Нушала улкализир ибкьти аги-кьяйда ка­диркуси, къиян-жа­пала ужагълизиб халкь дебш­­­­лабируси замана ВатIа хъар­­хIе­ра­­гардеш батахъес шан­­да баруван ка­бил­зути адам­­тани декIарси мер бур­цу­си са­­­би. Гъай ишар дявила чебла ихъу­­­ти бур­гъан­тачилацун ахIен, наб бу­рес ди­гу­си са­би-гIя­­хIъу­­латачила (во­лон­тё­ры) са­би, чу­лара уркIби Ва­тIай­чи ди­­гили лам­ди­кIу­ти.
­Украинализиб бетурхуси Россияла дя­­вила хасси бал­буцла бутIакьянчибани бу­ресагарли халати гъабзадеш да­кIу­ди­рули сари, нушала бекI­ла чедибси зак умули калахъес ва шаласи челябкьла би­ахъес багьандан. ДекI­ти им­тихIян­та­зибти илди гIеб­буцес ибси пикриличил лерилра цIакьани дяхIчииули сари саби-гIяхIъулати адамтани. Буралли, во­лонтёрти тыл ва фронт дархдирхъуси бутIали бетарули саби, чедибдешли­чи бирхауди бирхьахъути ва уркIила мал­хIям­деш бур­тIуси. ХIера, илдигъунтала лу­гIилизирадси сари иш белкIла игит «Диалог» бикIуси волонтёртала центрла ру­ководитель Зайнаб Рашидовара.
ДР-ла Миллатла библиотекализир Зайнаб ХIяжиевначил гьунираили, сунени ва сунела волонтёртани бируси ки­рила баркьудиличила ихтилат дура­бер­­кIира.
З.Рашидовани бурни хIя­сиб­ли, бекI­бархIи дявила тех­ника дигIяндирути бершани чула харжаначил думхес бехI­би­хьибтири. Илини гьаланачи арц дурчес (сбор) балуси ахIенри, кIинайс сари илди дурчесра бурсириубси. Унрубани, гьалмагъунани, гъамтани ил арцличил гIеррурцусири. Саби-гIяхIъулали сетани думхес башути адамтанира арц дедлугутири. Бершани думхес багьандан материал иснилизир илди арц дебали багаладирутири. Фабрикализибад материал заказбирес дахъал арц агнили, Валдберислизир, Озоннизир заказдарили, дашахъутири Зайнабли.
«Дявила техника дигIя­надирути сетани думхес 2023 ибил дусла ноябрьличир дехI­дихьибтири. Гьаланачи нуша байхъала МяхIячкъала шагьар дуцIарти шинничил гIеб­бурцуси рикIаслира къяна бетхIерар, котельныйлизир дузира. Баз илар кали, дебали буцIарли биъни багьандан, социальный бяхIчибизлизиб гьалабяхI башахънила-хIял-тIабигIятла тяхIяр-кьяйдаличи бурсибирнила «Диалог» бикIуси центрлизи гечдиубра. Ил центрлизиб 9 баз хIянчи барира. Нушачи Лавашала, Казбековла районтазибад, Семендер, Красноармейск посёлокуназибад, Каспийск шагьарлизибад башули, маскировочный сетани думхнила техникаличи бурсибиуб. Илкьяйдали республикала вузаназиб, училищебазиб бучIути студентуни, школабазиб бучIути дурхIни ва мугIяллимти.
56 ибил школа-гим­на­зияла коллектив сабри бегIла гьалаб бакIибти сетани думхес. БархIиличи-бархIи нушачи ба­шути адамтала лугIи хала­би­кIес бехI­бихьиб. Дуббуцарла баз­лизиб­ра бакIили арагIеб бар­хIи бузутира биуб», — рикIи Зай­наб.
