Юриспруденцияла гIил­мур­тала ­док­тор, Дагъиста ­па­чалихъ­ла университетла про­фес­сор, ­ДР-ла урибси юрист, Да­гъис­та ис­кус­ствобала урибси хIяра­кат­чи, Рос­сияла пи­сательтала Союзла член, «Дарга» гимнла автор Мя­хIям­мад­запир Нур­мяхIям­ма­дович ГIяб­дул­лаев акIубси сай 1968 ибил дусла январьла 26-личив Ахъу­шала районна ХIямшимала ши­лизив.
1992 ибил дуслизиб хIунтIена дипломличил Дагъиста пачалихъла университетла тарихла факультет таманбариб, 1998 ибил дуслизиб биалли – юридический факультет. «Межнациональные отношения в Республике Дагестан в 1985-1995 гг. Опыт, проблемы, уроки» ибси темала чебкадси кандидатла диссертацияра бетерхахъур (1995). 2000-ибил дуслизиб илис доцентла гIилмула у бедибсири.
К.Хетагуровла уличилси Северная Осетияла пачалихъла университетлизиб докторантура белчIун (2005-2008-ибти дусми). Белгородла Миллатла хIялумцIлабала университетлизиб гIилмула стажировка бариб ва баягъи илаб «Государственность дагестанских народов: историко-правовое исследование» ибси темала чебкадси докторла диссертация бетерхахъур (2024).
1997-2025-ибти дусмазив ДГУ-ла юридический факультетла де­­канна заместительли узиб. Бу­­­ся­гIят ВатIа ва ихтиюрти дал­тахъ­­ни­ла тарихла кафедрала про­фес­­­сорли узули сай. Профессор Р.М.Мя­­­­хIяммадовла уличилси «На­­­­­­циональные и федеративные от­­­­­­ношения» бикIуси гIилмула-хIялумцI­­­­­­нила лабораториялис 2014 ибил дусличирад бекIдеш ди­­­рули сай илини. «Дагъиста пачалихъла уни­верситетла бегIла гIяхI­си­гъу­на преподаватель – 2019» дип­лом­ли­чил шабагъатлаварибсири ил.
Россияла пачалихъла тарихла ва ихтиюрти далтахънила ­темала черкадти даршалцад гIилмула хIян­чила автор сай. Илдала лу­гIи­лизирадли сари хIябал моногра­фия: К межнациональному вопросу в Республике Дагестан (1997); Меж­национальный вопрос в Рес­публике Дагестан: политико-пра­вовой аспект (2004); Этнополитические процессы в Республике Дагестан: историко-правовые ус­ловия эволюции (2004). КIелра гIергъити хIянчи США-ла Мичиганна университетла электронная базализи кадерхахъурли сари.
МяхIяммадзапир НурмяхIям­ма­­­дович­ла гIилмула хIянчурбала бекI­­­­либиубси ва хьулчиданси бе­­туц са­би: Дагъиста хал­кьани ­чу­­ла ван­за­личиб минала мил­ла­туни биъни, саби акIубси хьулчи ца биъни, Кавказская Албанияличибад бехI­­кабихьили дагъистанлантала гIя­датунира, низамтира ­гъамти­ра, мешутира, дархдасунтира диъ­ни, чула лебталалра пачалихъ ца биъни ва ил даршдусмазиб къяб­хIе­дердили даим­бирни деба­ли гIяхI­си саби. Илини халаси пик­ри бяхIчииули сай ­Дагъистара арагIебли Россия­лара цадеш чIу­мабикIахъути, хал­кьа­ни-ургабси уржибдеш им­цIа­бикIахъути пачалихъла ва ихтиюрти далтахънила шайчирти суалтачи. ХIямшиман гIялимли кабилзахъули сай — Дагъис­та халкьана­ла пачалихъдешла ва низамтала тарих РФ-ла давла саби, иларти мисалти иш­бархIира мягIначертира багалатира сари.
