Нуша хIердирулра де­бали тамашала мер­личир. ТIа­би­гIят­ла жа­гадешли нушала ре­с­пуб­ли­ка­лизи ба­кIиб­ти лебилра гIяхI­­ли хIяй­ран­бирахъули са­би. Дусличи-дус илдала лугIи им­цIа­бикIули саби ва РФ-лизиб туризмала шайчиб республика цаибти мераначи аркьули саби.
Гьанна башути адамтала лугIи хIябал миллионничи абиркули саби. Республикализиб хIербирути адамтала лугIира илцад саби. Ишди мер-мусаличир дахъал тIабигIятла сурсатуни, ва дахъал гидроэлектростанцияби лер. Нушала адамти дебали бузес дигути, хIянчилизибад гIелумхIебилзути, сагаси секIал пикрибарес ва ил бузахъес къайгъилизибти саби. Дагъистан биштIаси бизнесла гьабкья саби викIаслира, хатIахIеркус. ХIейгеси секIал саби ил хIукуматли гIебхIебурцни ва чула пикри халати холдингуначи бяхIчииъни. Наб дебали децIагеси хабар саби республика дотационный саби бикIухIели. ХIебиалли нушала хIякимти ва жавабла къуллукъуначибти хIянчизарти гIяхIти специалистуни саби викIес хIейрар. Гьалабван нушала республикала бурги барсбарибтири. Правительствола Председатель МяхIяммад Рабазанов ишав акIубси ва халакаибси адам сай. Сунела бузери илини ункъли бехIбихьиб ва дирхала бихьес дигулра илкьяйда даимбирниличи. ХIякьикьатлизиб секьяйда бетарули — лявкьули сай адам къуллукъличи, дахъал чеаслуми дурули сай ва ахирлизиб секIал хIебарили, сунела кьасани детерхахъурли аркьули сай. Сунени дарес чесибти хIянчи гьаваличир кавлули сари.
Дагъистан нушала РФ-лизиб гIяхIти имканти лерси Дубуртар Улка саби. Урхьула дублабси, тIабигIятла сурсатуни лерси, бузес хIядурти адамти лебниличибли декIарбулхъуси саби. Россияла пачалихълизиб жагьилтала лугIи Кавказла мер-мусаличиб имцIали саби. ЦархIилти мераначиб адамти камбикIули биалли, нушала республикабазиб илдала лугIи имцIабикIули саби. Шила хозяйстволизиб нушала республикали цаибси мер бурцуси саби. ГIергъити дусмала баянти касалли, хаслира 2025 ибил дуслизиб шила хозяйстволис 275 миллиард къуруш касили сари. Ил умуси хайри ахIен, арагIер дузути арцла лугIи саби. Сен-биалра илдазибад кайсуси хайри 20 процентличи абиркули саби. Мисаллис, нушала республикали хутIлис сархути арц 10-15 миллиард къуруш сари. Хайрила шайчиб туризма гьатIира гьалабухъи саби. Илини республикала бюджетлизи 20 миллиард къуруш арцла дихули сари. Илдани ресторантазир, тукентазир, базуртачир дегъубти арц хIисаблизи кахIесили.
Шила хозяйстволичила гъай даим­да­расли: цаибил мер Россиялизиб маза-масла лугIилизиб, цаибил мер — бала сархнилизиб, кIиибил мер —кьяли адилкьнилизиб, цаибил мер — тIутIи дашахънилизиб ва илизирад диркьути секIайзиб, хаслира — коньяк дурайънилизиб. Духълуми дашахънилизибра цаибти мераначиб саби нушала республика. ЦIедеш дашахънилизиб гьалаб нушала Дагъистан цаибси мерличиб бирусири. 90 ибти дусмазир дахъал цIедешла галгуби кадяхъибтири ва ил багьандан гIелабухъунсири. ГIергъити дусмазиб сагали унхърала лугIи имцIабирули саби. Пикридухъеная, Советский Союзла замана республикала лерилра районтазир сок дирути цехани дузули лертири. ИшбархIи имцIабикIули саби шила хозяйстволизиб теплицабазир дашахъути секIа кьадар. Иличибли хIянчила меранира лер. Республикализи дурала пачалихъуназибад бузес ялчни башули саби, хаслира Азияла республикабазибад.
Промышленностьличила гъайикIал­ли, илала кьадри республикализиб дебали хIярхIбиубли саби. Гьалар дузути дахъалгъунти заводуни, фабрикаби гIекIиб. Дузули калунтанира чула хIянчи хIярхIбариб. Сен-биалра, ишбархIира нушала республикализир дирули сари декIар-декIарти ваяхI, техника ва заводуназир хIяжатти машинаби. ЧIянкIли МяхIячкъала шагьарлизир дирутири верхIел завод ва фабрика, чузибра даршани азирти адамти бузути. Гьанна илдала лугIи азиртачи саби абикибси.
Нуша рынокла экономикаличи ласдухъи гIергъи, дурала пачали­хъунани ваяхI дихахъес дазу абхьибхIели, нушала заводунани барибси секIал хIяжатхIебиркули калун. Дурабад кабухибси дургIеси ваяхI асес гьамадбиуб­хIели. Чедибад жагаси, бухIнаб пайдаагарси ваяхI. Гьанна сагабарес багьандан секIал дурайэс дахъал харжани хIяжатли сари. Китайли дурайути ваяхIличил абзикIес вирули ахIен. Илкьяйда саби лебил дунъяличибра.
Экономика гьалабяхI башахъес багьандан бузути адамтас кумекбарес хIяжатли саби хIукуматла шайчибад. Нушала улкализиб аги дебали барсбиубли саби. Сагати налогуни, тIашагарти ахтардлуми ва далилтала бекIали экономика кабуршули саби. Рушбат сасес, чус давла сархес, жавабла къуллукъличиб ахъбиэс пикрибикIути хIякимти лебалцадхIи, нуша бекIлил гьаладяхI дашес хIедирехIе. Пачалихъла органтала хIянчи ункъли чебаахъиб март базличиб кабикибси тIабигIятла бехIемцIли. Чумал бархIи адамти чула къияндешуначил чула саби калун. Адамтани биалли, чебаахъиб чула цабалгундеш ва уржибдеш.
Республика гьалабяхI башули саби. Ил бетаруси саби гIядатла адамтала гьуцIличибли, гьунарличибли, бархбасличибли. 

Руслан Ражабов