Ишдусла Февральличиб Татарстан Республикала гIилмуртала Академиялизиб ФатихI Амирханни республикала культурализи кабихьибси пайличила ва илала кьисматличила буруси халкьани-ургабси гIилмула конференция бетерхур. Ил балбуцличир делчIунти бекIлидиубтигъунти докладуназибад ца сабри ДГУ-ла профессор, Дагъиста писательтала Союзла секретарь Муса БяхIяммадовла «Дагъиста ва Татарста асилти уршби» бикIуси доклад.
Казаньнизи Россияла, Казахста, Къиргъизияла, Узбекиста, Турцияла гIялимти цалабикилри. Литературализиб бузути гIялимтас ФатихI Амирхан ХХ-ибил даршдусла бехIбихьудлизив миллатла багьуди тIинтIбирнила, рухIла чIумадешла, литература сагабирнила лишанни ветаурси сай.
Балбуцла бутIакьянчибала халаси пикри сунечи битIакIиб Муса Расулович БяхIяммадовла докладли. Илини кIелра машгьурти адамла гIямрула гьуниличилацун хIебурили, республикала ургабси рухIла цадешличила, бархбасуначила мурхьти пикруми цалабикибтас гьаладихьиб. Докладлизиб бекIлибиубси мер буцилри ФатихI Амирханна ва ГIялибег Тахо-Годила кьисматунани. ГIялимли буриливан, илдала кьисматуни ахъли белчIунси далайгъунтири — шалали ухути, халкьлис къуллукъличирти, мезлис марти, багьуди ва гьаркьяти пикруми тIинтIдирнилис харждарибти сарри.
«Дагъистанра Татарстанра тарихличилцун ахIен дархдасунти, нушала культурара дебали гъамси саби. ГIябдулла Тукайличила, ванати дугьби Расул ХIямзатовли дурибтири — илис миллатла адаб-хIяяла лами ухахъан, викIусири», — буриб М.БяхIяммадовли.
Докладлизиб пикри бяхIчиаиб нешла мезличира. КIелра гIякьлукарли, литература, фольклор, нешла мезличилси багьуди агарли халкь гьалабяхI арбукьес хIебирниличила ункъли балусири. ФатихI Амирханни «МухIяммадия» мадрасализиб багьуди касибсири, декIли зягIиплихIелира бузери даимбарибсири.
ГIялибег Тахо-Години Москвала университет белчIунсири, Дагъистайзиб гIилму ва багьуди тIинтIбиахъес халаси хIяракат барибсири ва сунела пикрумас баркьудлумас мурталра марли калунсири.
Илдала гIямру балагьличил къябдердибти диънили сархибдешуни гьатIира ахътили детарахъули сари. Амирхан изайс мутIигIхIейкIули узулри, Тахо-Годи 1937 ибил дуслизив такьсир агарли танбихIлизи викибсири, чIянкIли 1956 ибил дуслизивцун ил марварибсири. «Амма илдала далайла тIама тIашхIебизур, илдала пикруми, белкIани ишбархIира дузули сари, чеалкIуси наслулизир ва чула мутагIялимтазир», —буриб Муса Расуловичли.
М.БяхIяммадовла декIарли пикри бяхIчиаиб ишбархIила литературализирти тяхIяр-кьяйдаличи. Илини республикализир миллатла газетаби ва журналти гIердурцули ва дуракайули диъниличила буриб.
М.БяхIяммадовла конференция дураберкIибтас, хасли Татарстан Республикала ГIилмуртала Академияла мезла ва литературала Г.Ибрагьимовла уличилси институтла директор И.Халикьовлис баркалла багьахъур. Илини Татарста гIялимтас Р.ХIямзатовла чердикIибти назмуртала жуз савгъатбариб, цалабикибтас нушала республикализир дуракайути журналти ва газетаби гьаладихьиб. Илдала ургар лерри Дагъиста лерилра мезаначил дурадулхъути «Дагъиста хьунул адам», «Лачин», «Гьалмагъдеш» журналти, «Замана», «Лезги газет», «Ёлдаш», «Илчи», «ХIякьикьат» ва цархIилтира газетаби.
Нушала культураби-ургабси бархбас, гIилмулизиб, литературализиб, дарсур ихтилатуназиб даимбиубли биъни, Казаньнизиб бетерхурси конференцияли гIячихъли чебаахъиб.
Муса Расуловичли сунела доклад даргала чевяхIси поэт ГIямарла Батирайла «даршлизи ца улхъуси» гIяхIгъабзачила дурибти дугьбачил таманбариб.
ХIядурбарибси – Муъминат Хаттаева