Адамти башули чебиухIели, сетани далкьарахъуси бузерила кьяли гьалабяхI арбукес хIяжатли биъни аргъиб Зайнаб Рашидовани. Гьайгьайрагу, ил сабри илала мурадра — республикала гьар мерличир хасти центрти акIахъни ва дахъал маскировочный сетани думхни. Илгъуна пикриличил Миллатла библиотекализи дугьаризур, ца игъбарлисван библиотекала директорли Зайнабла пикри гIеббуциб ва устаханалис мер декIарбариб. Кательныйлизирад хасти гIягIниахълумира кадухили, станокра кабихьили волонтёртала кьукьяли чула бузери даимбариб.
— Маскировочный сетанала цаибил партия нуни ункъли валуси, «Волонтёры Победы» бикIуси лебил Россияла организацияла председатель Мя­хIяммад ХIусенхановичлис бархьибсири. Ну илала кумекчи сарри ит замана. Ил Дахадаевла районнизивадси дарган сай, сай-гIяхIъулали СВО-лизир бу­тIа­кьяндеш дарес арякьунси. КIиэсил партия Запорожьела об­ластьлизибси Токмак шагьарлизи бархьибсири. Илабадли урусла бургъантани ну­шаб халаси баркалла бала­хъути видеоби дархьибтири, чу­лира нуша ур­кIи­чердирути дугь­бачил касибси. Нушаб илди дебали мягI­ни­чертили детаур, сена­хIенну гьа­­тIиралра гъирачерли дузахъес гьирдарира, нушала хIянчи б­а­­га­ласи биъни гIячихъли иргъи­ра.
«Ну хIушачи пахрули ви­цIилра» или белкIунси кагъар бакIиб нушачи ца ургъанничибад. Ил Къизларлизивадси сайри. Сунечира нушани барибси маскировочная сеть баибхIели, Дагъистайзибад биъниличи разивиубли, баркалла балахъулри: «ХIушани мекелли халаси хIянчи бирулра, баркалла биабну хIушаб. ХIушани демхурти сетанала гIяхI­дешличибли дила транспорт гьаннара бузули саби». Гъай­ла къантIа, илдигъунти ада­мтани нуша гIяхI­цадла ур­кIи­чер­­дирулри.
— Дявила техника дигIян­ди­рути бершани думхуси центрлис «Диалог» ибси у секьяйда бихьибси?
— Социальный бяхIчибиз­ли­зиб гьалабяхI башахънила-хIял-тIабигIятла тяхIяр-кьяй­да­личи бурсибирнила центр­лизир дузутири. Чедибра гьан­бу­шиливан, ор­ганизациялис «Диалог» бикI­ни багьандан, бершани думхули бузути рурсбани илгъуна у бирхьехIе волонтёртала центрлисра ибси пикри гьалабихьибсири.
Кательныйлизиб Зайнабличил барх бузути хьунул адамти гьанна 14 ибил школализиб думхути бершанас хьулчни (основания для плетения масксетей) хIядурдирули бузули саби. Бялихъчибала сетка асили, хIяжатси кьадарла кьисбирули, илди хьулчнази биршуси саби. Буралли, илала хIекьлизиб халаси кумек бирули саби сунела мурул Жамаладиннира. Илди цалис ца марти гьалмагъуни бетаурли, цали ца гIеббурцули, чедибдеш гъамбирнилизи белгиси пай кабирхьули, гьалабяхI башули саби.
