Ца дубарланна мекъличи цалабикили биштIа-халатани юрт бицIилри. Хъа вегIла гъамси гьалавван вебкIили или музыкара зайдикIахъули ахIенри. Букес гьалаб къантI-къантIли яхши-хушра дарили, кьукьнадбикили, лебилра кабиилри. Амма биштIати-ургаб, жагьилти-ургаб ва халати-ургаб гъайвикIусила яра ихтилатикIусила иргъули ахIенри. БиштIати алавбакIили, телефойзи «бухIнакабикилри», жагьилтира чули буруси чилилра хIергъахъес или, мер-мерлаб телефонтазибадли дигIяй гъайбикIулри, халати биалли — някълизи дуцили телефонтира, иштяхIличил сегъунтирил видеобачи хIербикIулри.

Мекъла вегIла хъули вакIибсили аргъес тяхIяр аги, иличи се сабабли адамти бакIилрил. БалгIяличи бакIибти бисули бирар ва илдани алхIямти дучIа. Мекъличи бакIибтала далай-делхъла яра масхурти-дукелцIила шадти тIамрани алавла булхIехъа. Амма иш гьакIлис лебилра цаван телефонтала арилизи бикили, гъай хIедалутиван кабиилри…

Гьандуцес хIериубли, ну 6-7 биштIати телефойчи бяхIчикабикибси мерличи гъамриубра. Илдазибадли хабарагарли телефон кебасибхIели, илди уркIбухъи, набчи вайтIа хIербизур ва разиагардеш багьахъур. ЦабехI бисибииб, цархIилти чула нешаначи гъамбиубли, гIярзбикIескабииб, хIябэсти — гьалакли илабадли гьаббухъи, чус диганта биркьахъес хIебаталли, лебтачилра гьимичебли биъни чебаахъиб.

БегIлара тамашабизесил дила баркьуди халатасра гIяхIхIебизни сабри. Чус диргалахIебулхъахъес или дурхIни бегIтани илкьяйдали паргъатбирули биъни аргъеслири. Илгъуна агилизив багьес вирули ахIен чила мякьла кайрусил, чичил ихтилатикIусил… ИхтилатикIес иштяхIла вегIра чехIейухIели, адамтачивадли гьарахъикес хьулулхъулигу инсан.

Сегъуна-биалра балбуцличи вякьунхIели, илабти адамти чидил миллатла сабил аргъес гьамадли ахIен. СенахIенну биштIатачибадли бехIбихьили, лебилра урус мезли саби гъайбикIути. Мисаллис, виштIасилизи дарган мезли сегъуна-биалра гъай буралли, ил абдалван тIашкелзули сай ва селра хIергъили, хIечи ташмишдешличил хIерикIули сай. Илдигъунти дурхIнала бегIтази сен нешла мез хIедалахъутира или суал бедалли, къантIли жаваб чарбалтули саби илдани: «Дигули ахIен илдас нешла мезли гъайбикIес. Селра иргъули ахIен…»

Чи сая, гьатIи, гIяйибла вегI? Илдази бегIтани хIедагьахъалли, нушала хала бегIтазивадли чи-биалра хIяблизивад айзурли, дарган мез далахъутив? МицIирли лебти хала нешанира ва хала дудешунира далу-хIедалути урус мезличилгу чула дурхIнала дурхIнази гъайбикIути. БегIтани хIебяркъялли, дурхIни чили руркъути, илдази мез чили далахъути, гьатIи? МугIяллимтани дагьахъаб бикIутира леб. Хьулчи агарли, юрт белшес вирусив? БегIтани ца «неш» ибси гъай бархли багьахъес хIебирули гIергъи, мугIяллимтани лерилра нешла мез дагьахъес бирутив? Илдани балахъуси гъаялра бархьли тикрарбарес хIебалули биалли ишхIелла манзиллизиб дурхIнани.

