ГIилмулис ва прокуратуралис къуллукъличив

Дахадаевла районнизиб, ахъти шурмала чедиб, ва­цIа­ла дайлизи дигIян­би­киб­­си Жур­мачила шилизи рукьес наб кьа­дар­хIе­биуб, амма илаб яхI-ламусла адамти, гьарли-марти дубурланти хIер­­­би­рули биъниличила риш­тIа­хIей­чи­рад балуси саби. Арбякьунси дарш­дус­ла 80 ибти дусмазив дила ду­деш­ли­чил ца тукейзив узули ГIяли-Булат би­­кIу­си журмукан урши левсири. Су­не­ла гъабзадешличил, ур­кIи-хIял гIяхI­ти диъ­ниличил, гьарил би­руси-бал­ту­си­ли­чил дила дудешлис дулекIла узи­ван ветаурсири. Илкьяйдали бахъал жур­му­­канти Дахадаевла районна халкьла ур­габ хIурматличил ва бар­кал­лаличил пай­­далабикIули биъ­ни­ли­чи­ла­ра балуси саби.
Журмачив акIубли халаваили, ишди бурхI­­­назив Россияла Прокуратурала гIил­мула ва хIялумцIуси Институтлизив отделла заведующийли узуси, юридический гIил­­муртала доктор, профессор, РФ-ла ва ДР-ла урибси юрист Кьасумбек Ильясович Амир­­бековличила саби дила белкI.
Илини 1968 ибил дуслизиб цIуба арцла медальличил урга даражала школа бел­чIун. Школала директорли илис Моск­вализиб белчIуди даимбарахъес мас­лигIятбарибсири. Дубурлан уршили чедибдешличил имтихIянти дедиб ва М.Ломоносовла уличилси Москвала Пачалихъла Университетла юри­дический факультетлизи учIес керхур. 1973 ибил дуслизиб чедибдешличил белчIуди хъараахъур.
Илис МГУ-ла аспирантурализиб ба­гьу­ди даимбарахъес мас­ли­гIят­ба­риб­сири, сунени биалли ВатIайзибси къуллукъла бу­зери чеббикIиб. Ил ДР-ла прокуратурали­зив узахъес вар­хьибсири. Илини бузери Къиз­ларла проку­ратурала следовательли узули бехI­би­хьиб. ГIур МяхIячкъалала Советский район­на прокуратурала следовательли, следствен­ный управлениела прокурорли узули калун. Респуб­ликализирти аги-кьяйда гьамадтили ахIенси, СССР-ла­ улка пашбе­хъуб­ли, халкь гъузгъалдибиубси манзиллизив 1986-2006-ибти дусмазив Мя­хIячкъалала Кировский рай­­он­на прокурорли узули калун. 2006-ибил дуслизир или­чи ДР-ла прокурорла заместительла къуллу­къу­ни хъардариб. 2007-2011-ибти дусмазив сагали акIа­­хъубси следственный комитетлис бекI­деш дирули узиб. 2008-ибил дусли­зиб Россияла Президентла ХIу­­­кму­личил илис Пачалихъла юстиция­ла 3-ибил даражала насихIятчила (со­вет­ник-ла) у бе­­дибсири.
Кьасумбек Ильясовичлис гьамад­ли ахIенти дус­мазив халкьла, жа­ми­гIят­­ла ургар дархьти н­изам-кьяйда гIер­­дур­­цули узес кьадарбиуб. Ит­хIе­ли, социаль­ный ва экономикала шайчирти дарс­дешуначил дарх урехи чебиахъути вайнукьаба­ла кьукьни, къачагъдеш, гъармукадеш, халкьла бекI­ли­­диубти ихтиюрти дулъути анцIбукьуни респуб­ликала мер-мусаличир зумали къаршидиркутири. Законна тIалабуни дулъули, адамти бил­гIули, чарбаресли арц тIа­лаб­­дирути анцI­бу­кьуни дахъдаибтири. Илгъуна бархибси заманализибра Кьасумбек Ильясовичли гIилмулизив узес замана баргиб.
Илини 2001-ибил дуслизиб «Юри­ди­ческий шайчибад мераначир къул­лу­­къуни дузахънилис кумек гIеб­баахъни ва мераначибти къуллукъла хIян­чизартани жавабкардеш дихни» би­кIуси юридический гIилмуртала кандидатла диссертация бетерхахъур. Ил гIилмула хIян­чилизиб мераначибти хIянчизартас улкала законти къуллукъличи кадатес секьяйда вирарал чебаахъили са­би. ГIя­лимла хIянчи мерла хIякимтас хIук­мур­ти дархьли дузахънила шайчиб багаласили ва кумекласили бетаур.
