МяхIяммад Алмашевич Улахъаевла у дубуртала хъар-кьамаличибад гIеб-гIебалгьуси тIамаван чебихули саби. Илала далуйти даршдусмала пасихIдеш­лизирад, хIеркIла тIамализирад, кьарла вя­шар­ъа­лализирад, чихъ зубразиб кIайбяхIибси чIакала тIамализирад делшунтигъунти сари.
Ил гIядатла далайчицун ахIенрину, ахIерси ванзала рагъам цалабирхъянра сайри. М.Улахъаевла далуйти убла ва гьаннала замунтала ургабси гумили детаурли сари. Илала гьарил далай дубурлантала бузериличила, илди къияндешунас мукIур­хIебакI­ни­ли­чила, дигайличила ва мардешличила тарих саби. Буралли, илала тIамала хасдешуни ва далайикI­нила тя­хIяр-кьяйда цаибти ишарабачирли дагьес вирар.
МяхIяммад Алмашевич Улахъаев ХIурхъила шилизивадси виъни лебтанилра балули бургар. Ил акIубсири 1941 ибил дусла октябрьла 8-личив. МяхIяммадла дудеш Алмаш Улахъаев ЧебяхIси ВатIа дергъла бутIакьянчи вири, сайра дявила майдайчив гIяхIгъабзала бебкIали алхунси. А.Улахъаев ХIунтIена Зубари орденничи лайикьикибсири.
Дергъ бехIбихьибси дуслизиб (1941 ибил дус) Улахъаевхъала хъалибарг Чечняла-Ингушетияла АССР-лизи гечбарибсири.
50 ибти дусмазив МяхIяммад Улахъаев Дагъистайзи чарухъунсири ва дубурлан мурул адамтала школа-интернат таманбарибсири. Ил таманбарили ДГУ-ла культурала факультетлизи керхурсири ва 1961 ибил дуслизиб вуз ункъли хъараахъурсири.
ГъурбукIила халкьла ансамбльлизи керхурли, сунела творчестволашалти гIямру дехIдихьибтири М.Улахъаевли. ГIямарла Батирайла уличилси Даргала театрлизир сарри далайчила пагьмурти гьаргдиубти ва республикала халкьлис илала далуйти дебали гIяхIдизуртири. Ленинградлизиб бетерхурси Дагъиста искусствола ва литературала жумягIлизир бутIакьяндеш дарили, сунела пагьму гьаргбарили гIергъи, МяхIяммад Улахъаев Дагъиста делхъла ва далайла Ансамбльла далайчи ветаурсири. Ил заманаличивад М.Улахъаев Советский Союзла шагьуртази концертуни дихули вашес вехIихьибсири.
1966 ибил дусличивад 2004-ибил дусличи бикайчи МяхIячкъалализибси Т.Мурадовла уличилси Дагъиста пачалихъла филармонияла далайчили вирусири.
ГIяхIцад дусмазиб МяхIяммад Алмашевичли сунела пергер тIамали ва къугъати далуйтани даргала миллатла вакилти разибирули калун. Илини Сарат ГIялиевала, Рашид Рашидовла, МяхIям­мад ХIя­мидовла, Расул ХIямтазовла, Газим-Бег БяхIян­довла, Аминат ГIябдулманаповала гъайличил далуйти дучIи. Чинав далайикIалра, Дагъистайзив ва илала дурав, М.Улахъаевлис ахъси кьимат кабалтусири ва халаси хIурмат бирусири. 1977 ибил дуслизив МяхIяммад Улахъаев республикала жагьти далайчибала конкурсличив чедиикили, Лауреат ветаурсири.
МяхIяммад Алмашевичла пагьму хIукуматлира ахъли кьиматлабарибсири: «ДАССР-ла урибси гIяр­тист» (1981 ибил дус), «ДАССР-ла халкьла гIяр­тист» (1987 ибил дус), «РФ-ла урибси гIяртист» (1996 ибил дус) ибти уми дедибтири.
Илкьяйдали ил цархIилти шабагъатуначира лайикьикибсири: «ХIурматла лишан» орден, «Бузерилизив декIарухъни багьандан» ва «Бузерила ветеран» медальти, Дагъистан Республикала премияла, ДАССР-ла ХI.ЦIадасала уличилси пачалихъла премияла, ДАССР-ла ГI.Батирайла уличилси премияла лауреат, ДАССР-ла Верховный Советла Президиумла ХIурматла Грамота, «ХХ-ибил даршдусла мургьила тIама» бикIуси республикала даражала Гран-При.
МяхIяммад Улахъаевли даргала миллатла культура гьалабяхI башнилизи мекелли халаси пай кабихьибсири. ИшбархIи нушани радиолизирад илала далуйти дикьули ахIенра. Ну риштIаси замана илала далуйти савли радиолизирад зайдикIули гьанбиркур.
Уршила децIли МяхIяммад Улахъаевла арадеш нукьсанбикахъиб ва, децI бяхIяэс хIейубли, 2004-ибил дуслизив ахиратла хъули арякьун.
МяхIяммад Алмашевич Улахъаевла пергер далуйти Дагъиста миллатла музыкала искусствола мургьила фондлизир ва халкьла уркIбазир даимлис кавлан.   

ПатIимат Мирзаева