Даршдусмазиб зайбикIули калаб
Бубул чатIалагъуна
ХIела тIама бакьибти
Ахъ хIурхъала дубурти
ХIякдилзан шипIдяргIили.
Пагьмучевси адам гьарил секIайзив пагьмучевси вирар ибси бурала нушани имцIали бикьули дирехIе. Амма се сабив гьатIи пагь? ПикридухъахIелли, ЧевяхIсини чеббикIибти адамтас бедибси имкан саби ил. Дила иш макьалала игитра мекелли пагьмучерси, рурибси далайчи Салимат Шагьмандарова сари.
Салимат Шагьмандаровала далай хIейгуси адам даргазив ургхIергар или гьанбиркули саби. РиштIахIейчирад, илала тIама бакьасли, ну шипIряргIили лехIрилзули рирус.
Салимат Шагьмандарова акIубси сари Сергокъалала районна ГIяймаумахьилизир 1954 ибил дуслизир июльла 2-личир. Бара гьалабван наб Салиматличил кам-гьамси ихтилат дураберкIесра имканбакIиб.
— Салимат Абуловна, хIу шилизир халараибсирив, школа илаб таманбарибсирив?
— Нуни ГIяймаумахьила школализир авал класс делчIунтири. Школа ну хIеррируси мерличибад гьарахъли бири. РиштIаси наб гьар бархIи ила рашес дебали къиянбулхъусири, хаслира янила замана. Ил багьандан авал класс тамандарили гIергъи ну «Интернат горянок»-лизи рархьибсири. Илар нуни гехIел класс тамандарибтири.
— КIинайс белчIуди чинаб даимбиуба?
— ГIур биалли ну Дербентлизибси художественное училищелизи карерхурсири. Ил таманбарили гIергъи, хъули чаррухъунсири. Амма наб музыкальный институтлизиб белчIуди даимбарес дигусири. Халасигъуна узини ихтияр хIебирули, ца дус хъулир калунсири. Ахирра-ахир Дербентлизи гьачам-гьатIи ручIахъес рархьибсири. Авал дусра байхъалара ну илар ручIули калунра.
— ХIуни шилизиб хIянчи барибсив?
— БелчIуди таманбиубли ракIибхIели, вецIну шура бархIи дикили гIергъи, Сергокъалала районна культурала Юртла заведующий МяхIяммад ГIямаровли зянкъдяхъили, ну районнизи жирарира. Культурала Юртла директорла хIянчиличи каратурра.
— Чум дус риублири хIу итхIели?
— 21 дус сарри ну риубси. 3-4 дус нуни илаб хIянчи барира. КIинайс бегIтани шери редибсири. Избербашлизи гечриубра. Гьаланачи Сергокъалализи хIянчила рашули калунсири, кIинайс гьундури детIили, ил мер бархьбатурра.
— Бузерила гьуни гIур чинаб даимбиубсирив?
— Избербашлизир паспортисткали рузес рехIрихьибсири. Амма иларра ну кахIегира рикIес рирус, сенахIенну наб дила санигIят хIясибли рузес дигусири. Музыкальный институт белчIахъес ихтиярхIебарили хьалли, пагь лебни багьандан, наб ил санигIят сабри дигуси.
— ХIела пагь чум дус риубхIели гьаргбиубсири, риштIахIелира далайрикIес балусирив?
— Шел дус риубхIейчирад далайрикIусира. Наб дебали дигахъусири далай белчIес.
— Театрлизи секьяйда ракIибсири?
— ИтхIели Избербашлизиб культурала Юрт агарсири, ил багьандан ну театрлизи ракIибсири. БусягIят ну хIянчила руцибсири ва итмаданал Бурдеки командировкаличи рархьибсири. Гьанна авцIанну верхIра эсил дус ну ишар рузулра.
— Гьанна нуни чебиуливан, спектакльтазир хIуни камли бутIакьяндеш дирулри.
— ГIе, сарра. Нуни имцIаливан далай саби бучIуси. Жагьси замана имцIали ролани дузахъули ририра. Мурул адамла рольра бузахъули рираси.
— Бузерила архIябира итхIели имцIали дириб дургар.
— ГIе, дириб. Нушани дирути хIянчиличил цугдуцахIелли, гьанна дирути дебали камли сари. 15-18 бархIила гастрольти итхIели дирутири. Даргала лерилра районтази дусли кIина-хIяйна нуша дашутири.
— ХIянчира тамашаласи бири бурги итхIели. Гьанна биалли адамтира театртази камли башули саби. ЦархIилти шагьуртази гастрольти дирибу итхIели?
— Дахъал шагьуртази нуша дякьунтири: Калмыкиялизи, Черноярсклизи, Осетиялизи, Грузиялизи, Сухокумсклизи имцIали дашули дирира.