Кьасумбек Ильясовичли 2006-ибил дус­лизиб Донничибси Ростовлизибси Се­­­верный Кавказла Пачалихъла Къуллукъ­ла академиялизиб юридический гIил­­­муртала докторла диссертация бетер­ха­­­хъур. ГIилмула хIянчилизиб илини РФ-лизиб пачалихъла чехIеруди бирути судла, ихтиюрти далтахъути, урехи хIе­би­ра­хъути кабизунала бузерилизиб прокуратурали бекIлибиубси мер бурцули биъни ва дархьти низам-кьяйда гIердурцули биъ­ни чебаахъиб.
Ил багьандан Кьасумбек Ильясовичлис Россияла Генеральная Прокуратурала Академиялизиб бузери даимбарни, сунела багьудиличи балбикибси баркьудили бетаур. Челябкьлализиб академия университет бетаур. 2011 ибил дусла августличивад Кьасумбек Ильясович ил ВУЗ-ла НИИ-лизив гIил­му­ла хIянчизарли узес вехIихьиб. 2013 ибил дуслизив прокуратурала бузери гIил­мулашал гIеб­бурцуси отделла заведующий ветаур.
Кь.И.Амирбековли 150-чирра им­цIа­ли гIилмула хIянчи делкIи сай: прокуратурала бузериличила, уголовный тяхIярли танбихI гIеббиахъниличила, хIукуматла ихтиюртала теорияличила. Илдазибад ца саби 2024 ибил дуслизиб Кь.Амир­бековла бекI­дешлиуб бел­кIунси «Гьанна­ла замана закон бархьли бузахънила аги-кьяй­да­ли­зиб бекI­либиубси пикри» бикIуси монография. Халаси хIянчи саби 2020-ибил дуслизиб Москвализиб дурабухъунси «Прокурорла бузерила теориялизир ва практикализир къаршидиркути бекI­ли­диубти къиянти масъулти» би­кIуси статьябала цалабяхъ. Жузлизир 450 кIапIи лер. Илизи прокуратурала бузерилизир багаладирути мягIничерти гIяхIцад статьяби кадерхахъурли сари. Жуз прокуратурализиб бузути хIянчизартас, прокуратурала шайчибси гIилмулизиб бузутас, цархIилти халкьла их­тиюрти дал­тахъути органтала хIян­чи­зартас, че­бяхIси даражала юристла багьуди кайсутас, аспирантунас хасбарибси саби.
Кь.Амирбековли халаси пай кабирхьули сай прокуратурала гIилмулизиб бузути хIянчизарти хIядурбирнилизи. Илала хIерудилиуб кIел аспирантли ва ца соискательли гIилмуртала кандидатла хIянчурби делкIи детерхахъур. Кь.И.Амирбеков «Россияла Федерацияла Прокуратурала Институтла журналла» ва «Адам ва ихтиюрти – ХХI ибил даршдус» бикIуси Саратовла прокуратурала Институтла гIилмула журналтала редакциябала член сай. РФ-ла прокуратурала Университетла диссертацияби кьабулдируси кIел комиссияла ва кIел гIилмула цалабяхъунала член сай. Кьасумбек Ильясовичли бузути про­курортас методикалашалси кумек гIеб­биахъули сай, ил Москвала областьла прокуратурала гIилмула ва насихIятуни дедлугуси Советла член сай.
Къуллукъуни дузахъухIели диахъубти сархибдешуни ва законти чIумали дузахъни багьандан Кьасумбек Ильясовичли «Россияла Федерацияла прокуратурала хIурматла хIянчизар» бикIуси михъирличи биршуси лишан, Руденькола медаль, «Россияла Федерацияла прокуратурала ветеран» бикIуси ме­даль, «Законнис мардеш багьандан» 1-ибил да­­ражала, «Асилси къуллукъбарни багьандан», «Рос­сияла прокуратуралис 290 дус», «ХIукуматла уч­реждениебала профсоюзлис 90 дус» бикIути медальтачил шабагъатлаварибси сай. Россияла Федерацияла Федеральное Собраниела ХIурматла Грамота касибси сай. Сунела у белкIунси ярагъличилра шабагъатлаварибси сай.
Прокуратурализиб къуллукъбирути дусмазиб Кь.И.Амирбековли 40-чирра имцIали ХIурматла Грамота ва Баркаллала кагъар касиб: СССР-ла Генеральная прокуратурала, РСФСР-ла прокурорла, РФ-ла Генеральная прокуратурала, ДР-ла прокурорла, РФ-ла прокуратурала Университетлис гьуни чебиахъутала ва цархIилтира гIилмула ва багьуди бедлугути организациябала шайзирад.
Кьасумбек Ильясович Амирбековла узуси мерличиб халаси хIурмат леб. Ил дебали жа­вабкарси, чекайзурси сай.
Илис чIумаси арадеш, духъянти гIямру ва бузерили­зир дахъал сархибде­шуни дулгулра.
(Статья, Россияла прокуратурала Университетла проректор, НИИ директор Р.В.Журбинна Кьасумбек Ильясович Амирбековла юбилейлис хасбарибси белкIлизирад касибти баянтачи хъарахъили белкIунси саби).

ХIядурбарибси — Муъминат Хаттаева