Муъминат Хаттаева
ГIяхIмадхан Зирихгеранничил даргала бучIанти тянишбарес, редакцияла хъарбаркь таманбарес хьулрикIули гIяхIцадхIи лерсири, дахъал дирути гьаладиркули, ил акIубси бархIилис февральла 9-лис белкI балкьхIеурли калун. Ишдус ГIяхIмадхан Зирихгеран 50 дус вирули сай, ил багьанданра абзур дус иличила гъайдикIес нушазиб ихтияр леб.
ГIяхIмадхан ГIялиевич Кишовла бегIти хабарла мургьи-арцла устнала, Кубачила шилизибадти саби, сайра виштIахIейчивад мургьи-арцла уста сай. Ил бегIлара чеббикIибти, лебилра гIярбукIантала ургаб халаси хIурматличил пайдалабикIути хала бегIтала наслулизивадси сай — ХIяжимямма Кишов илала хала дудеш, ХIяжи Кишов хала дудешла узикьар, сунела замана Кубачила комбинатла ва школала директор ГIябдулхаликь ХIусенов адавзи саби. Писатель, журналист ветаэсра илала я пикри, я кьас лебси ахIенри. Гьарил гIярбукIайс сунела бегIтала санигIят багьурли, илизив узули яшавбирули виалли, хIурматличил гIямру деркIес баибси саби.
Амма илизир, сенрил, литератураличи диги чедидикиб. Ил нешла шайчивад ГIяхIмадхан Абу-Бакарла гъамси тухумра сай. Гьанна ил «Дагъистан» бикIуси художественно-публицистический журналла отделла редактор, Россияла писательтала Союзла, Кавказла писательтала клубла член, лебил Россияла писательтала ургар дурадеркIибти гIяхIцад конкурсуначив, гьачамцун ахIи чедиикибси, писатель сай. Илала белкIани «Кавказский экспрес», «Лёд и пламень», «Линия фронта», «МицIирси урунж», «Дагъиста хьунул адам», «Дагестанская правда», ва гIурра дахъал цархIилтира издательствобазир дурадухъун. Илини «Бижгурси шагьарлизиб кIелра», «Дебали буцIарси дуцIрум» бикIути жузи дуракаиб, «Шурлизир ганзухъуни» бикIуси, хIябэсил жуз издательстволизиб саби, гъамливан дурабулхъан.
«Ну гьанна урусла литературализи арякьира, набчила лукIухIели, театрла критик виъниличилара гьанбушес рируд, Россияла театрла хIяракатчибала Союзла Москвализиб дурабулхъуси «Страстной бульвар, 10» бикIуси журналлизир даим дила белкIани дурадулхъули сари. Нуни чумал спектакльра делкIунра. Дебали театр дигахъис. Акьуси замана баргили лерилра спектакльтачи вашус», — илкьяйда викIули сай ГIяхIмадхан сунела пикруми дурули.
Ишдусла февральличиб Переделькинолизиб «Янила бегIла гIергъиси бархIи» бикIуси литературала фестиваль бетерхур. Иличиб гьалабихьибси конкурслизир бутIакьяндеш дирутала ургав ГIяхIмадхан Зирихгеранра леври. Илини 2026 ибил дусла тарихла хьуланала (историческое фентези) «Ахъанайличив» бикIуси уличилси белкI хIядурбарилри. БелкI, бахъли далути Дагъиста халкьла буралабала (легендабала) хьулчиличиб акIахъубси саби.
ГIяхIмадхан Кишов, культурала колледж белчIи, гьанна ДГУ-ла культурала факультетлизив учIули сай. Писательлис ункъли лукIницун баили ахIен, дипломра хIяжатли саби.
Дагъиста журналистуни-ургаб рушбатчидешличи къаршиси макьала белкIахъес конкурс багьахъурхIели, нунира макьала белкIунсири. Дила белкI 3-ибил мерличи лайикьбикибсири. Нуничибра гIяхIли чили белкIунара или пикририкIули калунсири. ГIяхIмадхан Зирихгеранна пагьмуличил тянишрирухIели, баягъи конкурсличи бархьибси белкIра баргира. Илала белкI цаибил мерличи лайикьбикилри. Бурес рирус ил гьарли-марси литература сабри, бегIлара чеббикIибси пагьмули парчбикIуси. Ил белчIи гIергъи, уркIи-уркIиларад ГIяхIмадхан Зирихгеранничила гаприкIес рирулра.
Мургьи-арцла устала хIянчили халаси замана тIалаббиру, устас учIес замана баргесра гьамадси ахIен, хIевчIуси адам лукIесра вируси ахIен. «Секьяйда бурсивиубри лукIес, чи сая хIела дигахъуси писатель?» – хьарбиулра ГIяхIмадхайзи.
«Гьайгьайрагу учIес дила замана аги, мургьи-арцла устала хIянчи бирухIели, машиналичив чина-биалра аркьухIели, радиола мерличиб ауди жузачи лехIирхъусири. Ф.Искандер, Э.Севела, А.Рыбаков наб бегIлара гIяхIбилзути авторти саби», — жаваб гиб илини. Узуси мурул адамлис литература дигахъули виалли, аудиличи лехIирхъниличибра гIяхIси селра пикрибаресра хIейрар.
«БучIантази буреси лебли биалли, нуни хIела пикри бучIантачи биахъис», — рикIулра ГIяхIмадхайзи.