— Миллатла библиотека­ли­зир дузес нушаб гIяхI­цадла кунк­ли саби, се­на­хIенну лерилра шуртI­ри лер, укьес-ва­кIес гьамадли саби. Са­би-гIяхIъулатала лу­­гIира бар­хIиличи-бархIи им­цIа­­би­кIули саби, иличибли дум­хути сетанала­ра. Республикала декIар-декIарти ме­ра­на­чир хасти центрти абхьес ибси пик­­ри­личил спонсорти баргес ум­цIер­ру­хъун­ра. Нуша бегI гьалар гIердуцира ЛДПР партияла мерличибси филиалли. Нушала баркьудиличила аргъили РФ-ла Пачалихъла Думала депутат ХIясанов Жа­ма­ладин Набиевичли ха­ла­си кумек гIеббаахъиб. Иш­­бархIира илини нушала хIянчи тIашхIедизахъес, халаси къайгъи бирули сай. Буралли, Афганистайзир кадикибти дявила анцIбукьунала бутIакьянчи МяхIяммад Ариповичлира кумек гIеббиахъули сай. Илинира нуша материалличил гIердурцулра. «Халкьла фронт» бикIуси жа­мигIятла хIяракатлира мате­риал асахъес бегIла гьалар арц декIардарили сари. Нушани ил материал нушала бекIдешлиурти центртази буртIуси саби. Нушала центрла филиалти даргала районтазирцун ахIен дузути, илди дузули сари кIарахъала ва булугунала районтазирра.
Дявила техника дигIян­ди­рути сетани думхути центрти абхьибхIейчирад ишбар­хIи­ли­чи бикайчи авал азирличирра имцIали берш далкьаахъурли, Луганскла ва Донецкла халкьла республикабазир, Хер­сонна ва Запорожьела областуназир дявила хъарбаркьуни тамандирути бургъантас дархьили сари. Пикриухъалли, бур­гъан­тас ил халаси кумек кьал­ли.
Миллатла библиотекализиб хьунул адамти хIябал сменализиб бузули, сетани далкьарахъули сари. СВО авал дус бухъянбитIи саби, чумал адамлизибад цалабикибси биштIаси кьукья Дагъистан Республикала кьадри-кьиматла хIяракатличи шурбухъун. «Диалог» центрла волонтёртани дявила техника кIапIдирути сетаницун ахIен думхути, илдани бяхъили, госпитальтази бикибти бургъантас хIяжатти гIянулбира (подушки-косточки) шяманира дирути сари. Библиотекализиб бузути волонтёрти Зинаида Терентьевначил, ГIяйшат Чеэраевачил, Гулистан Маммаевачил тянишриубра ва сецадхIи бузулил хьар-хъардяхъира.
«СВО бехIбихьибхIели, нушала бургъанти гIеббуцес ибси пикри акIуб. Нуни иргъулри илдас дебали къиянни биъни. РахъхIи пикририкIули калунра сегъуна кумек гIеббаахъес рирусира или. Россиялизиб саби-гIяхIъулатани бургъанти гIеббуцес цIакьани дяхIчииъни чебиулри, ишаб илдигъунти баргес хIерирули умцIули калунра. Дусра шел базра гьалар ца къуллукъ лебли библиотекализи гьарракIибхIели, хьунул адамтани бургъантас чараагарли хIяжатти, илдала дявила техника дигIяндирути бершани (маскировочные сети) думхули чебаира. ИлхIели ну разириубра, сенахIенну илгъуна баркьуди сабри наб баргес дигусира. Чераибмад Зайнаб ХIяжиевна наб дебали гIяхIризур, адамти сунечи битIакIес балниличибли, нушала бургъанти гIеббуцес ибси мурадличил гъирачерли вяшрикIниличирли. ХIера, илкьяйдали ну илдала кьукьялизи карерхурра. Дила баркьуди бершани думхниличил бехIбихьира, кIинайс, набчил бархти хьунул адамтази илди думхахъес, материал хIядурбарили кабирхьира.
Гьар бархIила гIямрулизир диркьу-дирути датурли, дакIили бургъанти гIеббуцес нушани дирусигъуна кумекбирулра, илдачил уркIила ванадеш баахъес бершани думхулра. ЦахIнарти цIакьаначил чедибдеш сархниличи рирхулра», — рикIи Зинаида Терентьевна.
