьаркья, ил мурталра дубурлан хьунул адамли кавлусири. Илис дубурлантала гIядатуни, яхI-ламус ибти дугьби гIяхIил тяништи сари. Баркьудилизи ахъни ва адамтас кумекрикIни — илала гIямрула бекIлибиубси мягIна сари. ГьатIира чебетаахъили буралли, гIяхIбаркьуни дурадуркIни илала гIямрула бетуц саби. Илала малхIямдеш гьарли-марти баркьудлумазир ва гIямрула къиянти аги-кьяйдализи бикибтас мурталра икьаларирнилизир гьаргдирули сари.
Илала адамдеш гьар секIайзир чедиули сари. Сари алкIукад сунезир лерти адуцалачердешличирли илини цархIилтас чебетаибси кумек гIеббиахъули сари.
Сунечицун хасти къиликъуначил Перзият Кьурбановна гьар мерличир ралриркусири, сунени бузахъуси къуллукъла мер жагабирусири ва гIядатласи хIянчира чебяхIси бухIнабуцли бирцIахъусири.
90 ибти дусмазиб илини Дагъиста соцзащитала Министерстволис бекIдеш дирутири, бегIлара къиянти аги-кьяйдализиб хIербирути адамтас кумекрикIули. Илала сипта хIясибли, республикализир бегI гьалар арц мяхIкамдарес кадирхьути книжкаби абхьибтири, бегI гьалабси яргализир цIуръати дурхIнас арц кадихьес имканбикIахъуси.
Министрли рузути цаибти бузразиб, илини хIянчила арицIухIели, унзала гьалаб гьести гIямрула адамти чебаиб. ГIядатлибиубливан, цархIилти хIякимтани илдигъунти адамтази гъаялра хIеили, бусягIят шалгIеббулхъули бирар. Перзият Кьурбановнани биалли,илдачи гъамриубли, илдас се хIяжатлил багьурли, гьар секIал гьунчидикахъиб. ИлхIейчибад гьачамалра адамти унзала гьала тIашбилзути ахIенрину, саби кьабулбарайчи зданиелизиб чус хIядурбарибси холлизи кабалтутири.
Перзият Кьурбановнала дугьабизличи чилра лехIхIяхъес вируси ахIенри, илини бегIлара къиянти масъулти ирзутири. Илала сипта хIясибли республикализир хъалибарглис ва биштIатас социальный тяхIярла кумек гIеббиахъути центрти абхьибтири, илдала лугIилизир реабилитацияла центр ва хъулри агартас хасдарибти приютунира.
УрхIла масъултачи илцад уркIи изудеш чинабад дакIубухъунсив илизиб? Бархьли буралли, Перзият риштIахIейчирад хъалибаргла бекIли рирусири, ил гьар секIайс жавабкардеш дихес бурсириубси сари. Илини чIумали балули сари, гьарил адамла чебла – сунечила гIяхIси хабар ва къел калахъес бажардиикнилизиб биъни.
Илини сунела мисалличил цархIилти уркIичеббирули сари. Перзиятли гIяхIбаркьуни дирахъес гъамти адамти, юлдашуни, балути, сари-алавти лебилра адамти битIикIули сари. ЦархIилтас кумекрикIни, илис гьигьрикIнигъуна, гIядатла баркьуди саби.
Ил сунела бегIтазирад жявли мяхIрумриуб ва биштIати узби-рузбачила лерилра къайгъни сунечи чесиб. Сунени барес чесибси секIал бегIлара ахъси даражаличиб барес гIягIниси саби Перзият Кьурбановнани. ЦархIилван, илини дацIти гъай хIедуру.
Иличи мурталра мешубикес гьуцIбикIутири, уркIичеббирутири. Сари Буйнакъскла педучилищелизир ручIуси манзилличирад рехIрихьили, школализир урус мезла ва литературала дурсри кадирхьухIели ва гIуррара иличи хъарихъутири ва ил лебтанилра хIясибрирусири, комсомолла ва партияла къиянти къуллукъуни, хъарбаркьуни иличи чедирхьутири.
ЦархIил адамла илдицад дахъал хъарбаркьуначибад, сархибдешуначибад бекI жургъбулхъи. Амма Перзият БяхIяндовачил, илгъуна бетхIеур. Ил жагьси хьунул адам адамлизиб камли къаршибиркуси лишанничил декIаррулхъусири – ил бегI гьалар сунела сунечи тIалабкарсири ва чекарилзусири, илис гIергъи сари-алавтачира. Илизиб адаблашалси ихтияр лебсигъунари гьар секIайзир сунечи тIалабкардеш дакIудирес, сенахIенну илини сунечи уркIецIибируси ахIенри.
Алмазгъуна илала уркIи чIянкIли мискин-пякьирти чебиухIели сабри бицIуси. ГIямрула къиянти аги-кьяйдализи бикибтачила, хаслира биштIатачила гъай детаалри, ил бурямличи шуррулхъусири, сунела гьаларти лерилра гьалабизуни ахъес хIядурси. ХIера, 120 цIуръа дурхIя страховатьбарибтири ва балугълабиубхIели илдас азир-азир къуруш дедибтири. Ит замана илди гIяхIти арц сарри.
