Камераличил Дагъистанкад
Пагьму кабилзахъуси саби бузериличил ва илизир диахъубти сархибдешуначил. Илис бикьридеш дирули сари РФ-ла ва ДР-ла культурабала урибси хIянчизар, РФ-ла киноби дурайантала Союзла Дагъиста филиалла председатель МяхIяммад Сулайбановлира, суненира искусствола бегIлара къиянти журабазибад цали сабси, кино чеббикIибси.
Ил бетуцлизир, гьайгьайрагу, декIар-декIарти санигIятунала устадешра сари-ургар дебали цIацIали дархдаси сари. Кинолизив узес вирар, амма ил бяхIчибизлизир сархибдешуни диахъес гьарилла-декIар имканхIебикIур. Амма МяхIяммад Мирзаевичли, бузерила ил кьяли сунела гIямрула бекIлибиубси хьулчили бетаахъурли, илизир гIяхIцад сархибдешунира диахъес бажардивикиб.
Сулайбанов МяхIяммад Мирзаевич акIубси сай 1941 ибил дусла августла 14-личив Сергокъалала районна ГIяямахьилизив. ЧебяхIси ВатIа дергъ бехIбихьибси дуслизив акIни багьандан, илала дурхIядешра гьамадти ахIенри. Дергъли М.Сулайбанов къияндешуни чекайсахъес, гIямрула гьалабизуначи ва детахълумачи хIерхIеили, мутIигIхIейкIахъес бурсивариб.
МяхIяммад Мирзаевич Донбасслизив шел дус калун ва 1955 ибил дуслизив сай акIубси шилизи чарухъун. Шила школализиб 5-ибил класс белчIи, Сергокъалализибси интернатлизи керхур. Илав ца дус учIули, Избербашлизибси дубурлан мурул адамтала интернатлизиб белчIуди даимбариб.
«Гьачам шилизи киноби чедиахъуси аппарат хибсири. Гумайлизи дурхIни ва бухънаби учибикилри. Мурдабала гIяскар хIербикIутачи хъярхъли кабухъунхIели, гумайлизибти лебилра ахъти тIама-гьамаличил бебшибтири. ИтхIели ил се кино сабрил балули ахIенри, гьанна биалли, балулра – «Амангельды иманов» (Средняя Азияла къачагъуначи къаршиси дергъ).
ХIера, илкьяйда ну бегIла гьалав киноличил тянишвиубсири. КIинайс, Михаил Ромла «13» бикIуси кино чебаибсири. Иличи хIерикIухIели, набра ил кинолизир бутIакьяндеш дарес дигахъира кьалли или гьанбиркусири…», — викIи МяхIяммад Мирзаевич.
ИлхIелири М.Сулайбановла челябкьлара белгибиубси. Илини школала гIямрулизир ва художестволашалти декIар-декIарти далдуцуназир бутIакьяндеш дирес вехIихьиб.
Кьанниван, Дагъиста театртала гIяртистуназирад ва режиссёртазирад дурсри кайсес багьандан, МяхIячкъалализи вашес вехIихьиб. Илкьяйдали Рустамовлира, Камаевлира ва Жидковеслира илис дурсри кадирхьутири. Илдани М.Сулайбанов вузлизи керхахъес кумекбарибсири.
М.Сулайбановли интернат таманбарибсири 1961 ибил дуслизиб. Ил дуслизиб Даргала театрра абхьиб. Ил илав узес вехIихьиб. 1962 ибил дуслизиб Ереванна художествола-театрла интститутлизиб урус мезличил режиссёртала отделение абхьиб. «Шула» кьиматуначил имтихIянти дедили керхур ва институт ункъли хъараахъур. Илала гIергъи, Арменияла ва Дагъиста министртала Советла хIукму хIясибли, «Арменфильм» киноби кайсуси студиялизир хасти устадеш касиб.
М.Сулайбановли «Базализи чархIевхъун» СССР-ла Игит В.Эмировличила буруси киноличибли диплом защититьбариб. ИтхIели дявила тема бухIнабуцибти цархIилти киноби касили ахIенри.
«Армениялизив калес дигусири, хъалира «Арменфильм» студиялизиб ва институтлизиб хIянчира лугулри. Амма, партияла обкомли ну ВатIайзи живарира: валлагь «ишаб киноби кайсуси студия ибхьули саби», ва «нушабра илдигъунти специалистуни хIяжатли саби»…
СССР пашбехъубли гIергъи, МяхIяммад Мирзаевич телевидениелизи шурухъун, ва илав кIел дус бекIливиубси операторли узули калун. С.Михалковла тилади хIясибли, М.Сулайбановли МяхIячкъалализиб РФ-ла киноби дурайантала Союзла Дагъистан филиал абхьиб. Ил абхьибхIейчирад гIяхIцад киноби касиб, халкьани-ургарти фестивальти дурадуркIес бехIбихьиб.
МяхIяммад Мирзаевичли 125-личирра имцIали кино, телевидениелис 3 азирцад видеосюжет касиб, театрла сценаличир шел спектакль кадихьиб, 10-личирра имцIали кинолизир бутIакьяндеш дариб. Илала бузери хIукуматлира ахъли кьиматлабариб – ил РФ-ла ва ДР-ла культурабала урибси хIянчизарла уличи лайикьикиб, Пачалихъла премияла кIина лауреат, ХI.ЦIадасала премияла ва Ленинна комсомолла лауреат ветаур, Гьалмагъдешла орденна ва Пётр I-ибилла орденна кавалер, декIар-декIарти шимала хIурматла адам сай. Илкьяйдали «Бузерила асилдеш багьандан» ва «Гъабзадеш багьандан» бикIути медальтачилра шабагъатлавариб. Буралли, илала бузерилис дурала улкнала кинола хIянчизартани бархли чихъси кьимат кабатурсири.
Илала «Дагъистайзиб ислам», «Арцанти чардулхъаб», «Дила уркIи дубуртазиб саби», «Гъал дус дикили гIергъи»… кинобани ахIерси ванзаличи, тIабигIятличи, халкьличи, ВатIа давлачебси тарихличи режиссёрла халати диги чедиахъули сари.
Буралли, МяхIяммад Мирзаевичли мурталра бутIакьяндеш дирути сари Дагъиста жамигIятла гIямрулизирра. Илкьяйдали илини мурталра нушала библиотекализир детурхути даргала далдуцуначира гьаввакIес, илдазир бегIлара жигарла бутIакьяндеш дарес, цалабикибтала гьалав гъайухъи, сегъуна-биалра темала черкад кагибти пикруми дурес замана бургу. Баркалла биаб сунес!
Бузерила урхIмешули ахIенси ва тамашала бетуц ахъси даражаличиб бетерхахъес халаси къайгъи дакIубируси, хIурматла МяхIяммад Мирзаевич 85 дус виъниличил бархбасахъи, ил уркIи-уркIилавад мубараквирулра. Илис къаркъаван чIумаси арадеш, хъулиб баракат, даршудеш дулгулра.