«Нушала замана Дагъиста халкьлис бахъ дебали арц дарес дигахъули саби, илдани культураличила хъумартурли саби. Амма адам гьарил шайчивад гьалавяхI арякьунсили виэс хIяжатси биъниличила хъумартес асухIебирар. Культура хIебиалли, халкьра хIебирар. Се кавлана нушала чеалкIутас букьурли баахъес? Арц харждирули сари, адамти бубкIули саби. Культурацун даимлис кавлуси саби. Шекспирла пьесаби сай вебкIили гIергъи 700 дус дикили диалра, гьаннара сценаличир чедиахъули сари, ГIямарла Батирай акIубхIейчирад 200 дус дикили диалра, илала назмурти халкьли тикрардирули сари. Дунъяличиб дев саби даимлис кавлуси», – викIули сай ГIяхIмадхан бучIантази.
Ну иличил кьабуллира, рахли дунъяличиб даимси се-биалра лебси биалли ил дев саби, цархIил селра дунъяличиб даимлис кавлули ахIен.
Чичилра мешули ахIенси, сай-вегIси даражаличир дугьби каргьахъули, произведениеби алкIахъуси писатель даргантала ургав дакIувиубли сай, урус мезли лукIули виалра, пагьмучевли лукIниличи дебали разилира. Илала урус мезла белкIаназирад гIярбукIла, даргантала, Дагъиста халкьла пикрумала лихIби гьарадикIули сари.
ГIяхIмадхан Зирихгеранна гIяхIцад хабурти делчIи гIергъи илини Дагъиста хIякьикьат, ва халкьла гIямру сай бутIакьянчили виубли духIнарад далули виъниличи рирхаурра. ГIямру далухIели сай илини хIякьикьат мурхьли ва бархьли сипатбарес вируси.
ГIяхIмадхан Зирихгеранна «Ахир замана, яра гьарли-марси хIякьикьат» бикIуси хабар дарган мезличи шурбатурли, газета бучIантас гьалабирхьулра:
БуцIарси берхIили дила хIулби сукъурдирулри, бекIличибси чирча нуни андаличи битIикIулри. Лебилра алавчар берхIила шалали алкири. Нуни хIулби кьяпIдарира, шаладешлизирад ахIерадирулри.
Илди абхьибхIели, улкьайла гьалабси кроватьличив чеваргъира, дураб маркали ургьулри. Шаладиркулри. БерхIила шаладеш нуни муэрлизиб чебаилри. Агьа-гьай сецад дигесли бири дуцIрум биалри. Чум дикилира? Нуни гьалакли телефон касира, ил хIебузули баргира. ХIерагу ца, даг бархIехъличибадкIун хутI агара. Шала бакIахъес хIерли, телефон кIапIбуцили ускаи уилра. Ил биалли бекIлил биши саби.
Савли укес гIяхIсири. Вайхъала чеваргъили ваннаялизи ваира, кран ласбарира. Шин аги. Тамаша ахIену. ХIябал бархIи улкьайла дураб бадирализибадван ургьули саби, краннизир биалли шин агара. Бареси агара, чяй-мага дужас. Дила пикруми гьардизурлири. Чяйник шинни бицIилри. Нуни газла пич алкахъунра. Илаб лами парххIебухъун. Газра аги. ГIе, пикриухъунра ну. ЦIа абикьалли ахIенси гIур бареси агара. Ишаб селра тамашабареси агара. Нушала хала бегIтикIун илкьяйда хIербирутири.
ХIехараван пишвяхъили ну улкьайличи гъамиубра. Илаб гьанна чумал бархIи ца сурат чебиулри. ХIеркI бетаурси кьакьализир машинаби куртIдикIулри. Машинабала хIенкь хIулбани чебиуси мерличи бухъянбитIири. Чяйникла мухIлилизирад дяргIибти шинра держили, нуни куртка чесабуцира, телефонра илала зарядкара кисализи кадихьира, резинна чакма чегьурра ва хъуливад дуравхъунра. Унзала гьалабад хIеркI кабухъири, наб цархIил бареси аги, урехиагарли хIеркIлизи ухIнаухъунра ва кьакьакад шагьарла дайлизивяхI ватихьира. Машиналичи кайили укьнила сегъуналра мягIна аги. Даг хъули чариэс харждарибти хIябал сягIят наб даилри. Хьурали вакIес гьамадлири.
Маршруткабира аги. Илдала шофертани, гьанна чумал бархIи, селичирил кьабулагардеш балахъули, чула бузери тIашаилри. Таксиби, разидеш агарли, машинабала къяйлизир шиннизир куртIдикIулри. Автобуслизи ацIнилизибра мягIна аги. Ил багьандан хьурали укьес гIягIнилири, бархьли, буралли шиннизив вашес чевкъулри. Чинаб-биалра хутI лебси мер баргес гIягIнилири. ИшбархIи алхIят бархIи сабри, чидил-биалра юлдаш хъулив къаршиикес асубирар. ВецIну шура минут, гьалакхIейкIули вашули, гьундури-ургабси мяваличи ваира, троллейбусуни хутIличи хIерли ца шайчир тIашлири. Светофортира дузули ахIенри. Машинаби, кахIебурхуси къяйлизир, цаличи ца къуждикIули гьаладяхI дашулри. Илдала ургабад адамти бет-садбашулри, илдала кьяшми жявлил демхIурлири, яра илданира нуниван резинна дабри чегьурлири. ХIякьикьатла сурат чяхI-чяхIиличи мешудикибти канализацияла гIямрани чебирцIахъулри. Кьакьализиб илдала байрам сабри.
Дунъя жагабируси шинна мягIдан, сунечи шагьарла адамти бахъхIи хьулбикIуси. Пашмандешличил пишяхъили ну шагьарла дайлизивяхI арякьунра.

