Дагъистан ибси дев дубуртала макьамван зайбикIули саби, пасихIдешли ва пахрули бицIибси. Буралли, Дубуртар Улкала илгъуна сипат гьарли-марли бархьли биънира тасдикьбирули саби. Республикала мер-мусаличирти бекIлидиубти лишантани – ахъти дубуртани, уктемти чIакнани ва чисалра мутIигIхIедакIибти шимани урхIмешули ахIенси къугъаси сурат алкIахъули саби.
Дагъиста дубурти илди къаркъала къалубицун ахIен, илди Кавказла рухI сари. Хъар-кьама закличил дархдикибти дубуртани чи-дигара хIяйраниру.
Дубуртала черкад уктемли кIайдяхIибти чIакнани дагъистанлантала хIял-тIабигIят чедиахъули сари – чIумадеш, урехиагардеш ва азаддеш. Ахъдешличирад дунъяличи хIердикIути чIакнани дубурлантас азаддеш ва адамдеш дурхъати диъни гьанбиркахъули саби.
Дубурла шими Дагъиста белхъхIебелхъуси бутIа саби. ЦацадехIти шими ца гIяжаибдешличил лусентазир, дубуртала бяхIяназир делши сари. Гьарил ши нушала Дубуртар Улкала давла саби. Амма, сепайда ил давла гьачамличиб-гьачам мискинбирули саби. Гъай дацIкадулхъути шимачила сари.
Дубуртала шими дацIкадулхъни культуралашалси ва тарихлашалси мусибатлизи халбирулра. Илгъуна анцIбукьличил дарх урхIагарти санигIятуни, дурхъати гIядатуни, тикрархIедирути гIямрула бетуцуни, наслубала бархбасуни детихъули сари.
Ши – дурхъати гIядатунала аслу-мина саби, сунезибси гьарил къаркъали кьамла тарихличила балуси. Жагьилти шагьуртази арбашухIели, наслуби дархдирхъуси гьимир къябудули саби. АхIерси ванзаличил бархбас къябберднила лишантани – лайкадакIибти юртани, дукьдуунти мижитуни, кьарли дакIибти дукьби уркIи кьакьабикIахъули саби.
Адамти шагьуртази гечбирнила мягIни нуни ункъли иргъулра, сенахIенну нура чумал дус риублира шилизирад шагьарлизир хIеррирули. Яшавбарес, гIямрула шуртIри гIяхIдухъахъес ибси мурадличил сарра нура нуван цархIилтира дура ардашути. Илкьяйдали дуб-дубли дацIкадулхъули сари шими. Шилизи рякьи, къунзрухъасли, уркIи кьакьадешли бурцули бирар, итцадра гIямру рурхъуси дила ХIурхъила ши ишгъуна даражаличи бикилигу или. Дусличи-дус школабазиб дурхIни камбикIули саби. Дила шицун ахIен, Дагъиста гIяхIцад шими илгъуна даражаличир сари. Шагьуртазибра адамти кабурцули ахIен, машинаби, мягIниагарти дуцIъала дахъал сари. Ишгъуна тяхIяр бахъхIи калес асухIебирар, адамти чула аслу-минала мер-мусаличи чарбулхъуси заманара лябкьян или гьанбиркули саби. ИлхIели багьла-багьлали шими «мицIирдирар», кьакьурби дурхIнала дукелцIили дирцIур, унхъри-хъуми сагасадирар.
Дубуртала кьяркьти шуртIразиб даршдусмадли цалабикибси халкьла культурала код бетахъахъес асухIебирниличи пикрибухъес чебиркур адамтас.
ПатIимат Мирзаева

