«Кьудратла ВегIла уркIецIили бихIяб лебилра!»
…Дила дудешла узикьар левсири МяхIяммад ГIяхIмадов бикIуси, ЧебяхIси ВатIа дергъла бутIакьянчи, дергълизивад сукъурвиубли чарухъунси. Унраличирси сунела рузикьар ГIяйшала хъалибаргличи шадив вашусири, гIяйсара убирхъули сайра. Ил унрала дярхъла хъалчивад вет-садулхъусири.
Цагьачам унрани дярхъла хъалч чеббердили сай, сагали чебихьес или. ГIяйша ралкьхIеурли лералли иличила бурес, МяхIяммад шадив вякьи сай.
— Гьуя, дила узикьар, гьанна итавад гьуни агара или бурили бекIхIериубрагу, чили буриба, чинад вакIирив? — хьархъаррикIули сари ГIяйша.
— Набзи чилилра селра хIебуриб, ну вашуси мерличивад вакIира, — жаваб чарбатурли сай МяхIяммадли.
Якьинбиубли саби хъалч чеббердибхIели удиб калунси лацла чевкад шалгIевухъи виъни сукъур адам.
Илгъуна анцIбукьличи дебали тамашабиубти ТIантIала шила шантази бусурман динна гIилмула гIялим Баргъула МяхIяммадли бурибсири «сунес ил мерличивад кайкес кьадарли ахIенхIели гьунира чехIебиуси адам лацла хъарличивад шалгIевухъес виубси сай» или.
…Иманчевсили виэс багьандан бусурман адамлизир диэс гIягIнити шуртIразибад цали бетаруси саби, бикIар, кьадарличи вирхни. Гьарил инса сунела кьисмат бирули саби, — бархIехъ араси адам савлилис таманкайубли увулхъули сай, гьундурачир хатIаби дахъдикIалли ахIенси, камдикIули ахIен; хIуркIбани арбихути, урхьназиб гIяндбиркути, дубуртачибад убяхIбиркути…
Се бетаура Непаллизиб! Нушала районна Кавкамахьилизиб жагьилти хIябал мурул адам, шадибгьуни бируйхIиб шакра хIебикахъили газли гIяндбушили уббухъун…
Ишди бурхIназир нушала республикализир 1999 ибил дусла анцIбукьуни гьандикахънилис багъишладарибти далдуцуни детерхур. Къиянси замана сабри ил. Ишабси агиличил тянишвиахъес вархьибси Степашинни ибсири ДР-лизибад декIарбикес асубирар или. ИтхIели РФ-ла Правительствола бекIдешличи вакIибси Владимир Путинна ва Дагъистан Республикалис гьуни чебиахъуси МяхIяммадгIяли МяхIяммадовла гIякьлули, балгундешли Дагъистанра арагIебли Россияра халаси палакатдешлизирад дерцахъес имканбакIибсири.
Гьайгьайрагу, хъумартес асухIебирар илгъуна баркьуди бетерхахъес багьандан чула жан харждарибти гIяхIгъубзни, гIяскуртала бургъанти, милицияла хIянчизарти, саби-гIяхIъулали душмантачи къаршили дурабухъунтира.
…Гьанбиркусирив илди анцIбукьунас гIергъи нешанала, рузбала уркIби кьакьадакIести дуги-хIери гIурра дакIес асубирар или. Россияла душманти паргъатхIебиубли уббухъун. Къиянси 1999 ибил дусра гьуниббатурли, Чечентала мер-мусаличи минабиубти къачагъунира агарбарили, Владимир Путинна бекIдешлиуб улка гьунчибиркес бехIбихьибхIели, 2014-2015-ибти дусмазир Западли гIердурцули, Украинализир вяшдухъунти урехила авара цIакьдиубхIели, Россияла хъархIерагардеш калахъес багьандан 2022 ибил дуслизиб дявила хасси балбуц бехIбихьес чебуркъуб.
СВО бехIбирхьухIели чис хабарри Западла улкнала бургани, чула халкь Гитлерла фашистуназибад берцахъибти биъниличилра «хъумартурли», Россияличи илцадра халаси гьими дигIянкабарили биъни?
