ЕГЭ гIяхIсив яра…
ВахъхIи хьуликIусири ну гьар дус школабазир дурадуркIути ЕГЭ-бачила макьала белкIес. «Се гIяхIсив нушала школаби таманиути дурхIнас: гьаларла тяхIярли нушачир дурадуркIути имтихIянти яра ЕГЭ-би?» — сабри нуни арзес гIягIниси суал.
Ахирра, баиб биэс ил суайс жаваб гес гIягIниси замана. Урга даражала школализив 40 дус урус мезла ва литературала дурсри кадирхьули калунси нуничив гIур чили гIяхIли бурес вируси иличила? Илала дурав ну 20-25 дусцадхIи медальличи аркьути районна школабазиб белчIуди таманбирантала урусла литературала имтихIянти (сочинение) дурцулира калунсира.
Дахъал гъай дирар Совет хIукуматла замана дурхIнази белчIуди кайсахънила тяхIярличила. КъантIли бурасли, дебали гIяхIси тяхIяр сабри ил. Арбякьунси даршдусла 70-80-ибти дусмачи бикайчи. Школализив ункъли учIуси дурхIя чебяхIси даражала белчIудила заведениебази учIес керхес вирусири (МГУ-лизи, Бауманна у бихуси МВТУ-лизи ва цархIилтази). Ил хIерирусири общежитиелизив, илини стипендияра кайсусири. ДуцIрумлизив, дурсри агарси замана, студентунала строительный отрядлизив узули, гIяхIти арцра дарес вирусири. Ил тяхIярли дила кIелра биштIати узини Московский инженерно-строительный институт (МИСИ) таманаибсири.
ГIергъити дусмазиб Совет хIукуматла белчIудила тяхIярра заякабиуб. Улкала гIяхIтигъунти чебяхIси даражала белчIудила учреждениебази нушала миллатунала дурхIни камли бурцесра бехIбихьиб биэс или гьанбиркули саби. Ишав ну хатIаиркули виэсра асубирар. Регионтала вузаназиб бучIес дигутазирад, имтихIян ахъли кьиматлабарахъес багьандан, арц тIалабдирескабииб биэс викIулра. Ишавра ну, чердерхирая набчирад, ибкьли или сабри викIес хIейрус.
ЕГЭ-ли лерилра суалти чула мераначи душиб, лерилра секIал цугси даражаличи кадатур: виубрив дахъал баллани касес — бегIлара гIяхIси ВУЗ-лизив учIен.
ГIяхIси учительла кьадри ишабра кавлули саби. Гьайгьайрагу, учIес дигусила иштяхIра биэс гIягIнили саби. Мисаллис, нуни гьануршисра ишдус Дахадаевла районна ЧIишилила урга даражала школа таманаибси БяхIяммад Рашидович БяхIяммадов бикIуси 18 дус виубси учIан. Иличила нуни илала халал узи Рабадан Рашидович БяхIяммадовлизибад бакьибси саби. БусягIят ил 23 дус виубси жагьил адамли «Замана» газетала бекI редакторла хIянчи дузахъули сай. Ишди бурхIназиб илини набзи буриб сунела виштIаси узи Санкт-Петербурглизибси гIяхIсигъуна ИТМО-университетлизи (университет иформационной технологии, механики и оптики) учIес керхурли сай викIули. Университетлизиб БяхIяммадли кайсуси «химическая технология» бикIуси санигIят саби. Нуни Рабадайзи сунела узи секьяйда ила учIес кархес виубси или хьарбаибсира. Рабадай ЧIишилила школализив учIуси сунела виштIал узини ЕГЭ-бачир касибти баллани дурибхIели, ну гIяхIцадхIи хIякизурли калунра. БяхIяммадли школализир ЕГЭ-бачир ишди баллани касили сай: химия — 97 балл, русский язык — 94 балл, биология — 91, профильная математика — 84.
— ХIушала школала урус мезла учительти Гебеккъиз МяхIяммадовна ва Иян ИсмягIилович нуни гIяхIти учительти биъни балуси саби. Илдала учIанни вирусири бикIар БяхIяммад. Баркалла биабну чус. Марлира, илцадла гIяхIтив хIушала химияла, биологияла ва математикала учительтира?
— Нушала школала лебилра учительти гIяхIти саби, Мурад ГIяммаевич. Нунира ил школа саби таманаибси. Амма дила виштIаси узи БяхIяммад дебали белчIудиличи чекайзурси учIан сайри. Илала гьар предмет багьес халаси иштяхI лебсири. Гьари хIед нуни илала сархибдешуначила кIапIилизи белкIи лебхис, — викIар ил.
ГIергъиси бархIи дучIулра нуни ил кIапIилизи делкIунти. Нушала бекI редакторла белкI хIясибли,
ЧIишилила школала учIан БяхIяммад БяхIяммадовли гьачамцун ахIенри лебил Россияла олимпиадабала муниципальный ва региональный этапуначир цаибти мерани сархибти. Илини гIяхIли далули урдухъун жамигIят, культура, история, хIякьикьат, лебдеш, тIабигIят ва техника руркъути гIилмурти. Гьачамцун ахIенри ил творческий конкурсунала призёр ветаурсира.
2026 ибил дуслизиб илини «отлично» кьиматуначил ва мургьила медальличил школа таманаиб. Илини урчIемал классра ункъли учIули хъараахъуртири.
Илдигъунти бучIанти лебти саби. Гьанриркур наб Дибгашила школализир ручIуси ца рурсира. Илинира чилалра кумек агарли гьар предметла олимпиадабачирад цаибти мерани дурцутири. УрчIемъибил класслизир ручIухIели, лебил Россияла урусла литературала региональный этапличир илини цаибси мер буцибсири. Дагъиста лерилра школабала бучIантала ургаб — цаибси мер! Москвализи олимпиадаличи рукьяхъес ил бегIтани хIератур. Рахли ратурси риалри, ну вирхулра, илини илабра мер бурци. БусягIятла замана Астраханьна медицинала университет таманаибси Маисат МяхIяммадова (иличила сайра ну лукIуси) ил шагьарлизир тухтурли рузули лерал. Баласра, мурт ретаалра, Маисат медицинала гIилмула доктор ретарар.
Уркарахъиб мургьила медальличил школа таманаибси дила рузила рурсила урши ХIяжимурад Бауманна уличилси Москвала пачалихъла технический университетла (гьалаб Бауманна у бихуси МВТУ) 3-ибил курслизив учIули лев. ГIурра вирус нуни илдигъунти бучIанти гьанбушес. Баарицад леб илди нушала школабазиб.
ХIебиалли, гIяхIси учIаннис, гьаларла тяхIярли имтихIянти дурадуркIаб яра ЕГЭ-би диаб, декIардеш агарси саби.