Наб дебали дигахъис музейлизи рашес. Илар дахъал тамашала гьар-урла ваяхI чедаэс вирар. Илдачи хIерикIухIели, илди вегIлизи гъайдикIутиван билзан, дила хIулбала гьалар мицIиртиван хIердикIар.
Иш гьакIлизир ну дила передача кайсуси хасси кьукьяра нура «Дагъис­та ши» бикIуси музейлизи рякьунра. Илала генеральный директор сари Зумруд Запировна Сулайбанова. Илини халаси хIянчи бариб ил музей акIахъес. Ца миллатлацун ахIи, Дагъиста лерилра миллатунала ваяхI чедаэс вирар илар. Гьарли-марли, Дагъиста миллатуни дебали уржибти сари. Ил музейра декIар-декIарти миллатуначи хасти ваяхIличил жагабарили саби. Баркалла биаб нушала пергерси Зумруд Сулайбановас музейлизиб чебетаибси хIянчи барнилис. Гьанна РГВК-ла репортерличил рарх музейлизи арицIулра, илини гьарил секIал чедетаахъили хIясибдарили, кайсули сай. Нушаб генеральный директорла заместитель Амирбег ГIябдуллабеков гьуниваиб. Илини нуша музейлизир мерладарибти секIайчил тянишдарира.
Даргала анкъи. Илар дубурлан хьунул адамтала гьар-урла жагати палтар гьаладихьилри. Илди хIясибли декIар-декIарти миллатунала хьунул адамти секьяйдали бегIбирули калунтирил багьес вирули сай. Илди-ургар лерри ХIямшимала, Усишала ва цархIилти шимачи хасти палтар, жагати ваяхI. Амирбег Рабазановичли гьарил секIал набзи ва репортерлизи «Дагъиста ши» бикIуси Дагъиста лерилра миллатунала шимала гьар-урла гIямру сегъунтирил далахъуси, палтар-кьяшличила бурулри. ЛебгIеб биштIаси заллизи илди лерилра секIал кадарцахъурлири. Дила пикрили, музей халабарес гIягIнилири, илар лерилра секIал кадихьес кьакьалири. Наб тамашабизур жагаси кьани, сабира 1901-ибил дуслизиб барибси. Ил Сергокъалализибад хибсири. Гьалар илдигъунти кьунби дирутири гьарилла хъулир, гьанна илди агара. Дила хала дудешлара бири илгъуна кьани, сабира 200 дус биубси.
КIиибил бяхIлизир хьунул адамтани дихути жагати арцла ваяхI кадихьилри. Илдала уста Хъярбукла шилизивадси Арслан ГIяйсакьадиев сай. ТамашахIейэс хIейрар хъярбуканра арцла ваяхIла уста ветаурхIели. Хьунул адамла бекIличи чуткъа-алав диршутири урцIли ва цархIилти жагадешуни. Баркалла биаб Арслайс, илкьяйдали жагати ваяхI дарнилис.
Лер ишар МяхIяммадрасул Кишевла (гIярбукIан) арцла ваяхIра. Ил машгьурси сайри Россиялизивра. Гьанна ахиратла хъули арякьи сай ил. Кубачилантала палтар, жура-журала кIазанира лер илар гьаладихьили.
Гьар-ур столани, утни лерти ахIенри. Халаси кIабатI чебиулра бяхIличи чебяхIкахъили, ил-алав адамтира букес кабиили саби. Амирбегла гъай хIясибли, ил сунела хала дудешла сабри, суненира шилизибад музейлизи кабухибси.
Гьар шайчибад жагали някьишбарибси кIарахъантала бяхI чебаэс гъамрирулра. Дебали жагати палтарличилси цIикури, илала бекIличиб арцла матяхIличил жагабарибси кIана, илала дяхIра кIапIли сари.
— Илди палтар нушази музейлизи кадихьахъес ГТРК-ла директор Луиза ХIяжиевнани гибти сари. КIарахъантала цIикруми секьяйдали бегIбирули калунтирил лебтазилра чебаахъес. Илкьяйдали илар ГIяндила хьунул адамтала палтарра лерри. Илала бекIличиб тамашала кьапIагъуна секIал баршилри. Ца бяхIличиб тамашала тIал чебиулри. Ил тIайзи чула гIямрулизир кадикибти тамашала анцIбукьунала тарихличила лукIулри. Лер илар цархIилти ваяхIра: шунгри, кьям-кIуцIул, ва дахъал цархIилти секIал.