МяхIяммадзапир НурмяхIям­ма­дович­ла гIилмула хIянчурбала бекIли­биуб­си — Дагъиста миллатунала хьулчи ца биъни, тарихлизир илдала низамтира пачалихъра цадехI диъни, илди даршдусмазир къябхIедердили даимдикIни саби.
М.ГIябдуллаев машгьурси поэт-далуйти лукIан, композитор, 150-йчирра имцIали далуйтала ва ил­ди­цад музыкала композицияба­ла автор сай. Конкурсличи гьала­ди­хьибти 30-йчирра имцIали текс­­та­­­назибадли илала «Дарга» бикIуси гимн гIяхIсигъуна саб­­­­­ливан чеббикIибсири. Илала им­­­­­­цIатигъунти далуйти Дагъис­тай­­­­зир ва Северный Кавказлизир маш­­гьурдиубти сари. Даргала мил­латличирти дигили МяхIям­мад­запирлизиб дебали жагаси гимн белкIес пикри акIахъуб. Гьанна ил байрумтала, шадлихъунала ва гIя­датла бурхIназиб къугъали зай­би­кIули саби ва даргалацунра ахIи, Дубуртар Улкала цархIилти миллатунала вакилталара уркI­би разидирахъули сари. Ил дар­шу­деш­личи, малхIямдешличи, гьу­нар­тачи, балгундешличи жи­би­кIу­си дубурлантала дурхъаси рухI­ла­­шалси давлали бетаурси гьигь са­би. Адамла гIямрулис хIяжатси, чебяхI­си гьигь!
Германиялизиб дураибси «Северный Кавказла халкьанала мезанала ва лугъатунала словарь» (2010) бикIуси жузлизи дарган мезла хIямшимала лугъатлис хасбарибси илала хIянчи каберхур.
МяхIяммадзапир ГIябдуллаев ХХ-ибил даршдусла 90 ибти дусмазив Амир Гъазила, Газим-Бег Бя­­хIяндовла, МяхIяммад ХIя­ми­довла, Расул БяхIяммадовла ва цархIилти даргала поэтунала назмурти хIясибли музыка цаладирхъес вехIихьибсири. ГIур сунени назмуртира лукIескайибсири.
Урусла драмтеатрлизир ила­ла далуйтачилти концертуни дура­дер­кIибтири: «Исбагьи» (2000), «Шамахила вава» (2002) ва «Да­лайдикIути уркIби» (2005), «Юби­­лейный вечер» (2018).
Поэт-композиторли 2009-ибил дус­лизиб дарган мезличил «Ис­­багьи» би­кIуси далуйтала жуз ду­раибсири. Дагъис­та машгьурси ли­тературовед, филологияла гIил­мур­тала доктор, ДГУ-ла профессор ГIябдуллагь ВяхIидовли илис ахъси кьимат бедибсири: «Ил жузли сунела урхIмешуахIенси ва кагибси бухI­на­буцличибли Дагъиста литературала ва музыкала вакилтала сунечи пикри би­тIа­кIиб».
2017 ибил дуслизиб илини «Саламти» бикIуси далуйтала жуз дураибсири.
М. ГIябдуллаевла назмурти кадяхъили сари «Россияла халкьанала ишхIелла литература. Поэзия» бикIуси Антологиялизи (2017).
Поэтла назмурти урус мезличи шурдатур Россияла писательтала Союзла секретарь, халкьани-ургабси журналистунала Федерацияла член, «Великороссъ» бикIуси литературала-тарихла журналла бекI редактор Иван Голубничийли.
