«Миллат мяхIкамбирнилизиб халаси кьадри леб»
Нуша, дарганти, декIар-декIарти лугъатунала вакилти, уржахъути даргала литературный мезличил газетаби-журналти дурадулхъни, илди мез театрлизир, радио-телевидениелизир, школаби-вузаназир руркъни – нуша, даргантала халаси игъбар саби. Илдала кумекличирли нушани нешла мез гьаладяхI дикес дирулра. Сецад хIейгеси биалра, дарганти-ургаб саби чиди миллатла сабил, сегъунти мез чус хала бегIтани букьурли даахъилил хъумуртути даргантира къаршибиркули бирар. Урус мез гьамаддилзули, даргала литературный мезличи гIягIнидеш агара бикIутира камли ахIен. Челябкьлализир илди мез дубкIар бикIутира балли леб.
Амма дарганти-ургаб чула тухум-агьлуличи диги агарси, децIличи яра разидешличи музахIелхъуси, миллатла дезни-далуйтани уркIиличи асар хIебируси, гIядатуни хIедузахъуси дарган адам рахлира хIергар. Мез далниличибликIун адамти-ургаб балгундешра ва баришдешра имцIадикIахъули сари. Нешла мез дяркъес гIелумбилзути хIебиалри гьатIира гIяхIли бири.
Даргала литературный мез шагьарла ва шагьарла журала шимала, чузиб бахъал миллатунала адамти барх хIербирути ва дурхIнази дарган мез дагьахъес, даргантала рухIла давла калахъес халаси къайгъи бируси хIянчизарти саби «Замана» газетала редакцияла коллектив, сенахIенну адамти-ургар диаб, мицIираг-ургар диаб, нешанала чула дурхIначигъунти черяхIти, дазу-дубагарти диги дунъяличир агара, я диэс хIедирар.
МицIирагра, жанивартира духълумира, вава-кьарра чула «наслу» чучи мешусили бетаахъес азир журала тяхIяр даргили, жинс бетхIехъахъес гъазализир сари. Ил бирни я жаниварти-мицIирагла, я духълуми-вава-кьарла «мехIурдеш» ахIен — ил тIабигIятла хIяжатдеш саби, гIямру даимдарес багьандан чараагарси шартI саби.
ТIабигIятлизиб лебси чиди-биалра мицIираг, бухъалала жура бетахъни — цархIилти журабас заралласили уббулхъули саби (Биологунани илдигъунти сецад-дигара мисалти лерку). Дила пикрилира, тIабигIятли хIяжатли ахIенси селра дакIубирули ахIен. ГIягIнидеш хIебиалри, дакIухIедири дарган мезра.
Миллат калахънилизиб, илала хасдеш даимбарнилизиб тяп нешлагъуна кьадри лебси саби мезлара, вегI-вегIла лугъатлара.
Ил мезли саби нуша, дарганти, ца кьамла наслу диъни кабилзахъуси. ХIебиалли мезла гIяхIдешли нуша тяп ца тухум-агьлуван цадиэс дирулра, дагьрилизир нушала кьамличи хасти адабла къиликъуни дургулра, илди мез мицIирли лерниличи разидирулра.
«Мез — гьанна мицIирли агарти, хIербирули лебти, гIур алкIути наслуби–ургабси бегIлара мицIирси ва зумаси бархбас саби», — викIусири урусла машгьурси педагог К.Ушинский. ХIебиалли, мезла кумекличибли нушани нушала хала бегIтала жявхIелила гIямруличила, бусягIят лебси хIякьикьатличила, даргантала челябкьлаличила дурусли багьес дирулра.
Сен гьатIи нуша, даргантани, нушала мезличила, лугъатуначила, нуша-дегIси жинсличила, кьамличила хъумуртуси? Сен дарган мез хIедяркъурли, урус мезличицун хъарахъили хIеркадирути? Чинар-дигара риас, нешла мез аргъибхIели, чарх батбулхъан, рухIлизи ванадеш абицIур. Дарган далай аргъибхIели, гьав гIяхIбулхъан.
Антиквариатуни (гьар-урла, саригъунти гIур агарти ваяхI) даргес базриганти умцIули бирар. Нуша дарганти, мицIирли лерай, нушала мез хIедебкIахъес багьандан, нушала рухIла культура дегъхIели дяргIиб шинна урунжван парчбикIахъес багьандан халаси хIянчи бируси «Замана» газетала хIянчизартас уркIи-уркIиларад баркалла рикIулра.
Вакилти мицIирли лебай, мез дебкIахъни, – дила пикрили, – неш лайракIнигъуна саби.
Гьарил неш дигуси дурхIяликIун илала хIурматбиру. ХъябшризурхIели ил тухтуртачи рику, сагъриахъес къуллукъбиру, ахърибикIуцад мицIирли калахъес къайгъибиру. Чараагарси бебкIали неш аррухалли, илала у акIубси рурсилис бирхьу. Рурси ахIекIалра, нешла дигили дицIибти дугьби, илала пасихIти насихIятуни дурхIнази дуру.
Нуша, даргантикIун (дарган мез дигахъутира илди мезличи хIяжатдеш агартира) дарган нешанани даркьибтира, дяркъуртира, дагьриличи дикахъибтира. Ил багьандан сарра нуша илала хIурматбарес, ил разили, талихIчерли риахъес се-дигара барес хIядуртира. Нешла мезлара нешлагъуна хIурматбирахъес маслигIятбируси «Замана» газетала гIуррара сархибдешуни имцIадиаб!
Дарган мезличил нуша, дарганти лебил дунъяла литератураличил, культураличил, халкьанала тарихличил тянишдируси, гIилмула мурхьдешличила гъайбикIуси, дунъяла къакъличиб бетаруси гьарил секIайчила макьалаби кадирхъуси, нешла мезличил адаблати къиликъуни, мурталра дарганти-ургар черяхIдирути яхI-ламус, инсантачи ва мицIирагличи дакIудирути уркIецIи-ряхIму, саби агрилизиб биалра, дарганта дакIудирути сахаватдеш, вегI акIубси-мусаличи ва ВатIайчи диги-карцIи, узидеш-мардеш чедиахъути макьалаби кадирхъуси «Замана» газетала бучIанти гIурра имцIабиубли дигулра. Илгъуна рухIла давлаличила хабурти дучIути дарганти, дила пикрили, рухIлашал давлачебли саби, хала бегIтала мез хIедалути адамти хIячмазибад бердибтачи мешубиркули саби.
Ил багьандан «Замана» газета 105 дус бирниличил бархбасахъи, редакцияла лебилра хIянчизарти мубаракбирулра! Дургьаб хIушала хъалибаргуни, мурадличи бааб хIушала дурхIни, дурхIнала дурхIни, рухIла давла гьарил дарган адамла хъули биахъес багьандан арали датабая лерилра!
Адамтас дяхI шалали, гIяламлис уркIи гьаргли калаба талихIчерли!