«бузери дигутала наслулизирадси сарра»
Уружбекова Муъминат Мусаевна акIубси сари 1955 ибил дусла ноябрьличир Сергокъалала районна Мурегала шилизир шила зяхIматчибала хъалибарглизир. Дудеш Муса Уружбекович ва неш ПатIимат Идрисовна Уружбековхъали Мурегала шилизибси «ХIунтIена Октябрь» совхозлизиб, дудеш учётчикли, неш тIутIи дашахъантала кьукьяла гьаркьянали дахъал дусмазиб бузули калун.
СанигIятли М.Уружбековлизирад бархьдеш ва чекайзурдеш тIалабдирулри. Нешла бузери биалли буцIарси берхIилиуб бируси халаси хIянчи сабри, гьар бархIи бузериличи дигира сабурра тIалабдируси.
Муъминат Мусаевнани сунес гIямрула гьуни гьаргбирути дурсри бегIтазирад, илдала хIурмат-кьиматлизирад касиб. Саби акIубси ванзалис мардеш, бузериличи диги, хъалибарглизибси уржибдеш илдани чула урегалра дурхIяла уркIбази кадихьиб.
«Нуни риштIахIейчирад балусири гьарил сархибдеш вархьли узнилизиб, гьарил бирусилис жавабкардеш дихнилизибад дигахъуси биъни», —рикIули сари Муъминат Мусаевна сунела бегIти гьанбиркахъули.
«Нушала хъалибарг мурталра халали ахIенси бирусири, нура дила мурулра. Нушала бархти дурхIни ахIекIуб, нуша мурталра цаличи ца хъарихъутири», —илкьяйда гьаниркахъули сари сунела мурул, лебилра даргала филологунала ургав халаси хIурмат-кьиматличил пайдалаикIуси, гьанна нушачил варх агарси, Басир ГIямалаевич ГIялибеков. Илини сунела гIямрула шуцIали дус ДГУ-лизив узули, дарган мезлис, гIилмулис, студентунала дахъал наслуби руркънилис харждариб.
Сунези хьардаибти суалтас жаваб лугули, дахъал жагати, хIурматла дугьби дурули сари Муъминат Мусаевнани Басир ГIямалаевич гьаниркахъули. Лерилра илди дархьти, сунечи лайикьти сари.
Муъминат Мусаевна 1974 ибил дуслизир Мурегала урга даражала школа таманбарили, ДГУ-ла филологияла факультетла урусла-дагъиста отделениелизи ручIес карерхур. БелчIуди хъараахъурли гIергъи, сари хасли тIалабрарили, акIубси шила школализир учительницали рузахъес рархьиб. Илар урчIемал дус рузули калун, гIергъити кIел дус белчIудила ва бяркъла шайчирси директорла заместитель сарри.
ГIур 1989 ибил дуслизир Тахо-Годила уличилси гIилмула ва ахтардила педагогикала институтлизир халалгъуна гIилмула хIянчизарли рузес рехIрихьиб.
1997 ибил дусла сентябрьличирад ДГУ-ла филологияла факультетлизир рузули сари. Гьаланачи урус мезла кафедрализир халалгъуна преподавательли рузусири, 2008-ибил дуслизир, кIелра факультет дархдяхъибхIели, урус мез ва литература кадирхьнила методикала кафедрализир рузули сари. 2000-ибил дусличирад рехIрихьили ишбархIиличи бикайчи, илини административный къуллукъра бузахъули, белчIудила шайчирси деканна заместитель сари.
Илини 2005-ибил дуслизиб «Дарган мезла инфинитив» бикIуси гIилмуртала кандидатла хIянчи бетерхахъур ва Россияла Федерацияла халкьанала мез бикIуси санигIят ва гIилмуртала кандидатла у сархиб.
М.Мусаевани халаси гIилмула хIянчилизир дарган мезлизир глагол «инфинитив» лукIнила тяхIяр-кьяйда чедетаахъили белгидарили сари.
«Ил дила халаси, мягIничебси сархибдеш саби, илини дила гьалар дахъал гьундури гьаргдариб», — рикIули сари Муъминат Мусаевна.
Илини делкIунти гIилмула хIянчурбазибад ца саби англияла мезлизирад гIерасибти дугьби урус мезлизир дузахънилис хасбарибси халаси хIянчира.
Илала ДГУ-лизибси гIилмула ва педагогикала бузерила стаж 28 дусличи абаили саби, лерилра дусмала бузерила стаж биалли 44 дусличи халбиубли саби.
