Ишди бурхIназив ну ДГУ-ла ректор Рабаданов Мурта­за­гIяли Хулаттаевичличил гьу­ни­ваира ва, университет 95 дус биънила байрамличил бархба­сахъи, ихтилат дураберкIира.
— МуртазагIяли Хулаттаевич, Дагъис­та ­пачалихъла университетли 95 дусла юбилей дурабуркIули саби. Ил анцIбукьли хIед хаслира се иргъахъули?
— ГIе, гьайгьайрагу, 2026 ибил дус, нушаб дебали мягI­ни­чебси юбилейла дус саби. Наб ил ца ити лугIицун ахIенну, гIелавяхI ласяхъеси, респуб­ликаличил ва улкаличил барх нушани ахъибси гьунилис кьимат бедесил имканра саби.
Нушала университет акIа­хъуб­си саби 1931 ибил дуслизиб, педагогический институт сабливан, 1957 ибил дуслизиб биалли, ил классический университет бетаур. Дагъиста чебяхIси даражала багьудила ва гIилмула гьабкьяна, гIядатунас марли кали, гьалабяхI башули саби.
— ХIу студентхIели сегъуна бирусири университет ва гьанна сегъуна бетаурли?
— Ну учIухIели, университет гIилмула ва багьудила зурбаси центр сабри, гьайгьай, ардякьунти 45 дусла бухIнаб ил багьесли халабаиб ва барсбиуб. ИшхIелла манзиллизиб ДГУ Северный Кавказлизиб бекIлидиубтигъунти вузаназибадли ца саби. Дебали кьуватчебси лабораторияла базаличилси, ишхIелла манзилла кампусуначилси. Ил студентунас хIядурбикIес лебгIеб къулайсилира бетарули саби.
Гьар дуслизир ДГУ-лизир жагьилти хIядурбикIнилис хас­­дарибти сагати, ишхIелла тIа­ла­буначи далдикибти бетуцуни гьаргдирули сари. Нушани умутличил гьаладяхI дашахъулра лугIурбала технологияби, инженерла санигIятуни, энер­гетика сагабирахъулра. Ам­­ма, бекI­либиубсигъуна, дарс­­­­хIе­диуб­ли калун универ­си­­тетла чебяхIси гьавла гьар­ли-марси бухIнабуц, гьалмагъдешла бетуц ва багьудлуми кайсес иштяхI.
—95 дусла духIнар сегъунти гIядатуни мяхIкамдарес имканбакIиба?
— БегI гьалабси яргализиб, гIя­датли бе­таурли саби, уни­вер­ситет Дагъистайс ва лебилра улкалис «специалистуни хIя­дур­бируси гIевдухьли биъни». 95 дусла бухI­наб ну­шани дуракаилра 15 азир ахъси даражала специалист. Ил­ди-ургаб леб республикалис декIар-декIарти дус­мазир бекI­деш дарибти, хабарла гIя­­лимти, баркьудила адамти, куль­турала хIя­ра­катчиби.
Нушани мяхIкамли ди­хIулра насихIят­чибачила гьан­­бикуни. Масала, универси­тетлис хьулчи кабихьибти рек­тортала, профессортала хIур­­матлис хъумхIертнила уркьли ибхьулра, мурталра илдачила белкIани кадирхъулра «Эпоха в лицах» бикIуси рубрика­ли­зир ва илдас хасдарибти гIил­му­ла конференцияби ду­ра­­дур­кIулра.
Нушала спортла шайчирти пергер гIядатунира лер. Гьар дус университетлизир волей­бол­ла шайчибси ректорла Кубок ва илкьяйдали ЧебяхIси ВатIа дергълизиб чедибдеш сархнилис хасбарибси «Забег Победы» ибси абз дура­дур­кIул­ра.
Дагъиста гьарил гIям­зи­лабадти пагьмучебти жагьилтази багьудлуми касахъести имканти дузахънира гIядатли бетаурли саби викIес вирар. Гьайгьайрагу, нушани пахрубируси саби ва гьаннала гIергъира бирехIе нушала выпускникуначи, сабира республика ва Россия машгьурдарес къайгънабиркьути.
— ХIела пикрили, ДГУ-ла выпускник цархIилти вузанала выпускниклизивадли селичивли декIарулхъули?
Нушала выпускник са­ни­­гIят­лашалти багьудлуми ка­сиб­­сицунра ахIи, мил­ла­ту­ни-ургабси бархбасла куль­ту­ра бяркъурси, нушала хала бегI­­тала гIядатунала хIур­мат­би­руси ва командализив узес ба­луси адам виъниличи ну вир­хулра.
ДГУ-ла выпускникуни де­кIар­булхъути саби багьудлумала бягIуси бетуцличил, вегIла республикалисра Ва­тIайсра къуллукъличи кабизес хIядурдешличил. Нуша уржили дархдасира адамти бузериличил гIеббурцути бетуцуначил, нушала выпускникуни республикализиб калахъес ва ил вавалибяхъяхъес багьандан илди бузахъниличи лерилра цIа­кьа­ни дяхIчииулра.
— ГIергъити дусмазир диахъубти сархибдешуназирадли сегъунти имцIали мягI­ни­чертази халдирулри хIуни?
— ТIабигIятла законти хIя­сибли бетарусиличила гIил­му­ла ва техникала кьялилизирти наноструктурированный объектунала шайчирти хIянчурбас ДГУ-ла гIялимтала коллективлис Дагъистан Рес­пуб­ликала Пачалихъла премия бедни бегIлара кьад­ри­чебси сархибдешлизи хал­­бирулра. Илди гIилмула хIян­чурби СКФО-ла про­мыш­лен­­ный проектуназир пайдаладирули сари – тIа­би­гIятла цIакьличибадли ме­ди­цинала имплантуначи би­кайчи.