«Дусличирра имцIали, бургъантала дявила гIягIниахъ­луми дигIяндирути бершани думхули, дузулра. Нушани демхурти бершани бургъантас дебали багаладирули сари, илдала гIямру уцахъули сари. КIел хIянчиличир рузни багьандан, жумягIли хIяйна рашусира. Бархьли бурасли, гьаланачи илди думхес къияннири, бурсикариубхIели гьамадли саби», — рикIи Гулистан Маммаева.
«2024 ибил дуслизир рехI­ри­хьибсира бершани думхес. Нуни ишаб бершани думхуси устахана лебниличила багьурсири вацаплизибси ца кьукьялизибад. РакIили, гьар секIал хIердарира, коллектив гIяхIбизурхIели, рашес рехIрихьира. Нушани дарибти бершанани бургъанти мяхIкамбирни балули халаси иштяхIличил рузусира», — рикIи ГIяйшат Чеэраева.
Бургъантас хIяжатти секIал духили­ Зайнаб шуйнайс СВО бетурхуси мер-мусаличи рякьи сари. Ил сунела центр­лизибадти волонтёртачил рарх саби-гIя­хIъу­лати дагъистанлантазибад акIа­хъубси «Каспий» батальоннизира рякьун. Зайнабли бурни хIясибли, архIяла харжани Ж.ХIясановли сунечи чесиб, илини бургъантас генераторти, рацияби асиб. Буралли, Зайнаб ХIяжиевнани бургъантачи берк-бержла продуктуни, палтар даахъиб, дучили арц машина асили бархьиб.
Гьаннала гIергъира спонсортани кумекбиралли, нушала баркьуди гьа­тIи­ралра бя­гIу­ба­рес имканбикIур ри­кIул­ри За­йнаб Рашидова. Илдани думхути сетани кIинайс тикрархIедирути ахIен, илди някьиш ва схема агарли дал­кьарахъути сари. Илкьяйдали узес гьамадли ахIен, биалра «Диалог» центрла волонтёртани ил масъала ункъли гьунчибиркахъули саби. Илдигъунти сетани дронтанира хIясибдирути ахIен, ил багьандан нушала бургъантала дявила техника мяхIкамдарахъес бершанани халаси кумек бирули саби.
Зайнаб Рашидова ДР-ла хьунул адамтала Союзла жамигIятла советла член, ДР-ла БекIла бетуц гIеббурцуси Правлениела член, «Диалог» ЦСПА АНО-ла президент, «Диалог» волонтёртала центрла руководитель сари. Ил ДР-ла культурала Министерствола, ДР-ла миллатла политикала ва динанала къуллукъунала шайчибси Министерствола, бузерила ва социальный бяхIчибизлизиб гьалабяхI башахънила Министерствола Грамотабачи, «ВатIан балтахъанти» фондла шайзибадли Баркаллала кагъарличи лайикьрикиб. Илкьяйдали Зайнаб ХIяжиевна «ВатIайчи диги дакIудирни багьандан» бикIуси Ф.ГIялиевла уличилси орденничи, РФ-ла оборонала Министерствола ва цархIилтира ордентачи лайикьрикили сари. Илди лерилра шабагъатуни Зайнаб ХIя­жиевнала баркьуди ахъли кьиматлабарнила лишанти сари.
«Диалог» центрлизибти волонтёртани чула баркьудилизи уркIила лебилра ванадеш кабирхьули саби, нешанала ва хьунрала дигIянати балга-дугIя гьарли-марси кумекличи шурдалтули ва ВатIайчи халати диги чедиахъули. Бургъанти гIеббуцес илдани лерилра цIакьани дяхIчииъни чебиухIели, илдигъунти адамтани биъни челябкьла шалабирахъуси ва чедибдеш гъамбирахъуси гIячихъли иргъулри. Волонтёртала баркьуди – гьарли-марли ВатIан дигахънила гIибрат саби. Илдала уркIила малхIямдеш ва къайгъни дявила хъарбаркьуни тамандирути бургъантас, хаслира – бяхъибти бургъантас, дарман сари.  

ПатIимат Мирзаева