Вякья ва пастIан цаличи ца мешути, тухумти овощуни сари. Илди цазаманализир цадехI мер-мусаличир дашути цIедеш сари. Вякьни лерти сари 280 сортла, пастIунти – 170. Вякьнира пастIунтира нушала улкала югла регионтазир дашути сари, Северный Кавказлизир, Волга хIеркI урхьуличи гъамбирути мер-мусаличир. Илди имцIали дашути мерани сари Астраханьна, Волгоградла, Оренбургла областуни ва Краснодарла край.
Вякьни ва пастIунти, савли кьацIли уки, хIери баайчи, ургар, дукни гIяхIси саби, бархIилис 400-500 грамм. БархIехъла замана беркунси вякьяли ва пастIай хIилизиб чакар ахъбирахъу. Даргмах изуси, урцецуназир къаркъуби лерси адамлис илди бекIлил хIедукни гIяхIси саби.
БегIлара гIяхIси саби вякьни ва пастIунти август­личир-сентябрьличир дукни: илхIели сари илдазир дахъал витаминти ва шин дирути.
Камси замана замана гьалаб МяхIячкъалализиб вякьяла ба­гьа 35-50 къуруш сабри, пастIа – 80-110 къуруш. Ав­густ­­ли­чиб илдала багьа убяхIбикесра асубирар. Ишаб нушаб ка­­лунси ца се­кIал саби: секьяйда декIарбарес вируси би­кьур­си вякья.
1. Сунези кьутIдяхъибхIели, дурайуси тIама хIясибли. Бикьурси вякьяла тIама ахъси, зайбикIуси бирар.
2. Дамкъа хIясибли. Бикьурси цIедешла ванзаличи кабихьунси мерличибси дамкъа рурхIуси (яркий) бирар.
Дамкъали вякьяла лебилра шали буцили биалли, цIедеш ­де­бали бикьурли бирар. Иличибли ил тIягIямагарсили ­бета­рар.
3. Вякьяла тIели хIясибли. Вякьяла тIели бирубси биэс гIягI­нили саби.
4. Сунела халадеш хIясибли. Вякья ургабси тяхIярли халаси биэс гIягIнили саби, 10-12 килограммла. Иличиб декIси ва дебали биштIаси исуси ахIен: биштIаси вякья бикьурси хIебирар.
5. Вякьяла тугъи хIясибли. Бикьурси вякьяла шалати, декIар­дул­хъути тугъи дирар.
6. ЦIедешла кам хIясибли. Бикьурси вякьяла гъалагси ва лямцI­бикIуси кам бирар.
Нушала шагьарлизир дахъал мер-мусаличир вякьни дирцуси замана баилину, нуни дурибтира пикрилизи касили, исеная ва дукеная вякьни.

ХIяжимурад Ражабов