Социалный бяхIчибизлизиб гIеббурцнила шайчибси Министерстволис бекIдеш дируси замана сунечи хъархIерти учреждениебазиб хIерудилиу касибти адамти продуктуначил гIеббуцес чесибсири. ИтхIели П.БяхIяндовани фермертала хозяйствобачил вягIдурти дигьунтири ила шила хозяйствола продуктуни дихахъес. Илала сипталичил биштIати-чулахъуни арабирахъути сагати учреждениеби — медицинала-социальный центрти, балугълахIебиубти дурхIни хIебирути юртани абхьибтири.
Перзият Кьурбановна гьачамалра адамтала масъулти ирзес румсуси ахIенри. Илала адамтачи диги — баркьудилизир, гIямрулизир чараагарли гIягIнити хIяжатуни ихънилизир чедиутири. Илини адамтас дирути гIяхIдешуни дейгIес имканхIебикIур, илцадра дахъал сарри илди. Гьачам илини сунечи зянкъдяхъили, уркIи бурибси бебкIала бурушларси ца хьунул адамла дурхIни абикьес сунечи чесибсири. ЗягIипси хьунул адамли Перзият Кьурбановнази тиладибарили руили сари сунела дурхIначи хIеруди барахъес. Перзият БяхIяндовани баягъи дурхIни хIяжатдиркути гьар секIайчил гIеббуцили, белчIудира касахъили, хIянчурбачира кабатурли, гIямрула бягIуси дякьличи дураиб. Илдани хъали-цIа делшайчи, илини цIуръабиубти дурхIни сунела хIерудиличил гIеббуцибтири.
Перзият Кьурбановнала гIямрулизиб ишгъуна анцIбукьра биубсири, илис бульдозерла гьала тIашризес чебуркъубси. Мискинси хъалибаргла хъулри гъятIаэс алавбухъунхIели, ил вайберхуни тIашаэс дубураван гьаларизурсири. Ил хъалибаргла ихтиюрти датахъес бажардирикиб.
Бахъал дурхIнала бегIти хъалибаргунас дарибти хъулрачила гъайрикIули, П.БяхIяндовани илди 8 базла духIнар тIашдатниличила бурули сари. Илини сунени бируси хIянчилизи лерилра кабизуни дитIикIусири, илдала лугIилизиб депутатунира, администрацияла хIянчизартира. Илини бурни хIясибли, дагъистанлантала хIилизир лерти сари бухъа барили, гъамтас кумекбирнила къиликъуни. Нушани биалли иргъулра, Перзият Кьурбановнала сипта агарли чилилра селра хIебирни. Сунела чедибдешуначила бурухIели, Перзият Кьурбановнас сари сегъуна адам сарил чебаахъес дигули ахIенну, цархIилтира гIяхIбаркьуни дурадуркIахъес уркIичеббарес ва «барес хIейруси селра лебси ахIен» ибси мягIна аргъахъес дигули сари.
Ил мисал саби бегIлара чебаъласи. Илгъуна кабизалачерси хьунул адамла лебтанилра хIурмат-кьимат дални, илис баркалла бикIни, иличила назмурти ва далуйти дучIни сен дигесил или гьанбиркули саби. Халкьли илала уркIи-уркIилабад хIурматбирули саби ва ил дигахъули сари.
П.БяхIяндовани даргала литература ва культура гьалабяхI башахънилизи кабирхьуси пайла кьиматчебдеш аргъахъес къиянбулхъули саби. Ил сунечил барх «Дарганти», «ГIямарла Батирай» бикIути изданиеби хIядурдирули бузути экспертунала пикри саби. Илдани ГIямарла Батирайлис тIашбалтуси памятник лушнила хIянчилизирра бутIакьяндеш дариб.
— Илала гIяхIдешличил дарган мезла кьисмат арзибси мажлис бетерхурсири. — Ил балбуцличи биштIатачибад бехIбихьили, лебилра бакIибтири ва нешла мезла черяхIдешличила ва кьиматличила аргъибсири. Даргантала саби-бегIси словарь лебси ахIенри. Перзият Кьурбановнани къантIли бурибсири: «Нуни дурайис». Илис гIергъи илини баягъи словарьти багьудила учреждениебас, поэтуни-писательтас, редактортас дутIибтири.
ХIера, сунела ахIерси районнизибадти шанти се бикIулил Перзият БяхIяндовачила:
— ХIу цазаманализир дебали тIалабкарси ва чекаризурси, Дагъиста гьарли-марси патриот сарри. — ХIела бузерила гьуни ахIерси Лавашала районнизиб бехIбихьибсири ва бархьаначи, чеалкIуси наслулис гIибратли бетарули саби. Нуша, хIела шантани хIечи пахрубирулра!
Илди дугьби, чусра Перзият Кьурбановна сегъуна адам сарил рагьес кьадарбиубти, иличил барх бузес ва гIяхIбаркьуни дирес имканбакIибти, лебтанилра гIердурцули сари.