Пагьму кабилзахъуси саби бузериличил ва илизир диахъубти сархибдешуначил. Илис бикьридеш ди­рули сари РФ-ла ва ДР-ла культурабала урибси хIян­чизар, РФ-ла киноби дурайантала Союзла Да­гъис­­та филиалла председатель МяхIяммад Сулай­бановлира, суненира искусствола бегI­лара къиянти журабазибад цали сабси, кино чеб­би­­кIибси.
Ил бетуцлизир, гьай­гьайрагу, декIар-де­кIарти санигIятунала устадешра сари-ургар дебали цIа­цIали дархдаси сари. Ки­нолизив узес вирар, ам­ма ил бяхI­чибизлизир сархиб­дешуни диахъес гьарилла-де­кIар им­кан­­хIе­­би­кIур. Ам­ма Мя­­хIям­мад Мир­­зае­вичли, бузе­­ри­ла ил кьяли су­нела гIям­рула бекI­­ли­биуб­си хьул­чили бетаахъурли, илизир гIяхIцад сархибдешунира диахъес бажардивикиб.
Сулайбанов МяхIяммад Мирзаевич акIубси сай 1941 ибил дусла августла 14-личив Сергокъала­ла районна ГIяямахьилизив. ЧебяхIси ВатIа дергъ бехI­бихьибси дуслизив акIни багьандан, илала дур­хIя­дешра гьамадти ахIенри. Дергъли М.Су­лай­банов къияндешуни чекайсахъес, гIямрула гьалабизуначи ва де­тахълумачи хIерхIеили, мутIигIхIейкIахъес бурси­ва­риб.
МяхIяммад Мирзаевич Донбасслизив шел дус калун ва 1955 ибил дуслизив сай акIубси шилизи чарухъун. Шила школализиб 5-ибил класс белчIи, Сергокъалализибси интернатлизи керхур. Илав ца дус учIули, Избербашлизибси дубурлан мурул адамтала интернатлизиб белчIуди даимбариб.
«Гьачам шилизи киноби чедиахъуси аппарат хибсири. Гумайлизи дурхIни ва бухънаби учибикилри. Мурдабала гIяскар хIербикIутачи хъярхъли кабухъунхIели, гумайлизибти лебилра ахъти тIама-гьамаличил бебшиб­тири. ИтхIели ил се кино сабрил балули ахIенри, гьан­на биалли, балулра – «Амангельды иманов» (Сред­няя Азияла къачагъуначи къаршиси дергъ).
ХIе­­ра, илкьяйда ну бегIла гьалав киноличил тя­ниш­виуб­сири. КIинайс, Михаил Ромла «13» бикIуси кино чебаиб­сири. Иличи хIерикIухIели, набра ил кинолизир бу­тIа­кьян­деш дарес дигахъира кьалли или гьанбиркусири…», — викIи МяхIяммад Мирзаевич.
ИлхIелири М.Сулайбановла челябкьлара бел­ги­­­биуб­си. Илини шко­лала гIямрулизир ва ху­до­жест­­­волашалти декIар-декIарти далду­цу­назир бу­тIа­кьяндеш дирес вехIихьиб.
Кьанниван, Дагъиста театр­тала гIяр­тис­ту­назирад ва режиссёртазирад дурсри кайсес ба­­гьандан, Мя­хIяч­къалализи вашес вехIихьиб. Илкьяйдали Рус­та­мовлира, Камаевлира ва Жидковеслира илис дурсри кадирхьутири. Илдани М.Сулайбанов вузлизи керхахъес кумекбарибсири.
М.Сулайбановли интернат таманбарибсири 1961 ибил дуслизиб. Ил дуслизиб Даргала театр­ра абхьиб. Ил илав узес ве­хIихьиб. 1962 ибил дуслизиб Ереванна ху­дожествола-театрла интститутлизиб урус мез­личил ре­жис­сёртала отде­ле­ние абхьиб. «Шула» кьимату­начил им­тихIянти дедили керхур ва институт ункъли хъараахъур. Илала гIергъи, Ар­менияла ва Дагъиста министр­тала Советла хIукму ­хI­я­­сибли, «Ар­менфильм» киноби кайсуси сту­­диялизир хасти устадеш касиб.
М.Сулайбановли «Базализи чархIевхъун» СССР-ла Игит В.Эми­ровличила буруси киноличибли диплом защититьбариб. Ит­хIели дявила тема бухIнабуцибти цархIилти киноби касили ахIенри.
«Армениялизив калес дигусири, хъалира «Арменфильм» студиялизиб ва институтлизиб хIянчира лугулри. Амма, партияла обкомли ну ВатIайзи живарира: валлагь «ишаб киноби кайсуси студия ибхьули саби», ва «нушабра илдигъунти специалистуни хIяжатли саби»…
СССР пашбехъубли гIер­гъи, МяхIяммад Мирзаевич телевидениелизи шурухъун, ва илав кIел дус бекI­ли­виуб­си операторли узули калун. С.Михалковла тилади хIя­сиб­ли, М.Сулайбановли МяхIяч­къалализиб РФ-ла кино­би дурайантала Союзла Дагъистан филиал абхьиб. Ил абхьиб­хIей­чирад гIяхIцад киноби касиб, халкьани-ургарти фестивальти дурадуркIес бехI­би­хьиб.
МяхIяммад Мирзаевичли 125-личирра имцIали кино, телевидениелис 3 азирцад видеосюжет касиб, театрла сценаличир шел спектакль кадихьиб, 10-личирра им­­цIали кинолизир бутIакьяндеш дариб. Илала бузери хIукуматлира ахъли кьиматлабариб – ил РФ-ла ва ДР-ла культурабала урибси хIянчизарла уличи лайикьикиб, Пачалихъла премияла кIина лауреат, ХI.ЦIадасала пре­мияла ва Ленинна комсомолла лауреат ветаур, Гьалмагъдешла орденна ва Пётр I-ибилла орденна кавалер, декIар-декIарти шимала хIурматла адам сай. Илкьяйдали «Бузерила асилдеш багьандан» ва «Гъабзадеш багьандан» бикIути медальтачилра шабагъатлавариб. Буралли, илала бузерилис дурала улкнала кинола хIянчизартани бархли чихъси кьимат кабатурсири.
Илала «Дагъистайзиб ислам», «Арцанти чардулхъаб», «Дила уркIи дубуртазиб саби», «Гъал дус дикили гIергъи»… кино­бани ахIерси ванзаличи, тIаби­гIятличи, халкьличи, ВатIа давлачебси тарихличи режиссёрла халати диги чедиахъули сари.
Буралли, МяхIяммад Мирзаевичли мурталра бу­тIа­кьяндеш дирути сари Дагъиста жамигIятла гIям­ру­лизирра. Илкьяйдали илини мурталра нушала библиотекализир детурхути даргала далдуцуначира гьаввакIес, илдазир бегIлара жигарла бутIакьяндеш дарес, цалабикибтала гьалав гъайухъи, сегъуна-биалра темала черкад кагибти пикруми дурес замана бургу. Баркалла биаб сунес!
Бузерила урхIмешули ахIен­си ва тамашала бетуц ахъси даражаличиб бетерхахъес халаси къайгъи дакIубируси, хIур­матла МяхIяммад Мирзаевич 85 дус виъниличил барх­басахъи, ил ур­кIи-уркIилавад мубараквирулра. Илис къаркъаван чIумаси арадеш, хъулиб баракат, даршудеш дулгулра.

Салимат ХIяжиева,
Р.ХIямзатовла уличилси Миллатла библиотекала хIянчизар