Ца бархIи ну киноличи хIерикIулри. Ил дебали пашманси сабри, амма ахир вайси ахIенри. Адам сунела гIямрула бетуц баргес умцIулри. Сен акIубтира нуша иш дунъяличир? Селис? Секьяйда хIердиэс хIяжатлив нушаб? Сегъунти къел далтулра нушани иш дунъяличир? Илдигъунти суалти ахъдурцулри илар. Дебали мягIничерти суалти ва масъулти сари илди. Нуша алкIулра, халакадиулра, духънадиулра ва дубкIулра. Гьачамлис илдазиб барсдеш акIахъубси агара, яра, нушани декIарси анцIбукьличила балули ахIенра. Иш хIякьикьатлизиб гьарил секIал алкIуси саби ва гьарилла ахир лебси саби. Урмира алкIули ва дубкIули сари. Дин хIясибли буралли, нушала рухI дубкIути ахIен. ХIебиалли, бекIлибиубси суалли кавлули саби — селис акIубтира нуша иш дунъяличир? Илис гьарилла сунела жаваб бургар. Халкьлизиб бикIули бирар — хъали белшес, дурхIя акIахъес ва галга убатес. ИлхIели хIела гIямру детерхуртази халдарес вирар. Илди гъайла чеимцIаси мягIна лебси саби.
Нушаб дигахъехIе мурталра дикIес «гьалабла замана гIяхIсири, адамти цархIилтири, адамдеш имцIали дири, гIяхIдеш чеимцIалири» или. Юх, замана тIашси ахIен. Алавчарси дунъя саби барсбикIуси. ДакIудирули сари сагаси журала техника, ваяхI, имцIабирули саби багьуди, ихъулра сагати ахъанайти. Амма, селис акIубтира ибси суайс жаваб баргес гьамадли ахIен. Адамти лерилра замунтазиб цабехI саби. Леб гIяхIтира, вайтира. Бахълис чула у манзилтазиб калахъес дигули саби. Ил барес имканбакIибтира бахъал саби. Гьаб-убла Грецияла Эфес бикIуси шагьарлизив хIерируси ца пулан адамли, сунесра Герострат бикIуси, Артемидала киласа (храм) цIали бигубсири. Ил баркьудили илис дигулри сунела у даимлис калахъес. ГIе, цацабехIти вайти адамтала умира даимлис кавлули сари.
Нушала гIямрулизир дарх дашути сари гIяхIдешра (добро) вайдешра (зло). Сепайда, чIянкIли хабуртазиб саби гIяхIдеш чедибиркуси. ХIякьикьатлизиб… ГIяхIдеш барибси адамла уркIила гьав булан барсбирули бирар. ХIушаб барибсилис баркалла или бурибхIели, хIуша гапдарадалли уркIи разибирули бирар. ГIялимтала гъай хIясибли, гIяхIдеш бирути адамтала талихIла гармонти дакIудирули сари. Аркьуси адамлис пишдяхъни, салам бедни, халаси адам аркьухIели айзни, хIурматбарни, кьакьализиб баргибси нясдеш убкасни, чис-биалра камси-биалра кумекбарни — илизибра лебси саби гIяхIдеш. ГIяхIдеш барни заяли аркьуси ахIен. Мурт биалра ил хIушачи чарбулхъуси саби. Гьанбиркуру мультфильмализиб — «Биреная гIяхIдеш, гIяхIдеш хIушачи чарбулхъан» («Ух ты, говорящая рыба!» 1983 год).
ГIяхIдеш бирес багьандан сегъуналра чеимцIаси багьуди яра санигIят хIяжатси ахIен. ХIушани итил адамла пикруми аргъес къайгъи дакIубиреная, илала мерличир диадалри, хIушани се биридал пикридулхъеная. БегIлара гIяхIси саби чехIебаибси, чилилра хIебалули барибси гIяхIдеш. Бахъал саби ишбархIи чула у машгьурбарес, халкьлизиб чучила гъайбикIахъес, хIурмат сархес или чебаълис гIяхIдеш бирути. ИмцIаливан илдигъунти адамти бирар давлачебтала ва хIякимтала ургаб. ХIердизирая выбортала замана сецад гIяхIти адамти дакIубирулил хIукуматлизиб. Илдигъунтала талихI бируси ахIен. Чедибра бурирагу — гIяхIдеш бирутала талихIла гармонти дакIудирути сари или. Вайси адамла ахир дебали кьутIкьуси бирар, паргъатдеш хIебургу, дебали декIли бубкIули бирар илди. Ца сягIяталра биалри гIяхIдеш барахъес или пикрумазиб улхули бирар. Дебали буцIарси аргълизиб кьакьализибси хя шинни бужахъни халаси гIяхIдеш саби, кири саби. Ил хIушала рухIлис давла ва талихI саби. ГIясиси адамличилти, къалмакъарлизиб сабурбарибсилис кири ва гIяхIдеш лебси саби.
Нушала ванзаличир гIяхIдеш ва вайдеш дарх дашути сари. Чидил шали хIуни декIарбиридал хIезибад дигахъуси саби.
Руслан Ражабов
