Гьалабван Дагъиста пачалихъла уни­вер­ситетла ак­то­вый зал­лизиб халаси са­кIуб­дешри. Ила ДГУ 95 дус биъ­нила шадлихъличи рес­пуб­­ликала руководство, гIил­мула ва ба­гьудила цахI­на­­бикла вузанала руко­во­ди­тельти, декIар-декIарти дус­ма­­­зиб ДГУ-лизиб бучIули ка­лунти выпускникуни, пре­по­да­вательти, цархIилти хIян­чи­зар­ти ва сту­дентуни цала­би­килри.
Северный Кавказлизибра ха­ласигъуна вузла тарихла бя­хIяни, ишхIелла манзиллизир илар кьадричерти сагадешуни ду­радуркIниличила ва челябкьлализир дарестачила баянти гьандуршнилис сабаб­лира бетаур ил балбуц.
Даршдуслихълацад ман­зил­­лизиб ДГУ-ли халали ахIен­си педагогический ин­с­ти­­тутличибадли гIилмула-ба­гьу­дила зурбаси центрличи ба­айчи гьуни ахъили саби. Ил республикала, ва улкалара бархли, куль­­турала ва жамигIятла гIям­ру­ла бутIалира бетаурли саби. Иш­хIелла манзиллизиб илаб бучIули саби 19 азир студент, бу­зули саби цара байхъалара азир хIянчизар, вузла выпускникунала лугIи 150 азирличибадли шалгIеббухъи саби.
Университетлис мубаракла дугьби зайдухъахъун республикала ва Дубуртар Улкала тах шагьарла руководительтала, Россияла гIилмула Академияла, улкала машгьуртигъунти вузанала, гIилмула организациябала ва санигIятлашалти цалабяхъунала хIянчизартала шайзирадли.
Шадлихъла балбуц ибхьули, ДГУ-ла ректор Мур­та­за­гIя­ли Рабадановли баянба­риб университетла 95 дусла та­рихлизир дахъал наслубала гIибратчебси бузери, азирти адамтала кьисматуни ва багьудлуми тIинтIдирнила баркьудилис мардеш дирни белгидирули саби или.
«ИшбархIи нушала университетла хасси бархIи саби. Нушани ил 95 дус биънила юбилей дурабуркIулра. Шел дус камли илини даршдуслихъла гьуни ахъили саби. Илди дусмазиб халаси хIянчи дураберкIили саби, азирти ункъли хIядурбиубти дахъал наслубала вакилтазибадти специалистуни балкьаахъурли саби», — буриб ректорли.
ДГУ 1931 ибил дусла ок­тябрьла 8-личиб Дагъиста АССР-ла халкьла комиссартала Советли хIукму кьа­­бул­­барибси саби Да­­гъис­та агропедаго­ги­чес­кий институт абхьес ибси.
Жагьси рес­публикалис дебали хIяжатлири му­гIял­лимти, чулира дубурла гьарахъти шимази баайчи адамтас багьудлуми дедлугнила даража ункъбиахъес хIяжатти. БучIес багьандан даарицад аудиторияби ва общежитиеби агниличи хIерхIеили, вецIал преподавательли хIя­бал отделениелизир занятиеби дехIдихьибтири. БегI гьалаб 75 адам бучIули калунти саби инс­титутлизиб.
«Дагъиста пачалихъла уни­верситет нулличибадли бехI­бихьиб ви­кIалра хатIа бетхIерар, бурули сай ректорли, — кадрала шайчибси масъала арзес багьандан халаси кумек гIеб­баахъибси саби Северный Осе­­тияла пачалихъла универси­тет­ли».
Ректорли илкьяйдали ба­­гьа­хъур декIар-декIарти мил­­латунала гIялимтала ва педагогунала чебетаибси хIян­чиличилара. Илди уржили бузерилизи ахъибтири ва иш­хIелла манзиллизибра ил гIядат лебтанилра халаси иш­тяхI­личил бузахъули саби. Илди Дагъис­тайзи бакIили, республикаличил чула кьисмат цабарибсири ва гIилмула-пе­дагогикала кад­раби хIядур­дир­нилизир жигарла бутIа­кьян­­деш дарибтири.
Хаслира юбилей халаси мягI­ничебдеш­ли­чилсили бетаурли саби ил Россияла халкьа­нала цадешла Дусличил цугбикниличибли.
МуртазагIяли Хулаттаевичли гьанбушиб ЧебяхIси ВатIа дергъла замана ДГУ-ла преподавательтани ва студентунани улка багьандан чула жан ахIерахIедарниличила. Ит­хIели дергълизи саби-гIя­хIъулали арбякьунтири 116 сту­дент ва 15 преподаватель. Уни­верситетличил дархдасунти сари Советский Союзла Игитуни Шамсулла ГIялиевла, Александр Рыбниковла, ХIяжи Бугановла ва Николай Подорожныйла умира.
ИшхIелла манзиллизибра университетла студентуни ва выпускникуни леб СВО-лизир бутIакьяндеш дирули.
ГIяхIцад дусмазиб университетли багьудила бетуцуни дягIудирулицунра ахIи, специалистунира хIядурбирули саби гIилмулизиб бузахъес багьандан. 1950 ибил дуслизиб ил республикализиб халасигъуна вузли бетаурсири. 1957 ибил дуслизиб биалли СССР-ла министртала Советли ил Дагъиста пачалихъла университет бетаахъес ибси хIукму кьабулбарибсири.
ДакIудухъун белчIудила кор­пусуни, общежитиеби, спортла КIялгIя, планетарий, гIилмула библиотека, гьаладяхI дашулри гIилмула школаби.