МягIничебси сархибдешлизи халбарес вирар геотермияла далагардешунала ва кьуват сагабирнила Институтличил вузличил «Возобновляемая энергетика и электротехника» ибси базовая кафедра акIахънира – РАН-ла ахъти температурабала цахI­набяхъибси институтла филиал.  
Буралли, нушала студентунала чедибдешунанира нуша разидирахъулра: 2024 ибил дуслизир 42 студентли ва ца преподавательли дарх 19,8 миллион къурушла кьадарлизир грантуни сархиб, 2025 ибил дуслизир биалли, грантуначил университетли сархибти арц 5,2 миллион къурушличи халдиуб.
— ДГУ-ла сегъуна пай леба ишхIелла манзиллизиб Дагъистан гьалабяхI башахънилизиб?
— ДГУ – республикалис спе­циа­­­листуни хIядурбируси бекI­ли­биубсигъуна центр саби. Лерилра бекI­­ли­диубтигъунти кья­лубас нушани хIянчизарти хIя­дурбирулра: багьуди, гIилму, про­мышленность, шила хозяйст­во, арадеш мяхI­камбирни, гьу­ни чебиахъни. Нушани бутIа­кьяндеш дирулра тIабигIят мяхI­камбирнила, Каспила био­раз­нообразия руркънила, умути тех­­нологиябала шайчирти Федерацияла кьадрила ва регионна программабазир.
— ДГУ-ли республикалис, улкалис ва гIилмулис бахъал машгьурти специалистуни бедиб. ХIела пикри хIясибли, декIар-декIарти наслубала выпускникуни сели цабирахъули?
— Илди ВатIайчи дигили, саби халаси университетла хъали­барглизи кабурхниличила иргънили ва республикала гьалар жавабкардеш дихнили цалабирхъулигу или гьанбиркули саби. ДекIар-декIарти дусмала ДГУ-ла выпускникуни – илди хьулчилибиубси багьуди касибти адамти саби, сабира критикалашал ва творчестволашал пикрибикIес балути, жавабкардеш дихес уруххIебирути. Сегъуна санигIят бузахъути биаллира, илди лебилра чула университетла ва ВатIа патриотуни саби. Ил далил саби ишхIелла манзиллис нушани студентунази минабарес дигусира.
— Университетли сегъуна хIянчи дура­бур­кIули республикала мезанала ва культурала дахъал шаликарти хасдешуни мяхI­кам­дарес багьандан?
— Ил нушала бузерила мягIни­чеб­­си­гъуна бетуц саби. Дагъистан – Россияла бегIлара дахъал миллатуначилси регион саби, ва мезани мяхI­кам­дарни стратегиялашалси масъала саби нушаб. Университетлизиб гьанна дахъал дусмазиб Дагъис­та мезанала отделение леб. Илаб нушани филологуни хIядурбирулра, сабира нешла мез руркъяхънила теорияличил ва методикаличил ункъли бегIбиубти. Илаб бучIути студентунани кIиркаси стипендияра кайсуси саби.
Нушани акIахъублира нешла мез руркънила центр, сагаси журала словарьти дуракайулра, мезанала шайчирти мониторингуни дурадуркIулра, илдала лугIилизир белкI агарти мезаналара. Нушани Россияла халкьанала мезла ва литературала шайчирти школала бучIантала Федеральный олимпиадаби ду­радуркIулра, даргала, кIарахъала, лезгибала, къумукъла, булегила, та­ба­саранна ва цар­хIил­ти мезанала специалистуни хIя­дур­бирулра.
ДГУ хIядурли саби нешла мезличил жузи дурайънила майдан бетаэс. Нуша илгъуна бетуцлизир жигарчерли дузра дузулра.
— ДГУ-ла та­рихлизиб хIу узуси манзилла сегъуна бутIа хIед имцIали дурхъасили бетарули?
— Наб им­цIа­ли дурхъасили бе­тарули саби ну­шала гIилмула кол­лектив Дагъис­тан Республикала Па­чалихъла премияличи лайикьбикибси манзил. Лебил коллективла къайгънас кьимат бедни сабри ил. Нуни пахрубирулра нушала хIя­лумцI­лабани энергетикализиб, медицинализиб ва электроникализиб гьуни гьаргбирниличи. Буралли, гьарил выпуск хасси анцIбукьлира бетарули саби. ИлхIели хIуни чебиулри университетлизибадли пергерти кьасаначилти жагьилти специалистуни дурабулхъули биъни.  
— Университет 95 дус биъниличил бархбасахъи, хIуни се бурес дигахъади ишхIелла студентунас ва выпускникунас?
— ХIурматла студентуни ва выпускникуни! 95 дус – ил чебяхIси тарих саби, сабира бахъал преподавательтани, хIянчизартани, студентунани акIахъубси. Ил тарихла букьурти саррая хIуша, ва хIушазибадли дигахъуси саби ДГУ-ла гIергъисигъуна бяхI сегъуна бирарал. Мурхьти багьудлуми касес багьандан лерилра цIакьани дяхIчиаая, гьала тIашдатурти масъулти арзес багьандан ибкьли дузес азгъинмадирудая.
Хъуммартидая, хIуша дебали мягI­ничебси тарихла, гIядатунала ва сархибдешунала вузла выпускникуни диъниличила. ХIушала университетличи пахрубиреная, илала гIядатуни мяхIкамдиреная ва хIушала пергерти баркьудлумачил ил чебяхIбарая. ХIушаб нуни чIумаси арадеш, гIямрулизиб балгундеш, сагати сархибдешуни ва жагIялла бархIиличи умутуни дулгулра.  
Юбилейличил, ахIерси университет!

Рабадан БяхIяммадов