Юртаначи пахрубирухIели ахIенара

Рахъ дебали разилира, сегъуна-биалра ну ташмишрикIуси масъалализир, ил манзиллизирал, бусурман диннизиб иличила се бикIулира или пикрирулхъниличи. Бусурман диннизир биалли дунъяла гIямруличил дархдасунти лерилра суалтас чедетаахъили дурибти, чула бархьдешлизиб сегъуналра ташмишдеш агарти жавабти лер.
МяхIячкъала, илкьяйдали цархIилти Дагъиста шимира шинни дуцибхIели, илхIелира гьачамцун ахIи тикрардиубли, илди анцIбукьуназиб, чедибадси Аллагьла амруличил нушази аргъахъес дигуси мягIна бургар или пикрирухъунра.
Дила пикрумас жавабра баргира или гьан­бир­кули саби. Бусурман диннизиб бурили саби: «Кьияма гъамбиубси замана адамтани чула юртани ва мижитуни, дахъал харжани дирули жагадиру, ил­дачи пахрума биркьес, бехIбирхьур. Юрт-муса жа­гадирнилизиб саби-ургаб абзбикIар». Иличибли халкьла рухIла давла мискинбиубли, дунъяла давлаличи гъаргъдеш имцIабиубли биъни белгили чебиахъули саби.
Гьарли-марли, нушала халкьли лерилра чула цIакьани кайхьили, багьлабарес, ряхIятбиэс пик­ри­хIе­бикIули, саби хIербиэс жагати юртани дирули сари. ВегI хIерируси юртличибра багаласи селра леб­си ахIен или, мурталра нура пикририкIусира.
Дила неш халараибси юрт нушала шилизиб бегI­лара жагаси, халаси сабри, шантала дурхIнази Кьуръан дучIахъуси мадрасара сунезиб лебсири.
ГIур дила дудешлира нуша хIердиахъес шилизиб цIуба къаркъала юрт тIашбатур. Гьанна дирути юртаначил цугбуцалли, ил гьанбушесира ахIен, амма юрт лушухIели нушачи хьуравиубси гIяхIял викIусири: «ХIебкIути гIямру лерти диалри, набра дигахъира ишгъуна юрт, ну убкIусирану, хIебиалра гIямал бетарар». Гьарли-марли, динничи чекабизурти гьалабла халкьли хIялалдешличи, адамдешличи, гъабзадешличи, гIяхIялдешличи, гьарзаси уркIиличи, Аллагьла каламличи имцIали пикри бяхIчииусири, саби хIербирути юртаначиван ахIи.
Гьанна биалли, бахъал халкьлис, селрайчирра гьалар, жагати юртани диахъес дигули саби. Илди жагадирули, дуги-хIери акьудеш хIебалули бузули саби.
Халкьла юртаначирад шин чедидерхурли гIергъи, чула юртаначи пахрума биркьули бунагьлизи бикили ахIенара нушала халкь или пикрирухъунра.
Юртани дирухIели дебали дахъал харжани тIа­лаб­­дирути сари. Хъулри тIашдатес, илди жагали далкьаахъес, хъулрази ваяхI кадихьес, машинаби асес пикрибикIули, халкьли рухIла давлаличила хъу­мар­турли ахIенара?
ГIур секьяйда бурес вирара ЧевяхIси Аллагьли халкьлизи чула бунагьуначила? Гьанна адамтани жузи ду­­чIу­ли ахIен, газета, журнал къулбасбарес кьир­кьир­биуб­ли саби, ил багьандан илдира дучIули ахIен, рухIла давла се­гъуна сабил балули ахIен, чула нешла мез дагьесра бархли дигули ахIен. Юртани тIашдатес, илди ваяхIли ди­цIа­хъес, машинаби асес бузули лерилра гIямру харж­ди­рули саби.
Шинна балагь-кьадар дяхIчиаили, дунъяла мас­ли­чибад Аллагьла каламличи халкь ласбяхъяхъес гIеб­бурули бургар или пикрирухъунра. Дахъ дебали юртани жагадирни бунагьла баркьуди биъниличилакIун исламла диннизиб бурили саби.
Халкьла юртанира, илабси давлара, шинни хъус­дя­хъили ардихути машинабира селизилра хIе­дул­хъути диъни, бахъал халкьлизи ца заманализиб чебаахъили ва бар­кьудиличил бурили сай Кьудратла ВегIли или пик­ри­ри­кIулра.
Юрт-мусаличи дигила бунагь набзибра лебли бургар, ил агара хIерикIус, сенахIенну дила дахъал арц лерти диалри, нуни юртани дирира или мурталра пик­ри­рикIусира. Амма, нуни бегI гьалаб бучIуси, дебали гIяхI­си жузлигъуна разидеш дила уркIилизиб сегъуналра давлали, яра жагаси юртли дакIухIебиру.
ГIямру деркIили, дахъал жузи делчIи гIергъи, ур­кIилизи ряхIятдеш, паргъатдеш, бирхауди хьу­рабируси Дурхъаси Кьуръайчибра гIяхIси жуз гIур агарси биъни багьурли, гьар бархIи някълизи кайсули бучIни, (урус мезличи шурбатурси биалра) нуни деркIибти гIямрула дурхъаси давла биъниличила балулра. Кьуръан бучIниличил, илкьяйдали дунъяла пасихIкартани, пагьмукартани, гIялимтани делкIунти жузи дучIниличил дунъяличибси дила талихIла белгиси бутIа бархбаси саби. Ил багьандан Аллагьлизи шукри АлхIямдулиллагь рикIулра.
УркIи-уркIилабад адамлис дигахъуси гIяхIси секIал, ЧевяхIси Аллагьли хIялалсилизи хал­бируси саби. Юрт-мусаличирти ну­шала халкьла диги хIялалсилизи халдарили, дунъяличирти лерилра балагь-кьадар­лизибад нушала халкь бер­цахъили дигахъира.

Муъминат Хаттаева