Сецад къайгъибараллира, ишхIелла манзиллизив нешла мезли гъайвикIуси дурхIя варгес вирули ахIен. Секьяйда иргъуси ил кахси ва убяхIси баркьуди? Сен даргантани хIергъуси иличибли чула дурхIнани нешла мезла чебяхIси бетуц бетихъахъниличила? ЦархIилти миллатунала дурхIни чула нешла мезли гъайбикIули чебиасли, дила дарганти багьандан уркIи илцадра кьакьабухъи, хIили башусиван билзули саби. КIарахъантани, къумукълантани, булугунани,… бирулигу нешла мез дяркъяхъес чула дурхIнази, даргантани сен хIебирути? Дарганти илцадра культурныйти бетаурлив, «сегъунти сарил» дарган мез хIедалахъули, ишхIелла манзиллизир «модныйти» сарти урус мезли гъайбикIулигу чула дурхIни.

Нуни ца секIал бекIлил аргъес рирули ахIенра, ишхIелла манзилла бегIти сен илцадра азгъинти бетауртил. Илдани колхоз-совхозла хIянчи дирули ахIен, хъулир чус кьадин палтар ицути «стиралкаби» лер, хутIра газра кумекли детаурли, дахъал хIянчи гьамаддиубли сари, биштIатачир памперсуни сари 3-4 дус биайчи чедяхъили… ЦацабехIтас берклуми даресалра дигули ахIен ва цархIилтани дарибси мерличи башули, бедили ца халаси багьара, букули саби. Се барес кавлули, гьатIи, илдас? Телефонтази бухIнакабикес…? Асили дурхъати телефонтира, илдала арилизи бикили, лебилра адамлизир чараагарли диэс хIяжатти гIякьлу-дагьрилизибадли, хала бегIтала черяхIти гIядатуназибадли, кьацIван хIяжаттили детарути нешла мезлизибадли… бухъи, чили-сарил белгиагарти халкьли гьаладирхьути хIяжаттира хIяжатагартира видеобала арилизи бикили саби. Ил кахси балагь биъниличи илди гьанна шакбиркули ахIен, амма гIур ил хатIа аргъибхIели, лебгIеб кьанни бирар.

Гьаннала жагьилтас хIебузули, арц дикахъес дигнира балхIебикибси баркьуди саби. Ванза бузахъули, мицIираг адилкьули, кьис-кьутIла яра лац лушнила хIянчи дирули, къиян кабихьес дигули ахIен. Сегъунти-сарил сагати журала бетуцунира лер илдани чердиркIули илцад-декIар пайда хIебихути. Яра бархьаначи буралли, челябкьлализир илдала пайда бирарал хIебирарал белгили ахIенти илдигъунти баркьудлумани, бикIуливан, кани хIелукъахъугу.

ХIякимтас сегъуналра авара агара миллатунала мезани дебкIалра, хIедебкIалра. Чула дурхIнас, дурхIнала дурхIнас ва чумра наслулис баарила кьадарлизиб напакьа учибирхъули саби илдани. Илдигъунтас мезличила пикрибикIесра гьанбиркули ахIен. Илдала мехIелизи духIнадикибти пикруми арцличила, давла-масличила сари.

Поэтуни, писательти, журналистуни, нешла мезла мугIяллимти къайгъилизи бикили саби нушаб илцадра дурхъали детарути нешла мез калахъес багьандан, амма илди гIеббурцуси чейули ахIен. Дила пикри хIясибли, илди цабиубли, Правительстволизи дугьабизес хIяжатли саби миллатунала мезани калахъес багьандан, школабазир илди чедетаахъили дяркъяхъес ва Дагъиста выпускникунас нешла мезла предметла кьимат агарли аттестат хIебедахъес багьандан. ИлхIели бегIтани иргъу, сегъуна хIянчи барес хIяжатлил дурхIнази вегIла нешла мез дяркъяхъес багьандан. Далдуцуназир мез калахъес ибти масъулти ахъдурцули хьалли, амма гъай гъайлизир кавлули сари. Тамай нешла мез детхIехъили лерай, дубурланти чебсаргъес хIяжатбиркур…

 

ПатIимат Кьурбанова