Дила мугIяллим ва насихIятчи
Ну дарган мезла газетализи лукIес вехIихьибсира ДГУ-ла урусла-дагъиста мезанала факультетлизив учIухIелил, 1956 ибил дусличивадал.
ИлхIели газетала у «Колхозла байрахъ» сабри. Илала бекI редактор сайри Ибрагьим БяхIяммаев. Ил дебали пагьмучевси, уркIи гьаргси, адамтачи дигичевси, сагали лукIес бехIбихьибти биалли, гIеббуцес гьалакси, пергер адам вири. Ил лебтасалра гIяхIдешуни дирес къайгъилизивра вири. Мурталра лукIантази малхIямли гъайикIи, илдас гьарра шайчибад кумекбири. Дила макьалаби делчIи, илини ну итхIели гапварира, уркIичевварира, гьатIира лукIахъес, редакциялизи вашахъес маслигIятбариб. Студентли сайси набзи илини итхIели багалати гIякьлумира насихIятунира дурибтири, илди нуни гьаннара хъумхIертурли лерал.
ИтхIели Дагъиста халкьла поэт МяхIяммад ХIямидов культурала отделла заведующий вири. Илинира ну лукIахъес гъирачевварира.
ИлхIели редакциялизив узули вири Сулайбан Рабадановра. Илини набзи лукIнила жагадешличила баянбариб, устадеш секьяйдали ахъдуцес гIягIнилилра буриб.
Университетлизир детаурти анцIбукьуначила, дурадеркIибти далдуцуначила лукIес вехIихьира ну. Спортла абзаначила, поэтуни-писательтачилти гьунибаънибачила, совещаниеби-конференциябачила, «шула» кьиматуначил бучIути студентуначила дила макьалаби газетализир дурадулхъескадииб. Дила илгъуна хIянчиличи Ибрагьим БяхIяммаевра МяхIяммад ХIямидовра дебали разили бири. Илдани ну цархIил журала белкIани дирахъесра гьуцIварира. «Ил шайчиб къиянбулхъалли, нушанира хIед кумекбирехIе», — бикIутири илди.
ЛукIнила хIекьлизиб ца ишгъуна анцIбукьра бетаурсири.
Нура дила гьалмагъунира Оскарла уличилси кьакьалабси столоваялизир кьацIли дукулри. Нуша дарган мезли ихтилатдикIулри. Ца адам нушачи гъамиубли, «ХIуша студентуни сарраяв?» или хьарбаиб.
— Сарра, — дикIулра нуша.
— ХIуша-ургав МяхIяммад Тахсурманов леву?
— Ну сайра – Тахсурманов, — ира нуни.
— ХIебиалли, дила гьарбизур. Наб Сулайбан бикIар. Даргала поэт Сулайбан Рабаданов сайра, «Колхозла байрахъ»-лизив узусира. МяхIяммад, нуни хIела макьала белчIунра, кабяхъес хIядурбарира. Дебали гIяхIси макьала сабри, бухIнабуцра мягIничебсири. БелчIнила тяхIяр-кьяйдара къулайлири, — гапварира ну Сулайбай. — ЛукIен, лукIен! ХIезивад гIяхIси мухбир ветарар.
— ГIяжаибли гапварири кьалли хIу! – бикIар дила юлдашунира.
Университет таманбарили, директорли, мугIяллимли, РОНО-ла методический кабинетла заведующийли узухIелира газетализи лукIнила бетуц даимбарира. ЛукIесвяхIира хабуртани, назмуртани, поэмабани. Ахирра-ахир жузира дуракайэс вехIихьира. ИшбархIилис нуни гьарли-марли дабзаби 6 жуз делкIира. Ил, гьайгьайрагу, газетала редакцияла хIянчизартала ХIЯСИЛ саби. Дила лукIнила даражара илдани ахъбиахъуб. Сулайбай столоваялизир дурибти гъай мардиуб.
1965 ибил дусличивад ишбархIиличи бикайчи ну республикала жамигIятла-политикала «Колхозла байрахъ, «Дагъиста правда», гьанна «Замана», Лавашала «Сагаси гьуникад» газетабази ва «Гьалмагъдеш», «Дагъиста хьунул адам» журналтази къяббердни агарли лукIулра. КъантIли буралли, илди наб мугIяллимтили, насихIятчибили детаур. Илдани ну дирхалаличил, кьяшмачи чIумали тIашкайзахъурра, чяртла дякьличивад хан гьунчи дураира.
«Замана» даргала халкьла гьарли-марси газета саби, сабира лукIнила кьяйдурти руркънила, мез мяхIкамдирнила, рухIла давла гIеббурцнила урунжли бетаурси. Ил халкьла къакъбяхъ, хъарихъ, ужагъ, анкъи саби.
«Замана» газетала кьадри-кьимат даргантас мекелли халатира сари. 105 дусла духIнар газетали даргантази культурализир, медицинализир, белчIудилизир, спортлизир, гIилму-техникализир ва цархIилти кьялубазир кадиркути анцIбукьуначила балахъули, умутчерти гунзрачил гьалабяхI башули саби.
Илди лерилра къиянти, амма хIурматла хIянчи дирули, бамсриагарли гъираличил бузули саби редакцияла хIянчизарти. Газета хIядурбирути илдала нушани адаб-хIяя, ламус-хатир, къияндешунас мутIигIхIебикIни, бархьдешличи чекабизни, мурхьти устадеш, санигIятлис мардеш, гъайла устадеш чедиулра. ХIялалдиаб чус! Азир баркалла! Шандайчибра чIумаси арадешла, зурхIябла рангли ухуси талихIра, бугаси пагьмура, гьарбизунира, бузерилизир чедибдешунира, духъянти, берхIила нурван ухути гIямрура дулгулра хIушаб, ахIерти «Замана» газетала хIянчизарти!
Наб саби дебали дигахъуси ва ахIерси «Замана» газета 70 дус къулбасбирулра, 70 дус варх узулра. Иличилси дила бархбасра дусличи-дус уржибсили бетарули саби. Дила лукIнила устадешра, мезла кьяйдурти далнира, багьудира, делкIунти макьалабира пикрилизи касили, ну Россияла журналистунала Союзла члендешлизи кьабулварира.
«Замана» газета чуйнара къияндешуначилра бяхIягиб, амма ил мукIурхIебакIиб, лерилра далагардешуни умутдешличил ахъиб, бекI ахъбуцили, гьалабяхI башес даимбиуб. «Замана» газетали хъямчибачи, рушбатчибачи, хъулкначи, мезлукьябачи сунела уркIецIиагарси къиза бяхIчиаили саби. Буралли, газетали дебали халаси хIянчи бирули саби дарган мез давлачердикIахъули, илдала хIурмат ахъбурцули. Культура мяхIкамбирнила, хала бегIтала гIядатуни хъумхIертахънила, миллатунала цадеш чIумабикIахънила, даршудеш кабилзахънила шайчирра илала къайгъни дахъал сари. Газетали Дагъистайзир кадиркути анцIбукьуначил, сагадешуначил адамти тянишбирули саби.
«Замана» газета гьарил дарганна хъулиб биэс гIягIниси саби. Буралли, дарган адамлис ил кьацIра, шинра, гIямрула кьибламара саби.