Къияндешунани дебшларарибси
Гьалаб чучила селра хIебелкIунти адамти районнизиб чумилра лебли бургар. Илдазирад ца сари ПатIимат СягIидова, сарира 1922 ибил дуслизир МухIела шилизир, — партизантала отрядла командир, дунъяла цаибил дергъла бутIакьянчи СягIид БяхIяммаевла хъалибарглизир акIубси. Иличила бурибсири сунела узи НухIли.
Шила школализир верхIел класс тамандарили гIергъи, ил УллугIяяла шилизир учительницали рузули калунтири.
1941 ибил дуслизир ЧебяхIси ВатIа дергъ бехIбихьибхIели, ПатIимат сунела шилизибси почтала отделениелис бекIдеш дирули рузес рехIрихьиб, цазаманализир школализир дурсрира кадирхьутири.
— ПатIимат дила халаси рузи сарри, — гьанбиркахъули вири илала узи НухI СягIидовли. — Дергъла замана ну виштIали вирусири, амма наб гIяхIил гьанбиркур, сецад къайгъни дакIудирутирил ПатIиматли. Шила жагьилти, учительти, цархIилти хIянчизарти дергълизи арбукили, лерилра хIянчи дурхIначи, хьунул адамтачи, бухънабачи хъардикилри.
Сунела зилантазибад шила актив цалабяхъили, ПатIиматли бургъантас хIяжатдиркути секIал, ярагъ дарес багьандан язла тIалхIяна, ванати палтар, берк-бержла продуктуни дурчнила хIянчи бекIдирутири. Ахъуша рашусири ва риштIаси рузи Уммукусумлизира кумекбарахъили, къакъличи гIелахъили, МухIела шилизи почта бихусири, гIyp ишаб декIарабарили, ЧебяхI МулебкIи, ХIерхмахьилизи, ПаняхIмахьилизи ва УллугIяялизи бихусири.
Илди хIянчи дарахъес кумеклис ПатIиматлис колхозли урчи бедиб. Урчиличи мурдали районна центрлизира шимазира рашусири. Шимазирад дучили, бургъантас дурхьути посылкаби Ахъуша дихи, Ахъушарад кагъурти, пенсияби, пособиеби шимази чула бегIтачи диахъи. Ил хIянчи гьамадси ахIенри, сенахIенну алавчарли къачагъуни дакIубухъири ва илди чебулхънила урехи лебри. Илдани гьункьябала лебдеш хъямбирнила анцIбукьуначила хабурти тIинтIдирулри.
МухIела шила Совет ва почтала отделение ца юртлизир мерладиубтири. НухIли бурули кьяйда, гьачам ил юртлизи арц хъямдарес или къачагъуни чебухъунтири. Ил мерличив къаршиикибси ГIябдулвяхIид бикIуси шила Советла председатель, къачагъуначи къаршили дуравхъунсири. ИлхIели къачагъунани къавгъализив ил кавшибсири.
Ил анцIбукьлис гIергъи Ахъушала районна духIнарти къуллукъунала отделли ПатIимат СягIидовас, сунела хIянчи урехила биъни пикрибарили, карабин ва вецIал патиран дедибтири.
— Гьачам шими чедидирхъухIели ПатIиматлис авал къачагъ къаршибикибтири, — бурусири илала узини. — Жагьил рурсиличи чебухъес ламусли кьабулхIебариб биэс, лебси мерличибад вяшбухъи ахIен.
— ДиргIули ахIенраяв? — или саламра бедили, шайчибси карабинра балбарили, урчи къалабабарибси ПатIиматлис ца къачагъ гIевваили, викIули сай:
— УруххIекIулрив? Гьунирралтаригу, дила рузи!
— Баркалла! — жаваб бедили сари ПатIиматли. — ХIушазирад сарра ну урухкIуси! ХIушани ратасли, гIyp ну хIералтуси левси ахIен! — или, илдачирад къалабали гьарахърикили сари.
Ил анцIбукьлис гIергъи ПатIиматли виштIаси узи HyxI варх викусири, — урчиличи сунела гьала катурли, алавчарли хIерикIахъес. Кьадуби вяшдухъалра, бяхIлизирад гIянжи хIусдухъи чедаалли, 7 дус виубси узини тIама-гьама ахъдурцухIели, «ХIуни ну имцIякь паргъатагармарираба, къачагъуни чебаибхIелицун балахъен!» — или рикIусири.
Дергъ таманбиуб. ПатIиматли партияла райкомла, комсомолла райкомла чумилра Баркаллала кагъар, ХIурматла Грамота, «Чедибдешлизи кабихьибси пай багьандан» бикIуси медаль касиб.
1946 ибил дуслизир П.СягIидова ЧебяхI МулебкIила школала директорли рузули калун. Чумал дус дикили гIергъи партияла райкомла хьунул адамти-ургаб хIянчи бируси отделла инструкторла къуллукъличи каратур. ГIур ил отделла заведующая рариб. РахъхIиагарли — комсомолла райкомла цаибил секретарь ретаур.
Дергълис гIергъити дусмазир ПатIимат урчиличи мурдали шимази рашусири, жагьилти ва хьунул адамти-ургаб иргъахънила хIянчи дурабуркIусири, комсомолла райкомли дедибти хъарбаркьуни тамандарес дуги-хIери цадарили рузусири.
1953 ибил дуслизир П.СягIидова МяхIячкъалализибси партшколализи ручIахъес рархьиб ва гIяхIти кьиматуначил ил хъараахъурли, сунела районнизи чаррухъун. Сагали хIянчилизи ахъиб.
— Къиянти дусмазир дарибти жавабкарти, урехила хIянчили асарбариб биэс, ПатIиматла арадеш нукьсанбикиб ва авцIали дусла гIямруличир, 1962 ибил дуслизир гIямрулизирад шалгIеррухъун.
— Илала хъали-цIара гьархIедизур, дурхIнира кьадархIебиуб. Чум дус дикиб диалра, ишбархIиван хIулбала гьалаб саби халаси рузила сипат, кункли урчила къакъличир рагьаррухъи, тямхъбарили ургьурра, архIяличи гьайрируси, — бурули вири НухIли. — Дергъла къиянти дусмани илкьяйдали чIумабиахъубтири рурсбира рузбира. Илдачила хъумартес асухIебирар!
Марлира, нушала улкализир рузбасра, рурсбасра, лебилра хьунул адамтасра чIумадешра, яхIра, сабурра мурталра хIяжатдиркули дуили сари. Дурхъаси Аллагьла уркIецIила пай бааб гьариллис ва анцIкьи-децIлизибад мяхIкамбараб лебилра!