Шимазибад дугьби агарси вявла тIама

Дагъиста школабазир нешла мезла дурсри расписаниелизи кадерхахъурли сари, амма классла дурар илди дакьесра агара.
БегIлара халасигъуна балагь, бегIти дурхIначил урус мезли гъайбикIнилизиб саби. Илди тяхIяр-кьяйда гIядатлати ва яшавла шуртIрачил дархдасунти сари: хIянчилабад чарбиубли бамсурти нешанас урус мезли гъайбикIес гьамадли саби, нешла мезли хIяжатсигъуна дев балцIесичибра, имцIаливан сарира халаси заманализир нешла мезли гъайхIерикIули риалли. Дудеш биалли, сунела уршила мез дурхIнала анхълизир хIергъу, ила вашухIели дурхIялис къиянбулхъан или урухкIули сай. Бахъалгъунти дурхIнала бегIти, сунела зилантала ургав дугьби дурнилизив декIарулхъан (акцент бетарар), иличи зиланти чебдукарбирхIур или урухкIули саби. Лерилра илди сабабти хьулчили дуцили, хъалибарглизиб нешла мезли гъайбикIули ахIен, сенахIенну илкьяйда бетаахъес къиян кабихьес, замана харжбарес, психологияла шайчив вегIличи вегI вирхули виэс хIяжатли саби. ДурхIнани мурталра урус мезцун иргъули сари, нешла мезла дугьби детихъахъули сари, шел-урегал дус виубси дурхIя нешла мезли гъайикIахъес къиянсили, имкан агарсили бетарули саби. Ил цадехIцун мез далусили, хала бегIтала тарихличил, культураличил бархбас агарсили халавиули сай.
Илди тяхIяр-кьяйда гьатIира къиянти детарахъули сари Дагъиста мезанала дахъдешли. ИшбархIи мезлизиб бузути гIялимтани 32-дехI аринти мез кадизахъурли сари, илди лерилра дахъал лугъатуначи дутIили сари, илдала ургарти декIардешуни гIяхIцадла халати сари. Школабазир мезла дурсри кадирхьули диалра, илди литературала мезличил кадирхьули сари, илдачил классикала журала произведениеби делкIи сари, словарьти дуракаили сари. Чула хъулиб, хъалибарглизиб, шилизиб биалли нешла мезли гъайбикIули саби. Илдигъунти тяхIяр-кьяйдали нешла мезла дурсри урхIла сартиван, чили-биалра чедигьунтиван, хIякьикьатличи далхIедикибтиван кьабулдирули сари.
Урус мезличи биалли, цархIил тяхIярли хIер­би­кIули саби, иличи бекIлибиубси имтихIяйчиван хIядурбикIули саби. Нешла мез ца шайчир уркавлули сари, лерилра секIал дарили бекIдарибхIелицун илдачи ярга бетиули саби. Илизиб селра тамашаласира агара: нешла мезла дурсри кадирхьуси учительла санигIят хIурматагарси, багьа камли лугуси бетарули саби. Филологияла факультет таманбарибти жагьилти школабази букьес гьалакбикIули ахIен, сенахIенну педагогла багьуди касили биалра, вегIдешла центртази хIянчиличи кабиэс, имцIали алапа лугуси мер баргес илдани бирули саби. Сен-биалра учительла бузери чеббикIибти, санигIятлис мардешличил, уркIила гъираличил, яра бурсибиъниличил бузули саби.
ХIукуматли аги-кьяйда дарсдарес къайгъибирули саби, нешла мезла отделениебазиб бучIути студентунас имцIаси стипендия бедлугули саби. Илди арцли гьалар-гьаларти тIалабуни детурхахъули сари, амма белчIуди чеббикIибсили, дигусили бетарахъули ахIен.
Дагъистайзир нешла мезаначил дахъал газетаби дурадулхъули сари, амма хIердизирая сегъуна-дигара киосклизи, яра почтала отделениелизи, илди газетаби ургарти гIямрула адамтани яра пенсионертани исули сари, кIидехI мез далули халабаибтани, сегъуналра къиян агарли нешла мез далутани. Жагьилтани илди гьаргра дирули ахIен.
Вирару илгъуна хIякьикьат ишхIели барсбарес? Техникала шайчиб илаб сегъуналра къияндеш агара, жагьти адамталакIун гьарилла смартфонти лер, илаб сегъуна-дигара багьахъниличи гьуни баргес имканти лерти сари. Амма илдала лентализир нешла мез дакIудиахъес багьандан илди урусла ва англияла мезаначил, къалабадешличил, кабатурси суайс лайикьси жаваб лугниличил абздикIес гIягIнити сари.
Гьанна Дагъиста мезаназир мез дагьес дигути бурсибирути роликуни агара, халкьлис гIяхIдизурти кино-фильмаби шурдатурли миллатла мезаначил гъайдикIули ахIен, мез хъумхIертахъес, ахъли дурибти карточкабачи делкIунти приложениеби агара. Ил халаси хIянчи саби, студентунани филологунани, яра саби-гIяхIъулати кумекчибани (волонтёртани) чучи чесес имканбикIуси, амма ил шайчир илдала я арц, я техника агара. Пачалихъла грантуни лер, амма илди гIилмула монографиябала ва фольклорла экспедициябала ургар дутIили харждирули сари, илдала кумекличил видеороликуни (мемы) яра, миллатла мезаначил гьаргси эфирла передачаби (игровые стримы) дирули ахIен. Илди агарли диалли, жагьилтас нешла мез мицIирли ахIентили кавлули сари.
ЦархIил гьунира леб, дахъал арц харжхIедарили барес вируси. Рахли гьарил школализив, жумягIли гьачам, диктантла мерличиб, нешла мезли гъайдикIути видеороликуни чедиахъуси учитель дакIувиалри, мисаллис буралли, бахълис гIяхIбизурси сериалла бутIа, яра бучIантас гIяхIбизурси сегъуна-биалра анцIбукь, — иличибли бучIантачил бархбас кабизахъес вири.
Мерла блогертанира мез ахIерадирнилизи чула пай кабихьес бири, чула бурусилизи нешла мезла дугьби ва масхурти кадурхахъалри. ГIулухъаби телефонничи чумал сягIят хIербикIули саби ва блогертачи бирхули саби. Бахъли валуси блогерли сунени бурусилизи даргала, кIарахъала, лезгибала мезличил къантIти чумал дев кадерхахъурли масхара буралли, илди бахълис гIяхIдилзан, чули лукIутазир (комментарии) тикрардиру, жагьилтани хъумхIертурли кавлан. Илгъуна балбуцли мез дерцахъес хIебирар, амма жагьилталара учительталара ургабси хIергъудешла муцари (стена) бехъес вирар. Жагьилтани, классикала произведениебазирадти бутIни дучIесцун ахIи, нешла мезличил масхурта угьес, жаликIес, гьар секIал аргъахъес вирни чебаэс гIягIнили саби.
Иличил къяйли багьес чараагарси саби: мез лу­гIурбала технологиябачи хIедушалли, нешла мезличил делчIес, чедаэс, лехIирхъес вирути видеоби (контент) агарли, сарира жагьси адамли расписание хIясибли ахIи, сай-гIяхIъулали чердикIибти, лерилра школала къайгъни пайдаагартили кавлан. Гьарил хъалибаргли, чула челябкьла ахIерабирули, камси манзилла кункдеш бархьбатурли, дурхIначил хала бегIтани чус датурти, нешла мезли гъайхIебикIалли.

Самира МяхIяммадова,
ДГУ-ла журналистикала отделениела кIиибил курсла студентка