«Баракатри даргала»


Нуни гIяхIцад назмурти
ДелкIунра ва далуйти,
БегIлара дурхъал далай
ЛукIулра «Замана»-лис.

ХIечила хIелукIули
ГIур чичила лукIусив,
Дила гьав, дила гьава
ХIури дила «Замана».

Дила мез – дила давла
Руркъяхъуси акIубла,
ХIечила гапхIейкIуси
Даргазив левси вара.

ЖумягIли гьачам саби
Дила хъули башуси,
Кьанмабирудра вари
ГIяхIял дила дурхъаси.

Рахли хIу хIебакIадли
ДецIла цIали игулра,
Дила дурхъал «Замана»
ХIейги наб цархIил давла.

ХIу гIяхIти адамтачи
Башен, башен гьалакли,
ГIяхIялван разидара
ХIурхъи ва Къяба-Дарга.

Дила гIяхIял дурхъаси,
Дихен гIяхIла хабурти,
Дила мас-мулк ва давла
Каммабиаби дила.

Агь, «Замана», «Замана»
Баракатри даргала,
ХIу хIебашуси анкъи
АхIен марли пахрула.

ХIу агарси кIялгIназиб
ХIебирар рухIла давла,
«Булбултани» назмурти

ХIедучIа гьачамалра.

