Дигахъис дила ВатIан

Дегва – халаси ахIенси, сунечи хасти лишантала бегI ши саби, сабира Сергокъалала районнизи кабурхуси.  Дегвала ши мерлабиубси саби ГIяякьакьа бикIуси къадализиб. Убла замана Дегвала ши кабурхусири МикIхIила шила югла-западла шайчибси бутIализи. Гьанна биалли ил мерлис ГIяймазимахьи бикIар.
ПIяйхъла изала тIинтIбиубси замана МикIхIила шила западла шайчибси бутIа югла шайчибси бутIализибад декIар­ба­рибсири изала тIинтIхIебиахъес. Иза тIинтIбикIудеш хIярхIбиубхIели, ми­цIир­ли калунти югла шайчибси бутIализибти микIхIенти, цархIилти шантачи изала чехIеберхахъес багьандан гечбиубтири «Дегола къада» бикIуси мерличи. Ил тяхIярли бетаурсири Дегвала ши.
Адамтани бурни хIясибли, къадарунт Дегвала шантиван хIисаббирутири.
Дегвала ши 1931 ибил дусличи бикайчи Лавашала районнизи кабурхуси буили саби. 1931 ибил дуслизиб Сергокъалаличи гъамли биъни багьандан, Сергокъалала районнизи каберхахъурси саби. 1975 ибил дуслизиб БурхIимахьи Дегвала шилизи каберхурсири.
«Дегва» ибси шила у бетаурси саби «дег» бикIуси девлизибад, адамтани дег дугуси мерлизибад. Дегвала ши мерлабиубли саби Кьакьа-озень бикIуси хIеркI­ли­чиб. ДегIлара мякьларти шими са­ри: Зуримахьи, Кьадиркент, Ванашимахьи, ГIяя­ли­зи­махьи ва МикIхIила.
Дегвала шилизиб 629 адам хIербирули саби.
Шила дайла тIашизурли хIерикIалли, ца шайчир – ЛугIяйла дубурти, итил шайчиб – мигла галгубала вацIа саби. Шила дайлабад кIухбикIули кабухъи саби хIеркI Кьакьа-озень. ДуцIрумла замана цахIнабикили биштIати шараби дарили куртIбикIули дахъал разити тIама-гьама дирар. Ши-алав шиниша авлахъуни ва вацIурби сари. ВацIализир жура-журала арцантани жагати далуйти дучIули дирар. ВацIализир дугIла жанивартира къаршидиркули дирар. ДуцIрумла ва гIебшнила замана биштIатира халатира цалабикили вацIализи башар. Илар илдани дугIла цIедешуни дурчу.
Нушала шила дайлаб мижитра леб. Ил бекIлибиубси, халкь цахIнабиркути мер саби. Ила башар дехIибала дарес, шилизир ахъдуцибти суалти бекIдарес.
Бахъалгъунти адамти бузули саби хъумачиб, хъа мицIирагра адилкьули сари. Шилизиб бахъалгъунтани се-биалра чула някъбани биру. Хьунул адамтани им­цIа­ливан дирули дирар хъулирти хIянчи. Бу­сягIятла замана ши барсбиубли саби. Шилизиб хIянчи агни багьандан, адамти дурала мераначи арбашули саби. Шилизиб адамти камбикIули саби ва шила тяхIяр-кьяйда дарсдирули сари. Сен-биалра бахъ дигахъисгу дила биштIаси ВатIан.
Нушала къияндешлизибад урух­хIе­кIути, гIяхIялдеш дирути халкь саби. КъиянбакIибсилис кумекбиру лебтанилра, сенахIенну лебилра нушала халкь узбира рузбирагъунти саби.
Нушала шилизир бекIлидиубли байрумти сари: Хала БархIила байрам ва Кьурбан-Байрам. Илди бурхIназиб лебилра шила адамти цаличи ца башули, цали ца мубаракбирули бирар.
Мукърачи цахIнабиркур бахъал гIяхIли, илди булхъули ва далайбикIули бирар.

ПатIимат МяхIяммадова,
ДГУ-ла филологияла факультетла 3-ибил курсла студентка