ИшхIелла манзиллизиб ДГУ-ли 30-лицад улкала 70 уни­верситетличил уржибси бархбас бузахъули саби. ГIер­гъити дусмазиб 300 преподавательли вузани-дархкьябала дазурбазир стажировкализир бутIакьяндеш дарили сари.
ГIергъиси замана университетлизир гьаладяхI ардякьи сари инженерный центр, лугIурбала программа ва предпринимательтала сагадешуни.
Ишдуслизиб ДГУ-ла кIел аспирант Россияла Президентла стипендия касес лайикьбикили саби.
«Кадры для космоса» ибси программала дазурбазиб университет федеральный конкурсличиб чедибикиб. Вузли балкьаахъур «Манаров-1» иб­си цаибси багьудила космос. Дагъистанлан Советский Союзла Игит космонавт Муса Манаровла хIурматлис илгъуна у бедибси саби спутниклис.
ЦагьатIи проект леб «Каспий» би­кIуси карбоновый полигонна. Илра газла шайчирти хIялумцIлаби дура­дуркIнила гIилмула гьаргбаркьуни дура­­дуркIуси майданни бетарар.
Балбуцла дазурбазиб мезла масъала ахъбурцули Мур­та­за­гIяли Хулаттаевичли буриб: «ЛугIурбала дунъяличиб нешла мезанази белгиси мер буцахъес багьандан нушани кумекбарес хIяжатси саби. Илди чеалкIуси наслула вакилтас дяркъяхъес ва гъамтили диахъес имканбикIур илгъуна бетуцла кумекличил».
Университетла гIямрулизиб мягI­­ничеб­си мер бурцули са­би творчествола, спортла, жа­ми­гIятла гIямрула бетуцунанира. ДГУ-ла студентунани сархибдешуни дирахъули сари азадли мушулбашнила, дзюдола, волейболла абзаназир. Илдани творчествола ва лебил Россияла студентунала далуйтала конкурсуначирра гьаларти мерани дурцули сари. Университетла выпускникуни-ургаб 9 олимпиадала чемпион леб.
МуртазагIяли Хулаттаевичли балбуцла ахирличиб лебилра цалабикибтас баркалла багьахъур.
ГIур гъайухъун ДР-ла БекI Фёдор Щукин. Илини университет юбилейличил мубаракбариб ва багьахъур ил байрам чIянкIли студентунала, выпускникунала ва преподавательтала­цун ахIен, ил лебилра Дагъис­тан Респуб­ликала шадлихъра са­би или.
Илала гъай хIясибли 150 азир выпускник республикала гIякьлу-дагьрила лебгIеб халаси цIакь саби. Илди-ургаб леб машгьурти гIялимти, педагогуни, пачалихъла ва жамигIятла, культурала ва вачарла вакилти.
Илини ДГУ-ла выпускуни-ургаб, хIур­мат­ла къуллукъуни дузахъути жагьилти-ургаб Эдуард ГIябдулхаликьовлара у гьанбушиб. Ил ишхIелла манзиллизив ДР-ла БекIла жагьилтачил дурабуркIуси хIянчила шайчивси насихIятчи сай.
М.Ломоносовла уличилси Москвала пачалихъла университетла ректор, Россияла ректортала союзла президент ва Евразияла университетунала Ассоциацияла президент Виктор Садовничийли саламтала кагъар бархьиб ДГУ-ла коллективлис.
«Нушала университетунала узидеш, улкала багьудлумала бетуцлизиб халкьани цабирахънила гIядатуни даимдирнила чебяхIси бетуц саби», — балахъули сай МГУ-ла ректор­ли.
Университетунала Ассоциацияла президент, Астрахань­на пачалихъла технический университетла президент Ю.Пи­меновли, Россияла сагаси университетла ректор, профес­сор  О.Васильевани, МГУ-ла про­фессор Ю.Зинченкони ДГУ-ла препо­да­ва­тельти ва студентуни мубаракбарили ка­гъурти дар­хьиб.
К.Хетагуровла уличилси Северный Осетияла пачалихъла университетла вакиллира кIелра вузла уржибти бархбасуначила къугъати гъай дуриб.
МяхIячкъалала мэр Жамбулат Салавовлира университетла тарих республикала тах шагьарлайчил чIумали бархбасунси саби или багьахъур.
ДГУ-ла выпускница, ДР-ла Халкьла Собраниела депутат, республикала БекIла насихIятчи Людмила Авшалумовара ДГУ-личила гьанбикуни дурули, гъайрухъун.
Республикалис университетли гIилмуласи цIакь лугниличила буриб Рос­сияла гIилмула академияла Дагъиста федералласи хIялумцIлабала Центрла директор академик Ахъай Муртазаевли.
«Центрла лебилрара-сера хIян­чи­зарти ДГУ-ла выпускникуни саби. Нура илдала лугIилизивадси сайра. Университетлизиб багьуди касибти специалистуни сегъунти-дигара учреждениебазиб ва организациябазиб бузес бирули саби. ДГУ-ли бегI гьалаб барес хIяжатси хIянчи саби багьудлуми дедлугни, кIиэсилра – багьудлуми дедлугни, хIябэсилра – багьудлуми дедлугни. Ил баркьудиличил ункъли бажардибиркниличира вирхулра», — иб илини.
ЦархIилти гъайбухъунтанира университетлис дахъал гIяхIти гъай дуриб. Байрамла балбуцла башрилизиб ва ил ахирличи биркухIели ДГУ-ла пагьмучебти гIяртистунани къугъати номертачил цалабикибти разибиахъуб. БегIла гIергъи ДГУ-ла студентунани университетличила далай зайбухъахъун.

ПатIимат Кьурбанова