Замана ибси дев наб бегIлара тянишси, бегIлара дурхъаси, дила гIямрулизиб ва гьаларяхI рашнилизиб мурталра набчил барх ганзбикIуси, ну къардхIерухъахъес някъ булан гьабуцибси газета саби.
Гьандикиб дила жагьхIелла гIямру, ну редакциялизи бегI гьалар ракIибти бурхIни. ИтхIели лебгIеб жагати, жагьти адамти бузутири илаб. ГIяхIмадхан Абу-Бакар узуси замана илини жагьил поэтуни лебгIеб разибариб. «ЗурхIяб» бикIуси поэзиялис хасбарибси бяхI акIахъуб. ИтхIели дилара газета дурабухъайчи сабур кабурхусири. Илцадра хIерли рираси. Дигахъаси сагати назмурти делчIес, сагати лукIантала уми дагьес. Илизир дакIудулхъутири лукIутала пагьмурти. Жагьил лукIанти-поэтуни цалабиркутири газета белчIес ва чула пикруми дурес. Дилара «ЗурхIяб»-лизир ца-кIел назму дурадухъалри гьатIира имцIали лукIес иштяхI алкIусири. «Замана»-ли мекелли халаси асар бирусири лукIутачи. КIинайс назмуртала обзор бирусири, гьайгьайрагу, критикара камхIебири.
Ну Хъярбукла школализир математикала ва физикала учительницали рузуси замана, газетаби-журналти къулбасдарахъес районнизивад адам вашусири. Илала гьала бегI гьалар дуцIрулхъусири ну, рахли цархIилтани къулбасдарили наб кахIелесгу ибси пикриличил. Газетаби хъямдирули цализирад ца, гумайла кабиибтани дучIутири, белчIунсиличила чула пикруми дурутири. Нуни хъумартес хIерирулра ца секIал. Ну школализир ручIухIели бегI гьалаб кабяхъибси дила назмуртала подборкалис газетали почтализибад гонорарра бархьибсири. ГьаррикIулра гьаргала, нушачи дила дарган мезла мугIяллим Камал МяхIяммадович ва чумал адам лябкьули. Ну дебали урухриубра. Сен илди лябкьути? НуникIун школализиб селра вайси хIебарира.
— Гьа, викIар Камал МяхIям­ма­дович, хIела рурсила пагьмуртачи дебали разивиублира. Илала назмурти газетализир делчIунра, гIяхIти пикруми сари, баркалла биаб сунес. ХIуни, ГIябдулманап, гьанна ил секIал «бирцес» гIягIнили саби, нуша ца иткъи дакIибти ахIенра.
ЛевгIев чIумаси дудеш вири дила, илис гап-чяхI хIейгахъи. Биаллира, бусягIят деркес-держести илдас кадихьиб. Хъа гIела дигIянрикибси ну лергIер хIулрукIира. Жагьси рурсилис разихIейкеси анцIбукь ахIенри ил. ИлхIели дила шилизив назму лукIусира левси ахIенри. Ну сарри дила цаибти назмуртачил дакIу-гьаргли дурару­хъунси.
КIиэсил анцIбукь ишгъунари. Институт белчIи, ну школализир рузулри. АрхIяличивад хъули чарулхъуси дудешличиван, «Замана» газеталичира мурталра хIерли рираси. Ахирра бакIиб ну сунечи хIерси «Замана». Илини набчи барибси асар гьаннара хъумартес хIерирулра. Амир Гъазини дила назмуртачи чябхъинбарилри. «Запятаяби кадатес хIебалули сари иш поэтли, назмуртазир эпитетуни агара» ибти ва цархIилтира гIяйибти лерри. Илала белкIли ну лергIер гъузгъалдирарира. ГьимрукIили, дуцIли почтализи рякьи, вягIда барили, илала белкI лебси бяхI убкасира. Ил критикали гIур хIелукIас назмурти ибти пикруми дашахъули, кьакьаракIахъира. Нагагь дила бучIантани яра учительтани ил белчIунси биалри, ну сегъуна даражаличи риркусири или гьанбикиб. РахъхIи пикрихIерикIули, чи­зилра хIебурили, МяхIячкъалализи гьар­ра­кIира ва Амир Гъази варгира. Газетала редакторличи арацIира. Библиотекализибад Амир Гъазила жузра касили, илала наз­муртачи нунира чябхъинбарира. Илис хIей­­гибизур. Редакторлизира бурира:
— ДилакIун дурабухъунси жуз агара, ха­тIаби чила хIедирути? ХIу­шани бара лукIес вехIихьибси бу­сягIят каршулрагу. Набчи бел­кIа­дал­ри хатIабачила, хIушани биалли, чумал азир газета бучIантази багьахъурлира гьанна. ГIур Хъярбукла шилизи газета къулбасбарая ибси кагъар ма­бурхьидая. Ца адамлизи ил къулбас­хIе­би­ра­хъис.
ХIябъибил анцIбукьличилара хIе­бу­рили руэс хIерирус. Дила дудешла юрт бал­бируси замана ца рельса хIяжатбикили, Мя­­хIяч­къа­лализи рякьи, Камаз буцира. Ну Уркарахъи сараибхIели, «Шила гIямру» газетала редакциялизи арацIира, дила назмурти, хабурти кадирхъути илдачи мурталра разили рираси. Редакцияла хIянчизарти Хъярбукла шилизи чарриэс Камаз буцилрив бикIар. ГIе, рикIулра, цархIил машина хIебаргили, Камаз буцилра.
— Ишди газетабира кадихьагу, илкIун бацIли саби, - иб илдани.
— Рельса леб, ахирличи кадихьая, — рикIулра.
Газетабала халаси бергараг ахъ­буцес хIе­бирули, адамти жиба­риб. Чумал адамли кумекбарили, илди чедихьиб. Хъярбукла ши­­лизи араира, «ишабад Камаз би­куси ахIен» или ца унра дурару­хъун. КIиэсиллира илала гъай гIер­­дуциб. Ягъари се саби Аминат ГIяб­­дулманаповани ишизиб лебхуси или пикрибикIулри лебилра, хIербикIалли, газетабала бекIа. «Илди хес Камаз кили сари, тамаша ахIену», — иб цархIилли. Почтальон Камазличи ацIили, газетаби касахъес чумал жагьил жибариб. ГIелаб калунси ца рельсара дурасили, илра хъули арбухиб. Гумайлабти тамашабиубти газетабачи гъамбиуб ва суалбикIесбяхIиб: «Марлира, ишини газетаби хес Камаз буцибсив?» ЦацабехIти дукаркIулри. «ХIушакIун чумал бархIи газетабачи хIерли кадиилрая, селра сагаси хIебалулрая, хIушаб гIяхIли ахIену заманаличир газетаби даахъили риасли?», — рикIулра ну набчи дукаркIутази. Ил хабар бахъхIи калун шилизиб. Ит бархIи Камазличир ляркьухIели, КIишала шилизи араибхIели, писатель Ибрагьим Ибрагьимовра къаршиикибсири. Илра ил анцIбукьличи тамашавиубсири.
Буралли, газеталичи набзир диги адикьуртири Сергокъалала пе­дучилищелизив учIуси дила узи Мя­хIяммадхIяжини ва дудешли. ХIян­чи­личивад хъули ча­ру­хъун­хIели, дудешли ну жирираси ва газета кайсахъи. ИтхIели газеталис «Замана» ахIенри бикIуси. Дила дудеш шила халал вирусири.
— Гьу, ручIен гьанна, се сагаси лебал иш жу­мягIлизиб улкализиб кабикибси, — викIи ил.
Ну риштIалири. Някъбани халаси газета буцесалра рирули ахIенри, амма ручIес дигахъаси. Наб илцад-декар хIейгахъаси дурала улкназирти хабуртачила буруси бяхI. Ила караибхIели, Америкали диш­тIа­ти улкначи дирути чябхъинтачила, ка­буршути-бяхъибтачила бучIули, рисаси. Дур­хIяхIелил ну Америкаличи гьимили ри­цIиб­сири.
БусягIятра ну газета бучIес карцI­лира. Гьайгьайрагу замана барс­биуб: нушала бахъалгъунти пи­сательти-поэтуни, журналистуни ахиратла хъули минабиуб. Илдала лугIилизивадси сайри Юсупов ГъазимяхIяммад ЖабрагIиловичра. Сунела гIяпабаркь, гьарилла белкI­личи дебали чекайзурси, тIалаб­карси вирусири ил. Пергер лукIанти би­ри ГIябдуразакь МуртузагIялиев, ГIи­са ТIагIиров, Запир Харбилов, Ильяс ХIусейнов, Ражаб Адамадзиев Имин Расулов ва цархIилти. Хъумартес вирару илгъуна даражала журналистуни. Илдала хъарбаркь ва аманат сабливан, гьаннара бузули леб пергер хьунул адамти Салимат ГIялиева, ПатIимат Кьурбанова, Муъминат Хаттаева, ПатIимат Сулайбанова, Наида Гъуруева, ПатIимат Мирзаева, ПатIимат Казимова. Илдачил варх сабухъчебли бузули саби ХIяжимурад Ражабов, бекI редакторла къуллукъуни заманалис дузахъуси, жагьси Рабадан БяхIяммадов. Пагьмучебти журналистунала дякь даимбирули, ишбархIира илдани газета ахъси даражаличиб дурайули саби, бузери гьатIиралра ункъбиахъубли саби.
Берхъаб «Замана», берхъаб гьарли-марли иличила пик­ри­би­кIути дила дарганти! Газетала хIян­чизартас бузерилизир сархибдешуницун диаб. Баркалла хIушаб жагаси «Замана» дурайънилис.
Ахирличиб бурес дигахъаси: хъуммартидая газета къулбасбарес. Ил агарси дарганна хъали бирусив? 

Аминат ГIябдулманапова,
Дагъиста халкьла поэт