1999 ибил дуслизиб акIахъубси «Интербригадала» бутIакьянчибас дявила анцIбукьуназибтачи сагали кумек бихули башес, гIямрулис урехилати мер-мусаличи биэс хIяжатбиркур илира гьанбиркусирив! Ил организациялис бекIдеш дируси гIяхIгъабза дарган, Афганистайзирти дургъбала бутIакьянчи, 1999 ибил дуслизир детаурти къачагъуначилти дявтазиб чедибдеш сархнилизи халаси пай кабихьибси Дахадаевла районнизивадси МутIалим МутIалимовла гIямруличила абзур жуз белкIес лайикьли саби.
ХIера, гьаннара ил чIумаси дубурлан вашули сай урехила архIяличи. Иличил варх 32-эсил архIяличи укьес хIядурикIули, кумек бурчули гьар мерличи виуси Усишала шилизивадси ГIяли-АсхIяб МяхIяммадов къаршиикиб чумал бархIи гьалав.
«Диургу гьанна бикайчи хIуни ахъибти гьундури!» — бикIути гъамтачира гIяйиббарес хIейрар, ГIяли-АсхIяб биалли викIули сай: «ХIулбала гьалабад аркьули ахIен дахъ къиянти тяхIяр-кьяйдализиб бургъути гъубзни! «Сегъуна кумек гIеббаахъес виишара нуни илдас, чедибдеш жяв-жявли сабаахъес?» — ибси пикрили паргъатли валтули ахIенра».
ГIергъиси замана ГIяли-АсхIябличил варх вашули сай илгъуна урехила архIяличи Ахъушала шилизивадси ГIябдуллагь БяхIяндовра.
МутIалим МутIалимов, ГIяли-АсхIяб МяхIяммадов ва ГIябдуллагь БяхIяндов Ахъушала шилизи бакIили, районна активличил гьунибаиб ва СВО-ла бутIакьянчибас кумек гIеббурцутас баркалла багьахъур. Школабала мугIяллимтачил, бучIантачил къаршибикили, буриб, сецад халаси кьадрила баркьуди сабил Россияла дахъал миллатунала халкьани фашизмала балагьлизибад берцахъес бургъутас кумек гIеббуцни.
Ахъушала районнизиб кумек гIеббурцнила шайчибси суал бекIбархIил сунела хIерудилиу касиб «Ахъушала район» МО-ла бекI МяхIяч ГIябдулкаримовли. Ил баркьуди гIеббуциб илала заместитель, районна хьунул адамтала советла председатель Эльвира ХIясанхIусейновани, районна шила хозяйствола управлениела начальник ДаудхIяжи Даудовли ва цархIилти жавабла хIянчизартани.
Районна экономика гьалабяхI арбукнилизи халаси пай кабирхьути ва СВО-ла бутIакьянчибас кумек гIеббурцути жавабла хIянчизартас, районна администрациялизи жибарили, шадлихъла аги-кьяйдализиб баркалла багьахъур ва ХIурматла Грамотаби дедиб. Илди сабри Советский Союзла Игит Сумен Кьурбановла уличилси МухIела агрофирмала руководитель МуртазагIяли ХIябибуллаев, К.Марксла уличилси СПК-лис бекIдеш дируси Марат СултIаниев, «Гъуладти» СПК-ла руководитель ХIябибуллагь МяхIяммадов, «Ахъуша» СПК-лис дахъал дусмазир бекIдеш дируси МяхIяммад ГIяйсамирзаев, «ГIялихан» бикIуси КФХ-ла вегI МяхIяммад Кьунниев, «ТIебекмахьи» СПК-ла руководитель ГIяшурлав Юсупханов, «Усиша» СПК-ла руководитель ХIяжи Рабазанов.
Районна администрацияла шайзибад баркаллаличи лайикьбикиб БурхIимякьмахьилизивадси АЗС-ла вегI Шамил МяхIяммадов; къаркъала карьер бузахъути Насруллагь МяхIяммадов ва МяхIяммад МяхIяммадов, Ахъушабадти предпринимательти Сиражутдин ГIямаров, ГIяли ГIябдуллаев, МяхIяммад МяхIяммадов, Арслан ХIусейнов.