— ГIяртистунала бузери мекелли тамашаласили бетарули саби. ХIед бегIлара тамашабизурси, гьанбикуназиб калунси сегъуна анцIбукь бурес рируда.
— Гастрольтачир илдигъунти анцIбукьуни дахъал дириб. Цара-кIелрацун ахIен. Нушала кьукьялизиб Муслимбек КемцIуров, СягIид ГIялибеков, Сапият Абулмуслимова бирутири. Илдачил рарх рузуси манзил бегIлара разиси бири. Илди гIямрулизибад шалгIеббухъунхIели, ну цунрухъунсиван каризурра.
— ХIянчира иткьяйдаван жигарчебси ва разиси хIебургар.
— ГIе, наб илкьяйдали саби. Илди лебилра набчибра халати бирутири. Гьанна биалли, рурсбазирад ну бегIлара халаси ретаурлира.
— Барх бузутазивад хIед чи гIибратли ветаурсири?
— Сапият Абулмуслимова ририб. Ил бегIлара рурибси гIяртистка рирусири. Илиниван жагали роль бузахъес нуни хIерирус или гьанбиркули саби.
— Гьарли-марси далайчи риъни багьандан, дахъал шабагъатуначи хIу лайикьрикнира балулра.
— 18 ХIурматла Грамота, дипломти дила лер. Илди-ургар ДР-ла культурала шайчибси Министерствола, Москвализибад культурала Министерствола шайзибад бархьибсира грамотаби. Жура-журала далдуцуначир бутIакьяндеш дарили, цаибти мерани дуцнилис гибти грамотаби дахъал лер.
— Салимат Абуловна, хIу хIералуси мер агара бургар. ХIед ил бекIмахбулхъули бирару, гьатIи?
— ЦацахIели бирар. Ну хIералуси левара или гьанбиркули бирар. Чина-биалра багьлабарес рякьунси заманара бахъал адамтани ралули, гъамбирули бирар.
— Далай белчIен или тиладихIебикIару?
— Иличила хабар мабурахъид. Нуни сценаличиб ахIи далай бучIуси ахIен или ихтилатрикIусира.
— ХIела муруй кумекбирибу гьатIи, гIеррурцули вириб ургар.
— Илини ну мурталра гIеррурцусири. Гьанна ил гIямрулизивад шалгIевухъи сай, амма убкIухIелира илини хIянчиларад урмарилзад или аманатбарибсири. ХIед дигуси бекIахъли сарри хIу рихIуси или викIусири ил.
— Гьанна бусягIятла манзиллизиб театрла бузериличила се бурес рируда?
Гьанна биалли ишаб дебали пагьмучебти гIяртистуни леб. Лебтанилра институтуни делчIи, хасси санигIятличил бегIбиубли саби. Бузери гьалабяхI арбукес илдани халаси къайгъи бирули саби.
— Къиянти гастрольтачи рякьи чарриубхIели, хIед севан багьлабирес дигахъадив?
— Дила хъалибарг. Илдачил ца-кIел бархIи дураберкIибси манзил наб бамсриахъес биусири. Ца рурси сари дила лерси.
— Дарган мезли гъайрикIес балусив рурсили?
— Гьайгьайра, жагали балуси саби. Ну мурталра рикIусира гьарил адамли сунела нешла мез далес хIяжатли саби. Дила мез, дила халкь, ну акIубти мер-муса гIямрулизир бегIлара дурхъати далилтили детарули сари наб.
— Гьанна бузути гIяртистунас хIу гIибратли ретарули рургуд. Кумекбарахъес дугьабилзану жагьилти.
— Кумек хIяжатсилис нуни мурталра гIеббиахъуси саби. Дебали пагьмучебти жагьилти саби нушала.
Илгъуна уркIи гьаргси ихтилат бетаур нушала. Бурасли, Салимат Шагьмандарова гьарли-марси далайчи сари. Гьанна бусягIятла далайчиби-ургаб илиниван мицIирси тIамаличил далай белчIес бирути бахъал агара. Юлдаш-тянишла мукърачибцун ахIи, арцлис ил далайрикIес рашуси ахIен. Гьарли-марси халкьла далайчи сари ил. Салимат Шагьмандаровани далай бехIбихьибхIели, зайбухъунси тIамали, дубуртазир урцути чатIнира далли шипIдиргIяхъу или гьанбиркур. Илцадра пергерси тIама саби илала. Салимат Абуловна, гIуррара даршдусмазиб дарганти-ургаб зайбикIули, адамти хIулбуркIахъули калаб хIела тIама. Миллатла культурализи мягIничебси пай кабирхьули, даршал дус хIерриаби!