Илди дусмала рухIнар Муминат Мусаевна школала бучIантас учебникуни ва белчIудила пособиеби хIядурдирули рузулри. Илини хIядурбарили сари 2-3-ибти классунас дарган мезла ва бучIнила жуз, литературала учебникуни 6,8,10-ибти классунас. ГIяхIцад студентунас хасдарибти урус мезла белчIудила методикала пособиеби хIядурдарили, дуракаили сари.
«Урус мез ва гъайикIнила культура» бикIуси бяхIчибизлизир лекцияби дучIули сари ва практикала хIянчурби дурадуркIули сари. Урус мезла дурсри филологунас ва цархIилти санигIятуни кайсути студентунас, «математикала» бяхIчибизличи бетаайчи, кадирхьули сари.
Студентунани илала бузерилис ахъси кьимат бедлугули саби, сунела санигIят ункъли балуси, бучIантала багьуди бархьли кьиматлабируси, гIяхIдеш барес дигуси сарливан бахъал бучIантани гьанруршули сари.
Илини гIяхIцад Баркаллала кагъурти, ХIурматла Грамотаби касили сари, лерилра гьандуршули ахIенра, илди дахъал лер, 2016 ибил дусла августличир РФ-ла гIилмула ва багьуди бедлугнила Министерстволи ХIурматла Грамоталичил шабагъатларарили сари.
Дила суалтас жавабли диахъубли илини гьаннала жагьилтас чумал насихIят дурули сари:
«ХIушаб хIушани багьуди кайсес (самообразование) бурсидиирая.
ХIушани чеббикIибси санигIят хIушачи балхIебикибси биъниличи шакдикили диадалли – уруххIедиубли санигIят барсбарая. ХатIаикни — удиикни ахIен, ил хIушани касибси бурсидеш саби, сагаси челябкьлаличи гьуни саби.
Нешла мез лебтасалра мурталра гIягIнити сари, гьаннала жагьилтас гьатIира имцIали. Нешла мез вегI чи саял балахъуси хьулчи сари, бегIтала наслубачил бархбас сари, нушала культурала «код» сари. Гьарил мезлизир лерти сари шурдатурли дурес хIейрути, хIялани, масхурти. Илди деткахъалли, вегIла халкьла культураличи гьуни бетихъули саби. Нешла мез вегIла кьяшмала удибси ванза сари, дунъяличир нуша чичилра мешули ахIенти лерниличила бурути. Нешла мез гьаннала жагьилтас чараагарли хIяжатти сари, рухIлашал давлачебтили, ихтилатбикIес, саби лебтигъунтили калес багьандан.
Дила практикализиб бахъал гIяхIти студентуни лебри: С.ГIялиева, Х.ГIябдусаламова П.Казимова, П.Шахова, Р.БяхIяммадов, М.БяхIяммаева, Х.МяхIяммадова, М.СягIидова ва бахъал цархIилтира».
Муъминат Мусаевнала гIяхIтигъунти бучIанти нушала газетала хIянчизарти биъниличи дебали разилира.
Муъминат Мусаевнас се-биалра багьес вируси (познавательная) ва классикала журала литература дигахъули сари.
Жагьилтази урусла классикала литературала жузи дучIахъес маслигIятбирули сари: «Мастер и Маргарита» (М.Булгаковла), «Анна Каренина», «Война и мир» (Л.Толстойла), «Отцы и дети» (И.Тургеневла), «Доктор Живаго» (Б.Пастернакла) ва цархIилтира.
Илала гIуррара гIяхIцад дарестира, дахъал пикрумира лер. Илди детурхниличи бирхаудира леб.
«БегIтани кабихьибси бузериличи дигила хьулчили кумекбирули саби гIямрулизир бирхаудиличил ганзрикIахъес, гIяхIти пикруми гьардизахъес», — рикIули сари Муъминат Мусаевна.
Газетала хъарбаркь бетурхахъули нуни М.М.Уружбековачила белкIес пикрибарибхIели, ил зягIиприкили хъулир сарри. Гьунираэс бетхIеур. ЗягIипли риалра, имканти даргили, дила суалтас делкIи жавабти дархьнилис баркалла рикIулра.
Даргала гIялим – хьунул адам — Муъминат Мусаевна Уружбековас чIумаси арадеш ва гIуррара дахъал сархибдешуни дулгулра.