Музейлизир гьаладихьилри табасарантала миллатличи хасти ваяхIра. Кьалтин бушути хасти гIягIниахълуми, гьимирти…
Къумукъунала хьунул адамтала палтар-кьяш, илдачи хасти гIягIниахълумира чедаэс вирар. Къумукълан хьунул адамла бекIличи букIулси кIана — тастар чекабуцилри. Гьаннара ил бузахъули саби илдани. Къумукълантани дузахъути ваяхI сари: жикьи ва чугур.
ВаяхI кадихьибси биштIаси хъали, лебилра Дагъиста миллатунала ваяхIлис мер баргилри илаб. Дурхъати ваяхI лер булугунала миллатлара, хьунул адамтала палтар жагати сарри, гIянжилизирад дарибти гIягIниахълуми, Балхъарла гажинти.
Къазакъунас декIарбарибси юртра тамашаласири. Илар илдани дузахъути ваяхI чедаэс вири.
Ногъайлантала юртлизир хъу балцути, анкIи умудирути, илди дурчути гIягIниахълуми, иркми ва дукI гьаладихьилри.
Амирбег Рабазановичли Дагъиста дурар чули дурадуркIути выставкабачила, цархIилтала илдачи алкIуси иштяхIличила гьар секIайчила чебетаахъили буриб. Илдани гIурра сагати проектуни хIядурдирули сари.
Дагъиста писательтала, поэтуналара чуйнара гьунибаъниби дура­дер­кIиб музейлизир. Дубуртас, саби хIербирути мер-мусалис багъишладарибти назмурти делчIахъун.
Буралли, музейла тамашала программа леб. Музейли цархIилти республикабазирра чула ваяхI дихули сари ва илабти адамтира дагъистанлантала культураличил, тарихличил тянишбирахъули саби.
Музейлизиб ца журнал леб, сунезира гьарил ила вякьунсини сунела пикруми лукIуси. Дагъистайзи башути туристуни ила абицIули саби ва чедаибтани чучи барибси асарличила пикруми лукIули сари журналлизи.
— Музейтази вашес чебси саби гьа­­рил дагьричевси адамлис, гьарил мил­латла тарих, культура дяркъес ба­гьан­дан, гьаларла дусмази, тарих­лизи ухI­наухъес, — викIули сай А.Ра­ба­за­но­вич.
— Нушала хьунул адамти, хаслира жагьилти рурсби иша бакIес хIяжатли саби, сегъунти палтар челгьутирил Дагъиста хьунул адамтани багьес багьандан. Илдани ванза ушкути, хъусдикIути цIудара хIевни челгьути ахIенрину, жагати миллатла палтар челгьутири.
Амирбег Рабазановичли бурули кьяйда, музейли Москвализир, Астафьевала уличилси музейлизир выставкаби детерхур. Гьалабван Николай Карамзинна творчестволис хасбарибси выставка дураберкIиб «Дагъиста ши» музейлизибра, «Поэты в массы» бикIуси проект хIясибли, Калугализиб, Къарачаево-Черкессиялизибра. Художник Сиражудин Батыровли Франциялизиб сунела суратунала выставка дураберкIиб.
Гьалавван Тунислизивад нушачи Рашид Корейши бикIуси адам вакIиб. Ил сайри кьурейшитунала тухум даимбарибси адам. Ил Кьала-Кьу­рейшла ванзаличи архIяличил вякьун ва къаркъубази делкIунти дахъ­хIи диубти, жявхIелла белкIани дел­чIун.
— Нушала «Память» бикIуси проект хIясибли, Санкт-Петербурглизив хIерируси Дагъиста художник Арсен Кардашевла выставка барес хIядурдикIулра. Ил багьандан нуша мугьлатагарли дузулра, — викIи А.ГIябдуллабеков.
— ХIушаб кумекбируси чи лева?
— Чилра агара, нушала хIян­чи­зартани дирути сари лерил хIянчи.
— ХIушала музейлизи ваяхI лугулив чилилра?
— ГIе, лугутира бирар.
Нушани Дагъиста БекIла грант касира. Ил грантла харжани хIясибли, далкьаахъурти палтарра лер.
— ХIушаб халаси баркалла, илкьяйдали гъираличил дузнилис ва хIушачи бакIибти разибирнилис. Берхъаб хIушала музей гIурра.
Музейлис багъишлабарибси назмура хIушаб гьалабирхьулра, ахIерти газета бучIанти.

Аминат ГIябдулманапова,
Дагъиста халкьла поэт