М.ГIябдуллаев ДР-ла урибси юрист (2010), Да­гъис­­та искусствобала урибси хIя­ра­­катчи (2017), Россияла писа­тель­тала Союзла член (2010) сай. Ил шабагъатлаварибси сай «А.С.Грибоедов 1795-1829» ме­даль­личил, «Мурталра ша­лаи­кIес­ли» литературала-жа­ми­гIятла Дип­ломличил. Илала твор­чест­во­ла­шалси бузери ахъли кьи­мат­ла­би­ру­ли, дедибтири «В.В. Маяковс­кий» орден (2013), «М.Ю. Лермонтовла Мургьила медаль» (2015), А.С.Пуш­кинна уличилси «Девлис ва бузерилис мардеш» медаль ва да­хъал дипломтира грамотабира.
ДР-ла БекIла хIерудилиубси мил­латуни ва динани-ургарти барх­басуни хIясибси Советла член сай.
ГIилмулизив узуси адамли наз­мурти лукIнили ва музыка цала­дирхънили илала пагьмуртала дав­лачебдешличила бурули саби. Гьай­гьай, далайбикIуси уркIилизир гIил­мула гIяламатунира сагъ-са­ламатли дилкьни якьинбирули са­би ил хабарла дубурланни. Илала дурабадлира, нешла мезли­чи чекайзурли узухIели, илала лер­­гIер мурхьси мягIнала наз­мур­­тира детарули сари. Сегъуна че­­бяхIси жагадешал гIилмули руркъуси уркIила хIяланани музы­ка ал­кIахъули сари. Музыкала зайлиур шигIру парчдикIули сари. Ца адам­лизирти къугъати пагьмуртала урунжлизи гIилмула асарлиур ар­цантала макьамти урцули сари, илдачи къабулдантиван дарган мез цаладиркули сари. Ил адамли ал­кIахъуси гьарли-марси гIямрула байрам сабигу. Бахъла уркIби шад­­дирахъуси, гIяламлис пайда че­бетиахъуси, дунъя вавнала варачантази гIелабуршуси. Адам пик­риухъалли, дургъби адилкьусилара илгъуна пагьмуртани гьалавяхI ва­­шахъусилара ургабси декIардеш леб­­гIеб гIячихъбирулигу. Илди­гъунти даршудешла заклиуб мал­хIям­­дешла ва узидешла зур­хIябти тIашдалтутала бузериличи леб­гIеб вайси асар бирахъули, цар­хIилти кIи­кьяшан нажасунани жагьдешла хъилизирти гIямру дя­вила цIа­ли­зир цIухдирахъули сари.
Инсаниятла илди кIелра ­бетуц цаличи ца къаршили каалри, гьай­гьай, творчествола зубартала цIакь­лиур, ламартдешла ва хIил­ла­­кар­дешла цIа дарбадягъиндири, бекI­лил дунъяла къакъличирадли илди пяхIли детихъахъи… Сепайда…
ГIялимтази, поэтунази, хIялалти адамтази,… хьарбиули ахIен кьалли се барес хIяжатлил дургъби адил­кьанти вайнукьабани. Илди чула уряхIти баркьудлуми дирес даимбиубли саби. ГIялимтира поэтунира гIямру жагадирес, сагадирес, вавалидирхъяхъес, гьаладяхI ардикес, черяхIдирес,… даимбиубли са­би.
МяхIяммадзапир ГIябдуллаев, лерилра цIакьанира багьудлумира пайдаладирули, жагьилти бархьси гьуникад башахъес, илдала ихтиюрти далтахъес, творчествола дунъялизиб адамти хIулбуркIахъес даимиубли сай. Илис гьаннала гIергъира, сунела багаласи баркьуди даимбарахъес багьандан, чIумаси арадеш, гIямрулизир гьарбизуни, кулпетлизиб балгундеш, бузерилизир сархибдешуни дул­ге­хIе.
Илгъуна адам закла зубарти-ургав даимлис азир рангли шалабикIуси цIуба арц­ла бацличил цугуцес вирар, сенахIенну илини сунела багьудлуми, цIакьани, па­гь­му, уркIила диги, хIялалти хIялани халкьлис багъиш­ладирули сай. БахъбикIаб дарганти-ургаб илди­гъунти гIялимтира шягIиртира.

ПатIимат Кьурбанова