ГIяли-АсхIябли тиладибариб газетализибад баркалла багьахъес СВО-лис кумек гIеббурцнилизи халаси пай кабирхьути ишди адамтасра: Ахъушала районна духIнарти къуллукъунала отделла начальник МуртазагIяли Кьурбановлис, МухIела гимназияла директор МяхIяммад СалихIовлис, илала заместитель Зубайдат Амировас, «Память гор» Ассоциацияла сопредседатель Зумруд ШяхIбановас, ХIинтIала шила администрацияла бекIла къуллукъуни дузахъуси Зубайдат БяхIмудкьадиевас, предпринимательти Шамил МуртазагIялиевлис, ГIябдуллагь СултIангIяхIмадовлис, МяхIяммад Ибрагьимовлис, Чарак ГIялиевлис, багьудила управлениела хIянчизар МяхIямммад ХIямзалагIялиевлис, МухIела шила администрацияла бекI Ислам Муртазаевлис, «Усиша» СПК-ла директор ХIяжи Рабазановлис ва бухгалтер Хамис ХIянаевас.
Кумек гIеббурцуталайчиб гьунар халаси саби дучибти секIал дявила авлахъличи диахъутала, итарти тяхIяр-кьяйда чедаили, хъумартес хIебирутала, бургъантачирад къиян-жапара черардякьи, «чедибдеш» ибси девра зайбухъи, дявила анцIбукьуни жяв-жявли ахирличи дикахъес «гьатIи се баришара» ибси пикриличил хIербирутала.
«Гьалар диубтачир гьаннала къиянти сари» — бикIутира леб. Буралли, дявти гьамадти диэс хIедирар, амма гьанна лерхIели гьалар агарти ярагъра, бяхIчикаибхIели цакабиубти душмантани халаси цIакьра, ил мерличиб бургъутала гьунар гьанналис гьалаб бургъули калунталайчил цугбуцес вирару!
Ца адамли буриб ишгъуна анцIбукьличила: «Интербригадалис» бекIдеш дирусила урши, мединститут таманбарили, хирургла санигIят касибси жагьил адам, дявила хасси балбуц бехIбихьибси бархIиличивад сай-гIяхIъулали арякьи уили сай бяхъибтачи хIеруди бирес багьандан госпитальлизив узес.
Ишдуслизив кьяшлизивад вяхъили, госпитальлизив сагъвируси замана дудешличи зянкъдяхъили, викIули сай: «Дудеш, нушани цали цала гIяхIил иргъули дуира, цалис цали хIейгибизеси хIебарира, ну хIечи разили, хIу набчи разили хIердиэс къайгъибарира. Гьанна хIура хIялалвиаби, дудеш, нура хIялалватаба!»
— Сен или викIусири, урши? ВерхIна хIялалвиабину, дати илдигъунти гъай, кьяшра сагъбиахъубли, хIела хIянчи даимбарес пикриикIен! — жаваб бедили сай дудешли.
Душмантани госпитальлизи дронти игьубли, бяхъибти гIяхIцад бургъантасра медицинала хIянчизартасра гIямрулизиб бегIлара гIергъиси дугили уббухъи саби...
БегIти разибирар урши акIубхIели, илини диплом касибхIели, хъайчикайибхIели. Чисалра гьанхIебиркур цархIил тяхIярли биэс бируси саби, жагьил адам гIямрулизивад арукьес асубируси саби или. Дунъяла балагь-кьадар дахъ-дахъал сарли, анцIкьи-децI се жураличир — дигара дакIес асубирули саби.
ГIямрулизиб сегъуна-дигара анцIбукь бирули биалра, илдазибад цалра ахIебиркур сунела ВатIанра халкьра багьандан, улкала челябкьла багьандан сай-гIяхIъулали дуракавхъи жан харждарибсила гъабзадешличил. Нуни ишдигъунти пикруми гьандуршути илди гIяхIгъубзнала гIелабтас маслигIятван кадилзули диэсра асубирар, — чумилра дакIубулхъулигу жагьил адамти бегIтала ибси хIебирути, наркотикуназибад, держлизибад улхути, ВатIайс хаиндеш яра хъулкидеш дарили танбихIлабирути, иличибли неш-дудешлис халаси талихIагардеш ва ахирагарти урези кадирхьути! Дунъяличив кавлуси чилра агара, бегIтас уркъубяхъ ахIи, гъабзадешла хабар гIелаб батуртала — илра гьунар саби, сунезибра ахъри лебси бегIтала сабурлис хьулчили бетаэс, ЧевяхIсила ахърила халадешла, уркIецIила цIакьдешла икьайчил.