Тарихла бикьрили бетаурси
АхIерси газета мубаракбирули бурес дигулра, нушала газетали асилси, даршдусличибра имцIаси гьуни ахъили, ва хIера, гьанна 105 дусла байрам дурабуркIули саби.
Илди дусми камти ахIен, сенахIенну газетала давлачебси тарих лебси саби. Ил къиянти дусмазиб акIахъубси биалра, жигарли гьалабяхI башулри ит манзилла бегIлара багьудичебти ва духути редактортала кумекличил, илдазибад цацабехIти гьанбуршис: МяхIяммад ХIясанов, МяхIяммад ТIалхIят, Хизри Сулайбанов, Насруллагь Даудов, Ибрагьим БяхIяммаев, ГIяхIмадхан Абу-Бакар, ГIябдуллагь ВяхIидов ва цархIилтира. Илдани саби-алав пагьмучебти лукIанти цахIнабирхъутири, газета ункъбикIахъес ва даражализиб ахъбикIахъес багьандан. Ил дурабулхъуси цаибти дусмазибал гIяхIси тиражра буили саби, 500-личибра имцIали ва ил латин ва гIяжам белкIличил дурайули кали саби. 1930–1931-ибти дусмазиб даргантала лугIи 130-140 азир сабхIели, архивла баянти хIясибли газетала тираж 5-6 азирличи абиркули ва жумягIли кIина дурабулхъули буили саби. ХIера, иличиблира багьесли саби ит манзилла адамтала багьуди касес халаси къайгъи лебли биъни. Илди дусмазиб газетала чумал у дарсдиуб: «Дагъиста мухтарият», «Дарган», «Ленинна байрахъ», «Замана» ва цархIилтира.
Ну Дагъиста пачалихъла университетлизир ручIуси манзил, бегI гьалаб практика дураберкIес «Замана» газетализи ракIибсири. ИтхIели бекI редакторли вируси Юсупов ГъазимяхIяммад ЖабрагIилович наб дяхI шалали гьуниваили, ну кьабулрарибсири ва дила белчIудила практика илаб гIяхIил бетерхур. Ну илар бурсириубсири газетализи макьалаби каргьахъес. Школализир ручIули лералли дучIути произведениебала автор — бекI редактор илав дяхI-дяхIли чеэс биркни нуни халаси игъбарлизи халбирусири. Дила дудешла жузала кьасиличир илала дахъал произведениеби дирутири: «ЧердикIибти», «ГIяйиб хIебирис», «ВиштIаган ва хъалчличив хIерируси Карлсон» ва цархIилтира. Илини тилмажли узули дахъал цархIил автортала произведениеби дарган мезличи шурдатур. Иличила убла заманализив гъайкIес чебиркули саби, ЧевяхIсини Гьалжанализи хьураварабну сай, амма илала адамдешла пергер къиликъуначила хIебурасли бархьли хIебирар. ГъазимяхIяммад ЖабрагIилович гьар шайчивад чеветаибсири: пасихIчевсири, бамсри хIебалули узи, халаси хIянчизартала кьукьялис бекIдеш дирес бажардиирки ва илхIелира цалра адамла уркIи хIебамкьахъурли гIякьлу буресра ва насихIят буресра вархли. Гьаннала «Замана»-ли гьарли-марли заманаличил барх ганзбикIули, илизирти нушаб букьурли датурти бегIлара гIяхIти гIядатуни дузахъули, сунела бузери даимбарес нушала къайгъиличи разили ургар или гьанбиркули саби.
Дусми ардякьи гIергъи, ну газетализи рузес ракIибхIели, бекI редакторли вирусири Юсупов Арсен ГъазимяхIяммадович. Илини устадешчебти хIянчизартала кьукья цалабяхъиб ва уржахъиб. Сунела хIянчи гIяхIил балуси организатор сайри. Илала бекIдешлиуб газетала даража ахъбиуб ва чумал дус гьаб-гIергъили Россияла «Прессала мургьила фондлизи» каберхур. Наб рузес кьадарбиуб пергер журналистуначил рарх, илдазирад дахъал секIайчи бурсириубра: Запир Харбилов, МяхIяммад Рабаданов, МяхIяммадкьагьир МяхIяев, МяхIяммадмухтар МуртузагIялиев, илди гьанна нуша-ургаб агара, хIяб нурли шалабарабну чула.
Газетала хIянчизарти барсбикIули хьалли, ил сунела бучIантас марли калун. Дарганти-ургаб машгьурси газетали 105 дус бучIантачил ихтилат бузахъули саби, лерилра илди дусмазиб гьарилти бучIантала ва чучила лукIантала марси гьалмагъли кавлули саби. Гьайгьайрагу, ил бузерила кьукьяла бархси хIянчи саби. Газетали бекIлидиубти анцIбукьуни чедиахъули, сархибдешуначила бурули, ахIерси ВатIайчи ва миллатличи диги гIердурцули сари. Илала бяхIяназир нушани тянишбирулра даргантала кьисматуначил, сархибдешуначил, гIяхIбаркьла баркьудлумачил, даргантала гIядатуначил ва дахъал ц. СенахIенну, дила пикрили, газетала бекIлибиубси мурад саби адамтачила лукIес ва адамтас багалабиэс .
Лерилра илди дусмазиб газетали хабурти ва баянтицун ахIенри гьаладирхьути, илини гьарли-марси даргантачила тарих лукIули ва мяхIкамбирули саби, адамти цалабирхъули ва уржахъули, бегIлара мягIничерти суалтас жавабти лугули саби. Даршдусличиб имцIали ахъси даража чебиахъули нушала газетала бяхIяназир мурталра бархьдешчерти, аргъбаибти ва кагибти макьалаби делчIес вирар машгьурти ва гIядатла даргантачила. Илала дурабадра илини дахъал шалубарси, урхIмешуахIенси республикала культура ва гIядатуни чедиахъули саби. Ил юбилей дахъал наслубала журналистунала, редактортала, корректортала сархибдеш саби, чула санигIятла устадеш ва пагьму бузерилизи кабирхьути.
Илдани тарих кавлахъули саби дагъистанлантала асилси бузериличила, игитунала гъабзадешличила гьанбиркахъули. Иличибли республикала кьисматличил чIумали бархбаси саби. Газета гьести гIямруличи хIерхIеили, ил ишбархIила тIалабуначи мешули ганзбикIули саби ва халкьлис дигахъули саби. ДекIарси баркалла саби нушала бучIантас, нушачил дарх разидеш ва къияндешуни дусмадли дуртIути. Челябкьлализибра дигулра нушала марти бучIанти нушачил барх кали, гьарил номерличи хIерли, нушани биалли кьасбирехIе илди разибирес.
Тарихла бикьрумили бирути пасихIти журналистунани нушаб букьурли батурси газетализиб гьалаб кьяйда гьаннара бузули саби пагьмучебси хIянчизартала кьукья. Нуша дирхулра, гьести гIямруличи хIерхIеили газета сеналра бухънахIебиур ва илизиб бузутала кьалам бугасили даимлис кавлан. БегIлара мягIничебси саби, къалабаси заманаличи хIерхIеили, нушала дигуси «Замана» гIуррара дахъал дусмазиб даргантала хъули дурхъаси гIяхIялван абицIули. ГIуррара ва гIуррара уркIи-уркIиларад лебилра бархкьябас ва бучIантас бегIлара ванати дугьби дурес, мубаракбаресра дигулра.